III SA/Łd 902/14

Dnia 9 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi P. A. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz P. A. kwotę 357,- (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego I w Ł. określił P. A. zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu sprzedaży oleju opałowego z naruszeniem warunków do zastosowania obniżonej stawki podatku akcyzowego w kwocie 131 534 zł, za styczeń - grudzień 2012 r. W dniu [...] podatnik wniósł do Dyrektora Izby Celnej w [...] wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że w okresie od [...] do [...] nie była obecna pod podanym adresem, ponieważ przebywała na urlopie. Jednocześnie podatnik poinformował, że w dniu [...] odebrał w urzędzie pocztowym oczekujące na niego listy, co potwierdza załączone przez niego pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego. Tego dnia odebrał dwie awizowane przesyłki. Nikt nie poinformował go, że jest dla niego jeszcze jeden list. Podał, że w trakcie trwania postępowania, tj. od [...] odbierał każdą korespondencję. Zdaniem podatnika, to że nie odebrał przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji z dnia [...] wynika z winy pracownika urzędu pocztowego. W dniu [...] podatnik, na wezwanie organu, uzupełnił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...]. Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 162, art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, Dyrektor Izby Celnej w [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, odwołując się do treści art. 162 § 1 i § 2 O.p., wskazał, że P. A. nie złożył odwołania łącznie z wnioskiem o przywrócenie terminu. Dopiero na wezwanie organu strona w dniu [...] złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Ponadto organ wskazał, że podatnik złożył podanie o przywrócenie terminu po terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Organ stwierdził, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w przekroczeniu terminu do złożenia odwołania. Dyrektor Izby Celnej w [...] wyjaśnił, że strona wiedziała o toczącym się postępowaniu podatkowym mającym na celu określenie zobowiązania w podatku akcyzowym za okres od [...] do [...] z tytułu sprzedaży oleju opałowego z naruszeniem warunków do zastosowania obniżonej stawki podatku akcyzowego. Organ stwierdził, że podatnik nie zastosował się do dyspozycji art. 146 O.p., nie zawiadomił bowiem organu podatkowego o zmianie swego adresu, i nie odebrał decyzji z dnia [...]. Ponadto organ podatkowy stwierdził, że nie można dopatrywać się winy pracownika urzędu pocztowego, że nie poinformował podatnika w dniu [...] o jeszcze jednej przesyłce, bowiem przedmiotowa przesyłka była dwukrotnie awizowana, a strona miała wiedzę o rozpoczętym postępowaniu podatkowym. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 233 § 2 pkt 1 O.p. w związku z art. 150 § 1 i 2 O.p. oraz art. 191 O.p. poprzez bezzasadne uznanie, że skarżącemu w sposób skuteczny (przez podwójne awizo) została doręczona decyzja Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł., w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie mógł doprowadzić do powyżej konstatacji, w szczególności na obiektywny brak możliwości odebrania przez skarżącego przesyłki zawierającej ww. decyzję w terminie awizacji na skutek błędnych informacji pracownika urzędu pocztowego; - art. 162 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 168 § 1 O.p. poprzez bezzasadne uznanie, że skarżący: a) nie dopełnił czynności wniesienia odwołania wraz z wniesieniem podania o przywrócenie terminu, w sytuacji gdy Dyrektor Izby Celnej w [...] wezwał go do usunięcia tego braku, a strona złożyła odwołanie w wyznaczonym siedmiodniowym terminie; b) wniósł wniosek o przywrócenie terminu po terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia, podczas gdy materiał dowodowy nie mógł doprowadzić do powyższej konstatacji; c) nie uprawdopodobnił braku winy w spowodowaniu przekroczenia terminu do złożenia odwołania, podczas gdy skarżący jednoznacznie za pomocą oświadczeń oraz pisma od operatora pocztowego udowodnił brak swojej winy w przekroczeniu terminu do złożenia odwołania. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutów organ wskazał, że skarżący mając awiza powinien upomnieć się w placówce pocztowej o wydanie konkretnej przesyłki, bowiem pracownik poczty nie posiada wiedzy o wszystkich przesyłkach bez okazania wezwania do odbioru danej korespondencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ww. ustawy). Oznacza to, że kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją (postanowieniem), a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji (postanowienia). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania aktu z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wydane zostało z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania go z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie organ twierdzi, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] nr [...] doręczona została skarżącemu w trybie art. 150 O.p., tj. w dniu 21 lipca 2014 r. Skarżący w dniu [...] złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od powyższej decyzji organu I instancji. Organ podatkowy odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przypomnieć w tym miejscu należy, że w myśl art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei zgodnie z art. 162 § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z treści wskazanej wyżej regulacji prawnej wynika więc, że przywrócenie terminu uzależnione jest od równoczesnego spełnienia czterech przesłanek: 1) uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy, 2) wniesienia przez osobę zainteresowaną wniosku o przywrócenie terminu, 3) dochowania terminu do wniesienia tego wniosku, 4) dopełnienia czynności, dla której był określony termin. