III SA/Łd 910/21

Dnia 3 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Ewa Alberciak, , po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. i A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 roku do maja 2020 roku oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 1, art. 83b ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm., dalej "u.s.u.s.") oraz 31zo ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm., dalej "ustawa COVID-19"), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie wniosku K.B. i A.B. z 10 maja 2021 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r., figurujących na koncie płatnika składek J.M. Z akt sprawy wynika, że 10 maja 2021r. do organu wpłynął wniosek K.B. i A.B., które jako spadkobierczynie J.M., wystąpiły z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r., na podstawie zapisów tzw. "tarczy antycovidowej" i umożliwienie złożenia dokumentów rozliczeniowych za ten okres po terminie 30 czerwca 2020 r. Decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. figurujących na koncie płatnika składek J.M. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek może zostać złożony wyłącznie przez płatnika składek. Ponadto stwierdził, że termin na złożenie dokumentów rozliczeniowych określony przez ustawodawcę w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. dzień 30 czerwca 2020 r. jest terminem prawa materialnego. Termin prawa materialnego do dokonania określonej czynności ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśniecie prawa. Konsekwencją uchybienia terminu jest definitywne wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności. K.B. 12 lipca 2021 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że zgon mamy nastąpił przed upływem terminu, do którego należało złożyć dokumenty rozliczeniowe, tj. przed 30 czerwca 2020 r. natomiast decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności na spadkobierców, strona odebrała 5 maja 2021 r., w związku z powyższym niedopełnienie złożenia dokumentów rozliczeniowych wynikało z niewiedzy i nieświadomości. Z kolei 22 lipca 2021 roku K.B. i A.B. wniosły skargę na decyzję z [...] roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Pismem z 3 sierpnia 2021 roku Zakład poinformował A.B., że jej skarga została potraktowana jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z 15 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę K.B., wskazując, że skoro strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy to tym samym wybrała tryb zaskarżenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kontynuowany w postępowaniu administracyjnym. Z tego powodu jej skarga na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] roku jako decyzję nieostateczną, jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie wniosku K.B. i A.B. z 10 maja 2021 r., o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. figurujących na koncie płatnika składek J.M. Przytaczając treść art. 31 zo ustawy COVID-19, art. 123 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 61a § 1 k.p.a. organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Jak wynika z art. 31 zo ustawy COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek może zostać złożony wyłącznie przez płatnika składek. Płatnikiem składek w przedmiotowej sprawie była J.M., która [...] r. zmarła. K.B. i A.B. są spadkobiercami i nie mają prawa występować z wnioskami o zwolnienie z opłacania składek. Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyły K.B. i A.B., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 30 § 4, art. 28, art. 97 § 1 pkt 1 oraz art. 105 § 1 k.p.a. Skarżące wyjaśniły, że J.M. prowadziła działalność gospodarczą. 9 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020 r. [...]r. mama skarżących zmarła, a przed śmiercią nie zdążyła przesłać do ZUS deklaracji rozliczeniowych. Dalej skarżące wskazały, że [....] r. ZUS umorzył postępowanie w sprawie wniosku ich mamy o zwolnienie z opłacania składek, przy czym decyzja ta nie została skarżącym doręczona i nie wiedzą na jakiej podstawie zapadło wskazane rozstrzygnięcie. Przytaczając treść art. 30 § 4 k.p.a. skarżące podniosły, że ich mama zmarła w toku postępowania wywołanego złożonym przez nią wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Nie ulega również wątpliwości, że jako spadkobiercy zmarłej, są one jej następcami prawnymi. W ocenie skarżących skoro ZUS, decyzją z [...] r., ustalił ich odpowiedzialność (jako spadkobierców) za zobowiązania zmarłej matki z tytułu nieopłaconych składek, to należy przyjąć, że postępowanie o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dotyczyło praw dziedzicznych. Zatem ZUS nie powinien wydawać decyzji umarzającej postępowanie tylko powinien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. i podjąć je z udziałem skarżących, czego nie uczynił. Skarżące nie zgodziły się z argumentacją organu, że art. 31 zo ustawy COVID-19 oznacza, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek może być złożony wyłącznie przez płatnika składek, a przez jego spadkobiercę już nie. Skarżące nadto nie zgodziły się z tym, że z jednej strony organ nie widzi przeszkód, aby ustalić ich odpowiedzialność za zobowiązania mamy z tytułu nieopłaconych składek za okres marzec - maj 2020 r., a z drugiej strony odmawia prawa do bycia stroną postępowania wszczętego za życia przez mamę skarżących. Skarżące wywiodły dodatkowo, że skoro odpowiadają za długi mamy, mają przymiot strony i organ powinien był wszcząć postępowanie w sprawie z wniosku skarżących. Mając na uwadze powyższe skarżące wniosły o zmianę zaskarżonej decyzji i wszczęcie postępowania w sprawie wniosku z 10 maja 2021 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. figurujących na koncie płatnika składek J.M. w celu złożenia deklaracji rozliczeniowych za ww. okres. