III SA/Łd 960/12

Dnia 22 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi A. I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2011 r. J. M. zwrócił się o wymeldowanie A. I.(kiedyś M.) wraz z córką W. M. z pobytu stałego z lokalu położonego w Ł. przy ul. A. 26/15. W uzasadnieniu wskazał, że od 17 października 2009 r. uczestniczka wraz z córką nie przybywają w tym lokalu, natomiast zamieszkują w lokalu przy ul. B. 10a nr 17. Wnioskodawca podał, że skarżąca nie ponosi opłat za lokal przy ul. A. 26. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie z uwagi na fakt, iż A. I. wniosła do Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. pozew o przywrócenie naruszonego postępowania. Wnioskiem z dnia 31 stycznia 2012 r. J. M. zwrócił się podjęcie postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o wymeldowanie wskazując, że postępowanie o przywrócenie naruszonego postępowania nie skończyło się, bowiem w dniu 4 stycznia 2012 r. wpłynęła apelacja skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. z [...]r. sygn. akt [...] oddalającego powództwo. Ponownym wnioskiem z dnia 22 maja 2012 r. J. M. wniósł o podjęcie postępowania z uwagi na wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] r. [...] oddalający apelację od wyroku Sądu Rejonowego dla Ł.-W. oddalającego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 97 § 2 k.p.a. podjął postępowanie. Decyzją dnia [...] r. nr [...] organ I instancji orzekł o wymeldowaniu A. I. wraz z córką W. M. z pobytu stałego w lokalu nr 15 przy ul. A. 26 w Ł. W uzasadnieniu organ I instancji przedstawił szczegółowo stan faktyczny sprawy oraz dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organ uznał za udowodnione, że w stosunku do A. I. spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub jej zmianę, wskazując na niewłaściwą ocenę materiału dowodowego. Organ błędnie przyjął, że opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu miało charakter trwały i dobrowolny, albowiem w toku postępowania wyjaśniającego A. I. wskazywała, iż jej wyprowadzka z lokalu przy ul. A. 26 nastąpiła na skutek nagannego zachowania się byłego męża, nie miała jednak zamiaru opuścić lokalu na stałe, lecz chciała jedynie chwilowo odizolować się od męża. Ponowne zamieszkanie w lokalu okazało się jednak niemożliwe z uwagi na to, iż były mąż wymienił zamki w drzwiach i odmówił jej wydania nowych kluczy. Skarżąca podniosła, iż do czasu rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi złożonej przez nią skargi na postanowienie Wojewody [...] o niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania nie powinna być wydana merytoryczna decyzja. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że sprawa została rozpoznana wnikliwie i zgodnie z obowiązującą procedurą. Powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wojewoda [...] wskazał, że dobrowolność w opuszczeniu miejsca musi wynikać z własnej woli danej osoby, a nie z bezprawnego działania innych osób. Jednakże, trzeba mieć na uwadze także to, że w świetle tegoż orzecznictwa, za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuacje, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, bądź do tego zmuszona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (art. 344 § 1 i § 2 k.c.). Analizując w kontekście powyższego zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji, iż w stosunku do skarżącej i córki spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Organ wskazał, że skarżąca na skutek własnej decyzji w październiku 2009 r. opuściła swe dotychczasowe miejsce pobytu stałego i do chwili obecnej w nim nie przebywa, co wynika wprost z zeznań złożonych przez A. I. osobiście w dniu 17 sierpnia 2011 r. przed organem I instancji. Zaraz po wyprowadzeniu się skarżąca zamieszkała wraz z córką w wynajętym lokalu przy ul. C. (do maja 2010 r.), a następnie przeprowadziła do mieszkania przy ul. B., (po zmarłej babci), gdzie zamieszkuje do chwili obecnej. Organ ustalił także, że skarżąca skorzystała ze środka prawnego zmierzającego do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu, czego dowodem było wniesienie do sądu cywilnego powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania omawianego lokalu. Wskazana wyżej sprawa cywilna została prawomocnie przesądzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oddalającym apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł.z dnia [...] r. sygn. akt [...]- oddalającego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania. Wojewoda zgodził się z organem I instancji, iż kwestia rozliczeń finansowych z tytułu podziału majątku stron pozostaje bez wpływu na ocenę warunków do wymeldowania skarżącej A. I. w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Decyzja o wymeldowaniu ww. w żadnym razie nie pozbawia jej roszczeń z tego tytułu, a jedynie stwierdza fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy podniósł, że utrzymywanie w ewidencji ludności zapisu, że miejscem pobytu stałego skarżącej jest lokal nr 15 przy ul. A. 26 w Ł., byłoby utrzymywaniem ewidentnej fikcji meldunkowej, niezgodnej z przepisami prawa. Natomiast odnosząc się do zarzutu, iż w sprawie zapadła merytoryczna decyzja, mimo, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznał jeszcze skargi na niedopuszczalność zażalenia w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania, organ wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W skardze z dnia 17 października 2012 r. A. I. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z uwagi na fakt, że w stosunku do skarżącej nie została spełnione przesłanka dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu oraz naruszenie przepisów postępowania to jest art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne rozważenie całości materiału dowodowego w sprawie. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Podniosła, że organy nie zbadały w dostateczny sposób zamiaru skarżącej koncentrując się wyłącznie na elemencie fizycznym jakim była nieobecność skarżącej w lokalu. Skarżąca podkreśliła, że nie miała możliwości powrotu do lokalu, bowiem były mąż wymienił zamki w drzwiach. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 t.j.