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Izby Celnej w [...] stwierdził, że P. A. nie złożył odwołania łącznie z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. W ocenie sądu powyższe nie miało wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawy. W uchwale z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FPS 9/08 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że niedopełnienie obowiązku złożenia odwołania jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p. stanowi brak formalny podania. W przypadku jego wystąpienia organ podatkowy właściwy do rozpoznania odwołania powinien wezwać stronę - na podstawie art. 169 § 1 O.p. – do usunięcia braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. W rozpoznawanej sprawie skarżący na wezwanie organu dopełnił czynności, dla której był określony termin, tj. w dniu [...] złożył odwołanie. Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że organ podatkowy stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że podanie o przywrócenie terminu wniesiono po terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Na rozprawie w dniu [...] pełnomocnik organu oświadczył, że termin siedmiodniowy, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p., organ liczył od dnia [...], tj. od dnia zakończenia przez skarżącego urlopu. Zdaniem sądu, organ podatkowy wadliwie ustalił na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dzień ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania, od którego liczy się siedmiodniowy termin, o którym stanowi art. 162 § 2 O.p. Z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z dnia [...] wprawdzie wynika, że skarżący zakończył urlop w dniu [...], a w dniu [...] zgłosił się do urzędu pocztowego po odbiór awizowanej przesyłki. Jednakże skarżący nie oświadczył, że w dniu [...] ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W piśmie z dnia [...] załączonym do akt sprawy skarżący podał, że o tym, iż została wysłana do niego korespondencja zawierająca decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] nr [...] dowiedział się dopiero po odebraniu upomnień z dnia [...] dotyczących uregulowania naliczonych należności, a w dniu [...] zwrócił się o udostępnienie mu kopii decyzji. Wyjaśnił, że nie znając treści decyzji nie był w stanie jednocześnie złożyć wniosku z odwołaniem. Pismo to skarżący złożył wprawdzie po wydaniu zaskarżonego postanowienia, ale w sytuacji, gdyby organ zebrał pełny materiał dowodowy ustaliby, czy skarżący zachował siedmiodniowy termin do wniesienia podania o przywrócenie terminu. Z akt sprawy nie wynika, że organ wezwał skarżącego do złożenia stosownych wyjaśnień. Ponadto zauważyć należy, że w aktach sprawy brak jest pisma skarżącego z dnia [...] zawierającego prośbę o udostępnienie kopii decyzji nr [...]. W świetle treści powyższego pisma skarżącego z dnia [...] oraz zgromadzonego materiału dowodowego rację należy przyznać skarżącemu, że wadliwym jest wywodzenie z faktu zakończenia przez skarżącego urlopu w dniu [...], że powziął ona wiedzę o wydaniu w dniu [...] decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego I w [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku akcyzowym. Tym bardziej, że - przy założeniu organu, że doręczenie decyzji było prawidłowe - w dniu [...] nie upłynął jeszcze okres 14 dni, o którym mowa w art. 150 O.p. W sytuacji gdy uchybienie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wynikiem braku wiedzy strony co do faktu wydania aktu administracyjnego, od którego przysługuje ten środek, dzień ustania przyczyny uchybienia terminowi, od którego liczy się siedmiodniowy termin, w którym należy wnieść podanie o przywrócenie terminu w rozumieniu art. 162 § 2 O.p. musi być określony w sposób bezsporny co do faktu powzięcia przez stronę informacji o wydaniu tego aktu i uchybieniu terminu do jego zaskarżenia. W przypadku gdy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu ma charakter terminu nieprzywracalnego, nie można domniemywać początku jego biegu. Okoliczności towarzyszące powzięciu przez stronę informacji o uchybieniu terminu muszą jednoznacznie wskazywać, że strona na ich podstawie miała co najmniej obiektywną możliwość pozyskania wiedzy o fakcie wydania aktu administracyjnego (dacie jego wydania), którego nie zaskarżyła w terminie. Nie mogą to być, jak przyjął organ podatkowy w tej sprawie, okoliczności z których nie wynika jednoznacznie taka wiedza, a których jedynie weryfikacja przez stronę pozwala na jej pozyskanie (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 373/08 (CBOSA). Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza także do dokonania oceny, czy podatnik uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Istotna jest również kwestia, czy w realiach rozpatrywanej sprawy w ogóle doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...]