I SA/Lu 117/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lutego do grudnia 2012 r. w zakresie sprzeciwu od postanowienia z dnia 21 marca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 21 marca 2018 r. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (wartość przedmiotu zaskarżenia została określona w skardze w wysokości [...] zł). W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący powołał się na wysokie wydatki, rzędu [...] zł miesięcznie (raty leasingowe, alimenty, raty kredytów). Z majątku wymienił dom o powierzchni 160 m˛ i las o powierzchni 0,70 ha, na których ustanowiona jest hipoteka. Jak wyjaśnił skarżący, działalność gospodarcza, pomimo milionowych przychodów, przynosi stratę w związku z milionowymi kosztami uzyskania przychodów. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzi z rodzicami i siostrą. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 marca 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanął na stanowisku, zgodnie z którym - obiektywnie rzecz oceniając - skarżący jest w stanie wywiązać się z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, na co wskazuje przede wszystkim wysokość osiąganych przychodów. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący argumentował, że nie miał obowiązku gromadzenia środków na ponoszenie w przyszłości kosztów sądowych. Podkreślał, że w wyniku prowadzonej wobec niego egzekucji nie jest w stanie wygospodarować żadnej kwoty na poczet wymaganych kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie sądowe skarżący złożył dodatkowe dokumenty, z których wynika, że jego przychód z działalności gospodarczej wyniósł w 2017 r. [...] zł, a koszty uzyskania przychodów przekroczyły [...] zł (mowa o zeznaniu podatkowym na potrzeby podatku dochodowego od osób fizycznych i o zestawieniu wartości sprzedaży dokonywanej przez skarżącego w ramach działalności gospodarczej). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm. - p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości – zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15). Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że okoliczności przedstawione przez skarżącego dotyczące jego sytuacji materialnej, stanu majątkowego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim skarżący osiąga wysokie przychody, które - jak przyznaje - pozwalają mu na ponoszenie wydatków na poziomie [...] zł w skali miesiąca. Z punktu widzenia przesłanek wymaganych dla przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia wysokość ponoszonych kosztów uzyskania przychodów. Zasadnicze znaczenie ma poziom przychodów, bo to z tej kategorii środków skarżący jest w stanie zapłacić wpis od skargi, wymagany na obecnym etapie postępowania sądowego. W realiach analizowanego wniosku znaczna wysokość kosztów uzyskania przychodów w 2017 r. oznacza przede wszystkim to, że skarżący rozdysponował posiadane środki finansowe na inne cele, a podejmując decyzje o wydatkach nie liczył się z obowiązkiem zapłaty kosztów sądowych, a przecież już toczyło się postępowanie podatkowe i należało wziąć po uwagę sytuację, w której organ podatkowy wyda decyzję zmieniającą rozliczenie podatkowe w stosunku do deklarowanego przez skarżącego. Poziom przychodów skarżącego, co do zasady, jest dużo wyższy niż przeciętny w regionie, co znajduje odzwierciedlenie w poziomie jego miesięcznych wydatków. Powołując się na postępowanie egzekucyjne, skarżący nie wykazał, aby jego tok w rzeczywistości wykluczał ponoszenie kosztów sądowych w tej sprawie. Ponadto, pomimo egzekucji, skarżący ma możliwość ponoszenia miesięcznych wydatków w wysokości rzędu [...] zł. Wobec tego nie sposób zasadnie przyjąć, że obiektywnie nie ma on możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W każdym razie takiej tezy skarżący nie wykazał. Trzeba przy tym podkreślić, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie korzystają z pierwszeństwa przed należnościami o charakterze publicznoprawnym, a więc podatkami czy kosztami sądowymi. W ocenie sądu, w świetle powyższego skarżący nie wykazał obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o zobowiązanie podatkowe z tytułu działalności gospodarczej miał być przerzucany na innych podatników. Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, ale nadto wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań obiektywnie nie jest w stanie zgromadzić kwot pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, obok wydatków niezbędnych w celu koniecznego utrzymania. Tymczasem skarżący uzyskuje środki finansowe dużo wyższe niż koszty sądowe w tej sprawie. Jeśli podatnik dysponuje nimi w inny sposób, pomijając obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, nie może zasadnie oczekiwać uprzywilejowanego traktowania i przyznania prawa pomocy. W powyższym stanie sprawy skarżący nie wykazał istnienia obiektywnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty sądowe związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników. Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.