I SA/Lu 1015/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. A. i C. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nadpłaty podatku akcyzowego za sierpień 2013 r. w zakresie wniosku C. J. o przyznanie prawa pomocy w wyniku sprzeciwu od postanowienia z dnia 11 stycznia 2018 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie z dnia 11 stycznia 2018 r. I SA/Lu 1015/17 UZASADNIENIE C. J. (skarżący) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Dochód rodziny stanowi w skali miesiąca: emerytura skarżącego w kwocie [...]zł netto, emerytura jego małżonki w kwocie [...]zł netto oraz dochód z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego o pow. 16,12 ha, w tym las o pow. 6,26 ha, w wysokości [...] zł netto (razem [...] zł). Majątek skarżącego, oprócz opisanych wyżej gruntów rolnych i leśnych, stanowi dom o pow. 154 m2, budynki gospodarcze, maszyny rolnicze oraz dwa samochody: dostawczy marki Ford (rok produkcji 2011) oraz osobowy marki Daewoo (rok produkcji 1999). W zakresie zobowiązań i stałych miesięcznych wydatków skarżący wymienił: ratę kredytu - [...] zł, podatki - [...] zł, ubezpieczenie - [...] zł, koszt leczenia - [...] zł, opłaty za energię elektryczną - [...] zł, media -[...] opał, gaz, śmieci, ścieki - [...] zł (razem [...] zł). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zasadniczo ocenił, że skarżący uzyskuje stosunkowo wysokie dochody, a ponadto posiadany majątek wyklucza rozpoznanie trudnej sytuacji materialnej, ekonomicznej. Natomiast zaciąganie kredytów oznacza, że skarżący ma zdolność kredytową i w istocie dysponuje uzyskiwanymi środkami finansowymi z pominięciem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W sprzeciwie skarżący akcentował, że jego trudna sytuacja materialna, finansowa wynika z konieczność zapłaty spornego podatku akcyzowego i właśnie w tym celu zaciągnął kredyt. Gospodarstwo rolne przynosi miesięcznie jedynie [...] zł dochodu, a posiadanie domu jednorodzinnego wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów i nie powinno przemawiać za odmową wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżący wraz z żoną są osobami niepełnosprawnymi i dlatego ich zdolności uzyskiwania dochodów są ograniczone. Aktualnie w gospodarstwie domowym skarżącego dochód na jednego członka rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, co wyklucza realną możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm. - p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości – zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15). Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że sytuacja materialna skarżącego, jego stan majątkowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Położenie materialne skarżącego jest zdecydowanie lepsze niż przeciętne w regionie. Łączna wysokość miesięcznych dochodów niewątpliwie pozwala na gromadzenie oszczędności na potrzeby między innymi kosztów sądowych. Obowiązek spłaty zadłużeń w żadnym razie nie jest okolicznością, która jako jedyna mogłaby uzasadniać przerzucenie kosztów sądowych na innych współobywateli. W ocenie sądu, skarżący nie wykazał obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o podatek akcyzowy miał być przerzucany na innych podatników. Kredyt zaciągnięty na zapłatę spornych zaległości podatkowych z odsetkami nie może zwalniać skarżącego z obowiązku zapłaty innych należności publicznych, do których należą także koszty sądowe. Ponadto wykazywany dochód z gospodarstwa rolnego oznacza, że skarżący nie wykorzystuje w sposób efektywny posiadanego majątku, jeśli nie osobiście to na podstawie umów z innymi osobami (przykładowo dzierżawy). Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, ale nadto wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań nie jest w stanie zgromadzić kwot pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, obok wydatków niezbędnych w celu koniecznego utrzymania. W okolicznościach analizowanego wniosku skarżący oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem, że zaciągnął kredyt na zapłatę zadeklarowanego podatku akcyzowego, wynikającego z handlu olejem napędowym, o który aktualnie toczy spór. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnia z jakich obiektywnych powodów, prowadząc działalność gospodarczą, nie zabezpieczył środków potrzebnych na ewentualne koszty sądowe w razie przyszłego sporu z organem podatkowym. Z kolei argument skarżącego, że dochód przypadający na członka jego rodziny wynosi [...] zł, gdy jednocześnie skarżący utrzymuje dwa samochody, maszyny rolnicze, prowadzi do wniosku, w myśl którego skarżący nie ujawnia w pełni swojej rzeczywistej kondycji finansowej. W powyższym stanie sprawy skarżący nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty sądowe związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników. Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.