. Ustalenie bowiem, że decyzja podatkowa została doręczona, oraz że upłynął termin do wniesienia odwołania, ciąży na organie odwoławczym skoro zaistnienie tych okoliczności obliguje organ odwoławczy do stwierdzenia, w formie postanowienia, tego faktu oraz warunkuje możliwość rozstrzygania sprawy o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 632/08, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 506567). Od ustalenia prawidłowego doręczenia decyzji (daty) zależy bieg terminu do złożenia odwołania (bowiem zgodnie z art. 233 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie), a przede wszystkim potrzeba złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Zadaniem organu rozstrzygającego w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było w pierwszej kolejności zbadanie prawidłowości doręczenia decyzji organu I instancji, a tym samym ustalenie, czy do uchybienia terminu w ogóle doszło. W niniejszej sprawie tego jednak nie uczyniono. Powyższe było przedmiotem rozważań sądu w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 901/14 w sprawie dotyczącej stwierdzenia uchybienia przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania. Natomiast dokonując oceny zawinienia strony w dopuszczeniu do uchybienia terminu organ podatkowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych, a nie subiektywnych mierników staranności. Dla oceny, czy uchybienie powstało z winy podatnika, nie jest istotny zamiar, w jakim on działał. Chodzi o to, czy działał on z należytą starannością, czy też dopuścił się niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Za takie powody uznaje się np. nagłą chorobę, awarię komunikacyjną, pożar, powódź. Uprawdopodobnienie, choć nie daje pewności, ma świadczyć o wiarygodności (prawdopodobieństwie) twierdzeń o jakimś fakcie – nie można z tak sformułowanej przesłanki wywodzić, że to organ ma wykazać, iż powołane przez wnioskującego okoliczności nie mogły mieć miejsca (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 75/08, CBOSA, wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2010 r. sygn. akt I FSK 356/09, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 593932, wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt I FSK 1582/09, CBOSA). Prawdopodobieństwo jest środkiem, który nie musi dawać pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie. Przewidziany w art. 162 § 1 O.p. warunek braku zawinienia w uchybieniu terminu jako konieczna przesłanka do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem sądu, organ odwoławczy nie wyczerpał wszelkich dostępnych mu środków dowodowych, mogących świadczyć o niezawinionym uchybieniu przez skarżącego terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, jak również o wadliwym doręczeniu tejże decyzji. Dyrektor Celnej w [...] nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w placówce pocztowej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ stwierdził tylko, że strona wiedziała o toczącym się postępowaniu podatkowym mającym na celu określenie zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu sprzedaży oleju opałowego z naruszeniem warunków do zastosowania obniżonej stawki podatku akcyzowego. Organ stwierdził, że skarżący nie zastosował się do dyspozycji art. 146 O.p., nie zawiadomił bowiem organu podatkowego o zmianie swego adresu, i nie odebrał decyzji z dnia [...]. Zgodnie bowiem z art. 146 § 1 i 2 O.p. w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu. W razie zaniedbania ww. obowiązku pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ pozostawia je w aktach sprawy, a zatem to na stronie postępowania podatkowego spoczywa obowiązek wskazania organowi podatkowemu adresu, pod który należy kierować korespondencję adresowaną do strony, tak aby mogła być skutecznie doręczona i nie pozbawiała adresata możliwości bezpośredniego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu. Zdaniem sądu, organ podatkowy błędnie przyjął, że skarżący zmienił adres zamieszkania. Skarżący oświadczył, że we wskazanym okresie przebywał poza miejscem zamieszkania, był na urlopie. Powyższych twierdzeń podatnika organ w ogóle nie wyjaśnił. Zwrócić także należy uwagę, że już we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podatnik zaoferował organowi odwoławczemu środek dowodowy w postaci informacji Naczelnika Urzędu Pocztowego. W ocenie sądu, wobec powyższego przed wydaniem postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania Dyrektor Izby Celnej w [...] winien był skorzystać z możliwości uzyskania dodatkowych informacji z urzędu pocztowego. Skoro jak twierdzi skarżący przesyłki adresowane do niego były odbierane, nasuwa się wniosek, czy nieodebranie przez adresata przesyłki, zawierającej decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] mogło być wynikiem braku zawiadomienia o tej przesyłce w jego skrzynce oddawczej. Skoro organ tego nie wyjaśnił istnieje prawdopodobieństwo nieotrzymania awiza przez adresata. Rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy ustali, czy skarżący zachował siedmiodniowy termin do wniesienia podania o przywrócenie terminu od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a następnie oceni, czy przedstawione przez podatnika okoliczności wystarczająco uprawdopodabniają brak jego winy w terminowym wniesieniu odwołania i uzupełni materiał w tym zakresie. Mając na względzie wyżej przedstawione okoliczności sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy procedury podatkowej, w tym art. 162 O.p., a także przepis art. 122 tej ustawy poprzez zaniechanie działań niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy naruszył również przepisy art. 187 § 1 oraz art. 188 i 191 O.p. nie gromadząc, a tym samym i nie rozpatrując - przed wydaniem orzeczenia - całego niezbędnego w sprawie materiału dowodowego. Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe, sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Natomiast o zwrocie kosztów postępowania sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). b.a.