I SA/Lu 1026/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 marca 2017 r. sprawy ze skargi D. I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia D. I. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] odmawiające zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności w A. S.A. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec D. I. postępowanie egzekucyjne na podstawie podatkowych tytułów wykonawczych oraz tytułów wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. i Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, obejmujących łącznie (na dzień wystawienia zajęcia, o którego zwolnienie wniosła strona) kwotę należności głównej w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. W celu wyegzekwowania ww. należności organ egzekucyjny podejmował szereg czynności egzekucyjnych, które nie doprowadziły do zaspokojenia wierzycieli. Następnie, zawiadomieniem z [...] lipca 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności w A. S.A. w W. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono stronie [...] lipca 2016 r. W odpowiedzi A. S.A. poinformowało, iż dokona potrącenia wskazanej kwoty. W dniu [...] sierpnia 2016 r. D. I. złożyła do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o "uchylenie zajęcia wierzytelności pieniężnej", który, zgodnie z jego treścią, został uznany przez organ egzekucyjny jako podanie wniesione w trybie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016, poz. 599 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") Postanowieniem z [...] organ odmówił zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności w A. S.A. W zażaleniu strona podnosiła, że utrzymanie zajęcia doprowadzi do zamknięcia prowadzonej przez nią działalności, a dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, jest jedyną możliwością wywiązania się z obowiązku spłacania w ratach swoich zobowiązań. Zwracając uwagę, że równocześnie z egzekucją administracyjną postępowanie prowadzi Komornik Sądowy, zawnioskowała o wskazanie organu, właściwego do dalszego prowadzenia egzekucji. Poinformowała, że od 1995 r. jest na rencie, do 2009 r. wywiązywała się ze wszystkich swoich zobowiązań. Na słabszą kondycję finansową miała wpływ reforma OFE i zmiana ustawy o płaceniu składek ZUS przez rencistów, a także pogorszenie stanu zdrowia. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, w pierwszej kolejności powołał się na art. 13 § u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Brzmienie powołanego przepisu oznacza, że instytucja zwolnienia składników majątkowych zobowiązanego z egzekucji oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, na co wskazuje zwrot "może". W pierwszej jednak kolejności organ egzekucyjny musi stwierdzić istnienie przesłanek warunkujących zwolnienie z egzekucji składników majątkowych. Odnosząc się do złożonego wniosku organ stwierdził, iż dotychczas stosowane środki egzekucyjne (zajęcia rachunków bankowych w G. S.A., S. im. Z. C., B. S.A., B. S.A., S. im. F. S., S. "W." w P., świadczenia w ZUS Oddział w B.) okazały się nieefektywne. Również próby poszukiwania majątku, z którego można prowadzić skutecznie egzekucję nie przyniosły rezultatu (protokół o stanie majątkowym z [...] maja 2012 r., wnioski z dnia [...] lipca 2015 r. do ZUS, Starostwa Powiatowego w B. o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych). Prowadzone w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 10 sierpnia 2016 r. działania pozwoliły organowi egzekucyjnemu wyegzekwować jedynie [...] zł. Ustalono przy tym, iż strona nie posiada żadnych ruchomości i nieruchomości, a także innego majątku dającego możliwość realizacji zaległości. Żądając zwolnienia z egzekucji zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelność w A. S.A., nie wskazała żadnego innego alternatywnego, a przede wszystkim skutecznego sposobu uregulowania przedmiotowych zaległości. Kontynuowanie prowadzonej działalności dzięki zwolnieniu zajętej wierzytelności, nie stanowi automatycznie przesłanki do zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego jakim jest wierzytelność w A. Taki sposób uregulowania należności zakłada bowiem hipotetyczne i niepewne zdarzenia (spodziewany dochód) i wymaga udzielenia ulg w spłacie należności, co z kolei uzależnione jest od decyzji poszczególnych wierzycieli (Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., Dyrektor ZUS Oddział w B., Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W.). Organ zwrócił też uwagę, że przepis art. 13 § 1 u.p.e.a., ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednak jego zastosowanie nie może naruszać interesów wierzyciela i prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Oznacza to, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10, LEX nr 673058, oraz WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 997/07, LEX nr 863819). Obecna sytuacja niewątpliwie dla strony trudna, ze względu na prowadzone postępowanie egzekucyjne - nie daje jednak organowi egzekucyjnemu podstaw do udzielenia zwolnienia. Celem egzekucji jest bowiem jak najszybsze wyegzekwowanie należnych zobowiązań, zgodnie bowiem z art. 6 § 1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. I., nie formułując wniosków ani zarzutów ze wskazaniem na konkretne przepisy prawa, wyraziła dezaprobatę w stosunku do rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej. W treści skargi opisała swoją sytuację życiowo – materialną, argumentując, iż na skutek zajęcia "prowizji" w A. dalsze prowadzenie działalności gospodarczej zostało ograniczone. Dokonane zajęcie spowodowało