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei w myśl ust. 2 powołanego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W tym miejscu należy podkreślić, iż zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Zatem miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05; Lex nr 192912). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183; z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001r., sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00).Na tę skuteczność zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2311/10 w którym stwierdził , że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy bowiem uznać sytuację , gdy osoba opuściła miejsce pobytu wbrew swej woli i nie skorzystała skutecznie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu w tym żądania skierowania do sądu o nakazanie przywrócenia utraconego posiadania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż poza sporem pozostaje przesłanka trwałości. A. I. opuściła bowiem miejsce stałego zameldowania przy ulicy A. 26 m 15 , położonej w Ł. w dniu 17 października 2009 r. Sporna pozostaje przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu bowiem skarżąca twierdzi, że nie opuściła lokalu dobrowolnie, a jedynie na skutek przymusu psychicznego, który stosował J.M.. Jednak do sądu cywilnego skarżąca nie wystąpiła od razu z powództwem o naruszenie utraconego posiadania, a dopiero po wszczęciu przez organ postępowania w przedmiocie wymeldowania skarżącej z lokalu. Wystąpienie to okazało się nieskuteczne, bowiem Sąd Okręgowy w Ł.wyrokiem z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...] oddalił apelację od wyroku Sądu Rejonowego dla Ł.– W. oddalającego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania. W ocenie Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego. Kwestie dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą należy bowiem rozważać w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu (około 3,5 roku), skoncentrowania spraw życiowych poza miejscem pobytu stałego oraz faktu niepodjęcia skutecznych przysługujących środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Jednak takie postępowanie, w sytuacji niepodjęcia skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez A. I. nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Sądu za dobrowolnością, jak i za zamiarem opuszczenia przez skarżącą dotychczasowego miejsca zameldowania przemawia fakt skoncentrowania centrum życiowego w innym miejscu. Również nieskuteczne skorzystanie przez skarżącą ze środka prawnego, tj. niewytoczenie w odpowiednim czasie powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 k.c., mającego na celu przywrócenie naruszonego posiadania, można uznać za przejaw woli opuszczenia przedmiotowego lokalu, zwłaszcza iż skarżąca oświadczyła iż nie chce mieszkać razem z J. M., a jedynie chce być zameldowana w przedmiotowym lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się bowiem, że nieskorzystanie we wskazanym czasie z tego środka prawnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937). Podkreślenia wymaga, że ochrona posiadania jako stanu faktycznego jest krótkotrwała, gdyż roszczenie posesoryjne ograniczone jest terminem zawitym i wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili dokonania naruszenia (art. 344 § 2 k.c.). W wyroku z dnia 8 października 2009r., sygn. akt II OSK 1908/08, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli okaże się, iż sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzeczenia o wymeldowaniu, nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. (orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych w Łodzi). W ocenie Sądu tylko skuteczne wykorzystanie przez skarżącą przysługujących jej środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego władztwa w stosunku do lokalu mogłoby skutkować uznaniem, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i co za tym idzie brak byłoby podstaw do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zasadniczym środkiem prawnym, z którego mogła skarżąca skorzystać było stosowne żądanie co do przywrócenia posiadania lokalu, który okazał się jednak nieskuteczny. Trafnie więc organy administracji uznały, że okoliczności faktyczne sprawy świadczą o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu przez skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Utrzymujący się od 3,5 roku stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, nosi znamiona trwałości, a niepodjęcie skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zarzuty skarżącej są niezasadne co zostało wyżej wykazane. Przypomnieć należy, iż ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, której celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Jej ewidencyjno-rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Zagadnienia dotyczące podziału majątku pomiędzy stronami regulowane są przepisami prawa cywilnego, a wszelkie spory w tym zakresie podlegają kognicji sądów powszechnych. Niewątpliwie, okoliczność nieprzebywania przez skarżącą w miejscu stałego zameldowania przez ponad trzyipółroczny okres czasu spowodowała, iż zapis figurujący w ewidencji ludności, a dotyczący jej miejsca pobytu miał charakter fikcyjny. Utrzymywanie zaś miejsca zameldowania skarżącej w ewidencji ludności, niezgodnego z miejscem faktycznego i długoletniego jej pobytu w innym miejscu, stanowi naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podważając ustawowy cel tej ewidencji, dlatego wymeldowanie służy doprowadzeniu stanu ewidencyjnego do nakazanej przez ustawodawcę zgodności ze stanem faktycznym. Skoro zatem skarżąca od października 2009r. nie zamieszkuje w przedmiotowym mieszkaniu, konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu. Organy administracji trafnie uznały, że wszystkie przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione, a wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja jest prawidłowa. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała braku dobrowolności, odnoszącego się do opuszczenia przez nią przedmiotowego lokalu i w tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko Wojewody [...], że A. I. opuściła przedmiotowy lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z powyższych względów Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również procesowego i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona. e.o.