I SA/Lu 109/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca),, WSA Małgorzata Fita, Protokolant Asystent sędziego Karolina Orłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 marca 2012r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - oddala skargę. I SA/Lu 109/12 UZASADNIENIE 1. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Celnej odmówił M. P./ podatnik / przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z [...] września 2011 r., określającej podatnikowi zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego H. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że podatnik otrzymał decyzję organu podatkowego pierwszej instancji 21 września 2011 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z odwołaniem, opatrzonym datą 7 września 2011 r., podatnik złożył 11 października 2011 r. / data stempla krajowego urzędu pocztowego nadania /. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podatnik uzasadniał chwilową utratą przytomności 3 października 2011 r., skrajnie silnymi bólami głowy z zawężeniem świadomości do 6 października 2011 r. Podatnik argumentował, że w tym czasie był sam, zdany wyłącznie na siebie. Rodzina przebywała poza miejscem zamieszkania. Stan zdrowia uniemożliwiał podejmowanie jakichkolwiek decyzji, jakichkolwiek działań. Nie miał możliwości złożenia odwołania w ustawowym terminie, pomimo zachowania najwyższej staranności. Nad odwołaniem zaczął pracować w dniu utraty przytomności. Spóźnił się z wniesieniem odwołania z przyczyn niezawinionych. Do wniosku o przywrócenie terminu podatnik dołączył kserokopię karty ze szpitalnego oddziału ratunkowego Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego, której podano, że podatnik 10 października 2011 r. w godzinach 15.01 do 15.10 zgłosił się z bólami nadbrzusza, zalecono lek, w razie dolegliwości kontrolę w rejonie. Odwoławczy organ podatkowy u podstaw odmowy przywrócenia terminu nie dał wiary twierdzeniom podatnika o obiektywnej, niezawinionej przeszkodzie w złożeniu odwołania z zachowaniem ustawowego terminu. Wskazał na zasadniczą niezgodność okoliczności opisywanych przez podatnika we wniosku z opisanymi w karcie ze szpitalnego oddziału ratunkowego. Dodatkowo zakwestionował wiarygodność twierdzeń podatnika, wskazując datę odwołania 7 września 2011 r. i późniejszą datę decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. Na tej podstawie faktycznej odwoławczy organ podatkowy przyjął brak przesłanki przywrócenia terminu z art. 162 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa / Dz.U.05.8.60 ze zm. – o.p. /, przyjął brak uprawdopodobnienia przez podatnika niezawinionych przyczyn złożenia odwołania po upływie ustawowego terminu. 2. Podatnik złożył skargę na ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Celnej. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzucił naruszenie art. 162 i art. 191 o.p. Argumentował, że odwoławczy organ podatkowy dowolnie odmówił wiary twierdzeniom podatnika i w rezultacie dowolnie przyjął brak uprawdopodobnienia niezawinionych przyczyn złożenia odwołania po upływie ustawowego terminu. Przyjęcie, że data wskazana w odwołaniu odzwierciedla rzeczywisty moment sporządzenia narusza zasady doświadczenia życiowego. We wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodobnił brak winy w spóźnionym złożeniu odwołania. Odwoławczy organ podatkowy bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem art. 162 o.p. żądał od podatnika udowodnienia okoliczności opisanych we wniosku. Odwoławczy organ podatkowy, wskazując na treść karty ze szpitalnego oddziału ratunkowego pominął, że podatnik nie złożyłby dokumentów dyskwalifikujących twierdzenia opisywane przez niego we wniosku. Odwoławczy organ podatkowy pominął, że z datą odwołania nie są związane żadne skutki prawne. Podatnik podał datę w odwołaniu przez pomyłkę, przez przeoczenie. Pogląd odwoławczego organu podatkowego o możliwości sporządzenia odwołania przed wydaniem decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji jest sprzeczny z podstawowymi zasadami doświadczenia życiowego. 3. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Skarga jest niezasadna i jako taka nie podważa legalności zaskarżonego postanowienia. 