brak środków na obsługę klientów i doprowadziło do utraty części prowizji. W czasie składania skargi komornik sądowy prowadził już egzekucję z jej renty, emerytury męża oraz kont bankowych. Raz jeszcze, pomimo odniesienia się przez organ do tej kwestii (marginalnie) w zaskarżonym postanowieniu, zwróciła się z prośbą "o określenie kto i ile ma egzekwować". Skarżąca podkreśliła, że jest osobą poważnie chorą i jedyną możliwością pracy jest działalność gospodarcza. Zaznaczyła, że powstanie zaległości było następstwem zmiany przepisów dotyczących ZUS oraz OFE. Wyraziła chęć stopniowej spłaty zadłużenia. Podała, że w obecnej sytuacji pozostaje bezradną, przy czym prowadzi skromne życie, a uzyskane dochody przeznacza wraz z mężem na leczenie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Przedmiotem sporu jest ocena, czy organ prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do zwolnienia spod egzekucji wobec skarżącej wierzytelności w A. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 13 § 1, przewiduje prawo żądania przez zobowiązanego dłużnika zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych ze względu na jego ważny interes. Powołana wyżej regulacja stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w wymienionej ustawie gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego, okazały się niewystarczające w danej sytuacji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 maja 2013r., sygn. akt I SA/Po 103/13). Należy wyraźnie zaznaczyć, co podkreślał też w skarżonym postanowieniu organ, że ustawodawca wskazał w przywołanym wyżej przepisie, iż rozstrzygnięcie w kwestii zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątku podejmowane jest w granicach uznania administracyjnego, stąd zwolnienie przez organ egzekucyjny składnika majątku nie ma charakteru obligatoryjnego. Oznacza to, że nawet stwierdzenie, iż w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Niniejsze postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem zobowiązanej, którego przedmiotem było żądanie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego, co oznacza, że wniosek ten podlegał rozpatrzeniu na podstawie art. 13 u.p.e.a., jak to prawidłowo uczynił organ egzekucyjny. Skarżąca składając wniosek o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego, wskazała na uciążliwość egzekucji w tym sensie, że utrzymanie zajęcia doprowadzi do zamknięcia prowadzonej przez nią działalności, w sytuacji gdy dalsze prowadzenie działalności gospodarczej jest jedyną możliwością wywiązania się z obowiązku spłacania w ratach zaległości podatkowej i źródłem utrzymania. Podała także, że nie ma majątku, ani też innych składników, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Organ wziął pod uwagę, co wynika z treści postanowienia, sytuację materialną i zdrowotną zobowiązanej i prawidłowo przyjął, że - niewątpliwie – położenie jej jest trudne, jednak sytuacja jej nie odbiega w znaczący sposób od sytuacji innych dłużników (zważywszy, że egzekucja administracyjna zawsze rodzi po stronie zobowiązanego określoną dolegliwość). Nie można w związku z tym przyjąć, że w przypadku zobowiązanej wystąpiła przesłanka w postaci "ważnego interesu", o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Za organem egzekucyjnym należy wskazać, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, CBOSA). Trzeba zatem zgodzić się z organem, że przez ważny interes należy rozumieć jedynie nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Ważną okolicznością w tej sprawie jest też to, na co słusznie zwracał uwagę organ, że skarżąca nie wskazał żadnego innego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. W orzecznictwie zaś funkcjonuje pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych (czego w tej sprawie zabrakło), ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA z Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). W sprawie niniejszej zwolnienie z egzekucji tego składnika majątkowego równałoby się niemożności wyegzekwowania ciążących na skarżącej zaległości, co oznaczałoby zgodę na bezskuteczność egzekucji. Takie postępowanie należałoby uznać za sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego, który na mocy art. 7 § 2 (w związku z art. 6 § 1) u.p.e.a. jest zobligowany, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Wynikający z art. 7 § 2 u.p.e.a. wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy jednak wyłącznie takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Także w orzecznictwie dotyczącym art. 13 § 1 u.p.e.a. podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10, wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10,CBOSA). Niezależnie od powyższego raz jeszcze należy podkreślić, że nawet w sytuacji gdyby zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny miał prawo odmówić przedmiotowego zwolnienia, albowiem decyzja o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter "fakultatywny", co oznacza, iż organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku. Odnosząc się na koniec i marginalnie do podnoszonej kwestii zbiegu egzekucji, która organ wyjaśnił zobowiązanej, Sąd zauważa, że kwestia ta nie mogła podlegać rozpatrzeniu w trybie wniosku o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji. Podsumowując, według Sądu, organ nadzoru prawidłowo zastosował art. 13 § 1 u.p.e.a. i zasadnie orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia organu egzekucyjnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Sąd był zobligowany oddalić skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.