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał także na osobisty charakter uprawnienia do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek skutkujący obowiązkiem umorzenia postępowania z chwilą śmierci wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, iż sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia – w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 o.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. W wypadku niestwierdzenia wad skutkujących uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powyższych kryteriów sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 61 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a, gdy żądanie o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. ma charakter rozstrzygnięcia formalnego (por. Piotr Przybysz Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, System Informacji Prawnej LEX). Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi bowiem postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Z art. 61a § 1 k.p.a. wynikają dwie podstawy odmowy wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest sytuacja, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Drugą sytuacja, gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem takie których ustalenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 2050/19 LEX nr 3036930, z 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13 oraz z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 693/17, LEX nr 2394062). Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes prawny to osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony (por. wyroki NSA z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 2016/06, LEX nr 505371, z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. II OSK 935/14, LEX nr 1989286). Stosownie do art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Z powołanego przepisu w sposób jednoznaczny wynika, że z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020r. mógł zwrócić się tylko płatnik składek. Uprawnienie to nie przysługuje więc spadkobiercom zmarłego płatnika. Skarżące nie są płatnikami składek za okres od marca do maja 2020 roku ten status przysługiwał ich zmarłej matce. Strony nie mogą więc niejako za płatnika, czy w jego imieniu wnioskować o przewidziane w art. 31 zo ust. 1 ustawy COVOD-19 zwolnienie. W złożonym w niniejszej sprawie wniosku z 10 maja 2021 r. skarżące zwróciły się o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek za marzec-maj 2020 r.,w oparciu o przepisy tzw. "tarczy antycovidowej" jako spadkobierczynie płatnika składek - zmarłej J.M. W świetle powołanego art. 31zo ustawy COVID-19 brak było podstaw prawnych do uznania skarżących za stronę postępowania w związku z żądaniem zawartym we wniosku z 10 maja 2021 r. Podkreślić także należy, że strona skarżąca nie wykazała aby w sprawie ustanowiono zarząd sukcesyjny w rozumieniu przepisów ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej oraz aby ten zarząd został powierzony wnioskodawczyniom bądź też, że są właścicielkami przedsiębiorstwa w spadku. W tych okolicznościach sprawy sąd podziela stanowisko organu, iż ze względu na brak podstaw do wszczęcia postępowania z przyczyn określonych w art. 61a k.p.a. w związku z art. 31zo ustawy COVID-19, należało odmówić wszczęcia postępowania. Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć należy, że w ocenie sądu uprawnienie do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące marzec – maj 2020 roku jest, podobnie jak uprawnienie do złożenia wniosku o umorzenie zaległości składkowych, uprawnieniem osobistym, a nie majątkowym i nie przechodzi na następców prawnych. Wbrew zatem stanowisku skarżących, w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wszczętym na wniosek ich płatnika z chwilą jego śmierci powinno dojść do jego umorzenia, nie zaś do jego zawieszenia i podjęcia z udziałem następców prawnych (por. wyrok WSA w Łodzi z 9 czerwca 2021 roku sygn. akt III SA/Łd 137/21 LEX nr 3199598, postanowienie SN z 10 marca 2020 r., sygn. akt I UZ 30/19, Lex nr 3111453). Z akta sprawy wynika, że na strony, decyzją z [...] roku, przeniesiona została solidarnie odpowiedzialność za zaległości składkowe ich matki wobec powyższego skarżące jako osoby zobowiązane mogą domagać się umorzenia tych należności składkowych w oparciu o art. 28 u.s.u.s. nie zaś na podstawie ustawy COVID-19. Z wyżej przedstawionych przyczyn sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. is