5. Spór podatnika z odwoławczym organem podatkowym zaistniał na tle przesłanek stosowania instytucji przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. 6. Zgodnie z art. 162 § 1 o.p. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl art. 162 § 2 o.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. 7. Nie jest sporne, że podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w warunkach art. 162 § 2 o.p., w terminie 7 dni od ustania opisywanej przeszkody z dołączonym odwołaniem. 8. Kwestią sporną jest uprawdopodobnienie braku winy podatnika w spóźnionym złożeniu odwołania. O ile podatnik twierdzi, że w związku ze stanem zdrowia / chwilową utratą świadomości, po czym stanem zawężonej świadomości w okresie 3 do 6 października 2011 r. /, nieobecnością członków rodziny obiektywnie nie był w stanie ani sporządzić odwołania, ani zwrócić się o pomoc w sporządzeniu odwołania do osoby trzeciej, o tyle odwoławczy organ podatkowy replikuje, że same twierdzenia podatnika o stanie zdrowia nie są wiarygodne, zważywszy treść karty ze szpitalnego oddziału ratunkowego oraz datę podaną w odwołaniu, poprzedzającą datę decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. 9. O braku winy w rozumieniu art. 162 § 1 o.p. można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z obowiązku dokonania czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminowi musi być niezależna od strony, a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminowi. Art. 162 § 1 o.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To oznacza, że każdy, nawet najlżejszy, stopień zawinienia w uchybieniu terminowi wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności w postępowaniu po upływie ustawowego terminu, zakreślonego do jej wykonania, wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej / przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania /, ale także lżejszej jej postaci, niedbalstwa / rozumianego jako brak, zaniechanie należytej staranności, jakiej można i należy wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy /. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi przez zainteresowanego zaliczyć można: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę uniemożliwiającą wyręczenie się inną osobą, powódź czy pożar, a zatem zdarzenia mające charakter siły wyższej, nadzwyczajnej przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku / por. między innymi I FSK 695/07, I SA/Gl 629/07, I SA/Sz 487/10, I SA/Łd 1003/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl /. Należy podzielić stanowisko w sprawie II FSK 288/10, zgodnie z którym instytucja przywrócenia terminu umożliwia stronie skorzystanie z uprawnień, które utraciła wskutek uchybienia terminowi procesowemu. Stwarza więc ona stronie możliwość uchylenia skutków opóźnienia w dokonaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu może jednak nastąpić w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 162 § 1 i 2 o.p. Jedną z koniecznych przesłanek do przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi. Jak wynika z ugruntowanego w tej mierze orzecznictwa i to zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego, brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy / vide II CZ 149/74 /. Jak podkreśla się w literaturze / por. np. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 328-329; B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, Wrocław 2008, s. 674-678 / oraz w orzecznictwie / I SA/Gd 794/99, SA/Sz 2125/98 / o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, kiedy strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. W orzecznictwie wskazuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar / II SA 45/99, I SA 1072/00 /. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie / III SA 1259/98 /. Przy ocenie winy w uchybieniu terminowi należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Ocena powinna się odbywać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, jak i okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Należy podzielić stanowisko w sprawie II FSK 1289/10, zgodnie z którym z treści art. 162 § 1 o.p. wynika dla wnoszącego podanie o przywrócenie terminu obowiązek uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi. To zainteresowany powinien uprawdopodobnić wystąpienie niezawinionych przez siebie okoliczności, które uniemożliwiły mu dochowanie terminu, bo to zainteresowany posiada najpełniejszą wiedzę o tych przyczynach i powinien je przejrzyście, wiarygodnie przedstawić. Organ podatkowy nie ma w tym wypadku obowiązku poszukiwania przyczyn uchybienia terminowi, ale jedynie obowiązek weryfikacji twierdzeń strony pod względem ich wiarygodności. O braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie można mówić wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że było to niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu przez stronę szczególnej staranności. Oznacza to, że przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, gdy nie dopełniła czynności z powodu przeszkody, którą mogła przezwyciężyć. 10. W tym stanie prawnym, przy takiej interpretacji art. 162 § 1 o.p., zgodzić się należy z argumentacją przyjętą w zaskarżonym postanowieniu, prowadzącą do stwierdzenia, że podatnik nie uprawdopodobnił braku winy w spóźnionym złożeniu odwołania, bo same twierdzenia podatnika nie są wiarygodne w całokształcie okoliczności sprawy. Zasadnie odwoławczy organ podatkowy argumentuje, że okolicznością uzasadniającą brak winy podatnika mogłaby być nagła, nadzwyczajna sytuacja, przed której negatywnymi następstwami podatnik nie mógłby się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu wszelkich możliwych w danych okolicznościach starań, w tym także nie mógłby skorzystać z pomocy innych osób dla dokonania czynności procesowej w terminie. Tymczasem podatnik opisuje swój stan zdrowia, chwilową utratę i następnie zawężenie świadomości w okresie 3 do 6 października 2011, dołącza kartę ze szpitalnego oddziału ratunkowego z 10 października 2011 r., opisującą inne dolegliwości bez powiązania z wcześniejszą utratą czy zawężeniem świadomości, składa odwołanie opatrzone datą wcześniejszą niż decyzja organu podatkowego pierwszej instancji. Odwoławczy organ podatkowy ocenił te twierdzenia i dokumenty przedstawiane przez podatnika w całokształcie, spójnie, w warunkach logiki i doświadczenia życiowego, zgodnie z art. 120, art. 121 § 1, art. 122 i art. 191 o.p. Na tej podstawie w warunkach legalności stwierdził, że podatnik nie uprawdopodobnił wystąpienia opisywanych okoliczności, które w rzeczywistości miałyby obiektywnie pozbawić podatnika możliwości dokonania czynności procesowej w terminie nawet przy dołożeniu największej w danych warunkach staranności, przy pomocy osób trzecich. Wbrew argumentacji podatnika uprawdopodobnienie nie oznacza obowiązku organu podatkowego przyjęcia każdych twierdzeń podatnika bez jakiejkolwiek weryfikacji ich wiarygodności. Uprawdopodobnienie należy postrzegać, jako środek zastępczy dowodu w ścisłym znaczeniu, który nie daje pewności, ale daje wiarygodność, prawdopodobieństwo twierdzenia o fakcie / por. Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, LexisNexis 2010, s.712 /. Należy zgodzić się z odwoławczym organem podatkowym, że w kontrolowanym incydentalnym postępowaniu podatnik nie przedstawił środka zastępującego dowód w ścisłym znaczeniu, dającego prawdopodobieństwo twierdzenia o stanie zdrowia. Należy także zgodzić się z tokiem argumentacji odwoławczego organu podatkowego, zgodnie z którym w opisywanych przez podatnika okolicznościach, w stanie kilkudniowego zawężenia świadomości, podatnik dysponowałby nie tylko niesformalizowanym środkiem zastępującym dowód, ale dysponowałby dokumentacją lekarską. Zasady logiki i doświadczenia życiowego wskazują, że rzeczywiste utrata, następnie kilkudniowe zawężenie świadomości byłyby co najmniej konsultowane medycznie, przez to byłyby udokumentowane. 11. Podsumowując, odwoławczy organ podatkowy w kontrolowanym incydentalnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, rozważył wszelkie okoliczności opisywane przez podatnika na usprawiedliwienie uchybienia terminowi, ocenił je w całokształcie i w warunkach ustawowej swobody, zgodnie z zasadami postępowania podatkowego. Na tej podstawie stwierdził brak przesłanki zastosowania art. 162 § 1 o.p. Tej treści stwierdzenie odpowiada prawu, w tym respektuje przepisy objęte zarzutami skargi. 12. Dlatego niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U.02.153.1270 ze zm. /.