I SA/Lu 1244/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, Sędzia WSA Małgorzata Fita, Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi W. O. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym VAT. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO") po rozpatrzeniu odwołania K. K. od decyzji Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] marca 2015r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości w kwocie [...]zł – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Z jej uzasadnienia wynika, że odmowne załatwienie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych było konsekwencją uznania przez organ I instancji, iż w stanie faktycznym sprawy nie zachodziły nadzwyczajne okoliczności powodujące konieczność uwzględnienia żądania skarżącego. Wprawdzie budżet domowy rodziny został oceniony jako skromny, ale jednocześnie uznano, że małżonkowie K. nie podejmują żadnych działań w kierunku poprawy tej sytuacji. Nie są oni zarejestrowani w urzędzie pracy przez co nie mają możliwości korzystania ze stosownych ofert. Organ I instancji miał też na uwadze, że przedmiotowa zaległość podatkowa powstała w wyniku wykazania przez skarżącego w informacji podatkowej niewłaściwej funkcji budynku, przez co doszło do zaniżenia podstawy opodatkowania. W odwołaniu, skarżący podkreślił, że nie był świadomy istnienia zaległości podatkowych oraz, że przyjęto nieprawidłowa kwotę dochodów za pracę dorywczą. SKO w jego rozpoznaniu podało na wstępie, że zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę, podkreślając, że w ramach tzw. uznania administracyjnego, za podstawę rozstrzygnięcia może mieć albo przesłankę ważnego interesu podatnika, albo przesłankę interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie, a nadto, że organy podatkowe zobligowane są do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 122 Ordynacji podatkowej), zebrania wyczerpującego materiału dowodowego (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej), dokonania na podstawie zebranego materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została faktycznie udowodniona (art. 191 Ordynacji podatkowej) oraz ujawnienia w uzasadnieniu decyzji przesłanek jakimi się kierowały rozstrzygnięcie, a w szczególności wskazania faktów uznanych za udowodnione, przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności oraz przepisów prawa zastosowanych w sprawie (art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej). Zwracając uwagę na to, że w interesie podatnika leży podanie do wiadomości organu wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach, a także wykazanie jego ważnego interesu, SKO stwierdziło, iż z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. Zarówno on, jak i jego żona utracili status osób bezrobotnych, córka E. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, natomiast dwaj synowie A. i P. uczą się. Rodzina utrzymuje się z prac dorywczych i z najmu (okresowo w wysokości ok. [...] zł) oraz zasiłku na syna w kwocie [...]zł. Skarżący jest właścicielem nieruchomości położonych w B. P. przy ul. [...] o powierzchni 336m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz o powierzchni 1.349m2 zabudowanej trzema budynkami mieszkalnymi. Posiada również użytki rolne na terenie Gminy B. P. o powierzchni 0,8969ha fiz., z których dochód miesięczny ustalono na kwotę [...]zł (1.903,58zł rocznie). Rodzina ponosi koszty stałe w opłatach za: prąd (300 zł za 2 miesiące), gaz (ok. [...] zł za dwa miesiące), telefon (25zł), wodę (170zł) oraz za ubezpieczenie dwóch samochodów (ok. [...] zł rocznie), Mercedesa 207 z 1985r. oraz Volvo 70V z 1997r. SKO nie dopatrując się w rozstrzygnięciu organu I instancji przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także naruszenia zasad postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji, potwierdziło stanowisko, że jakkolwiek budżet domowy rodziny jest skromny, to jednak nie zachodzi konieczność wsparcia skarżącego ze strony gminy. W jego ocenie, organ I instancji w sposób wnikliwy i staranny przeprowadził postępowanie, a także wyjaśnił zasadność przesłanek, którymi się kierował przy rozpatrywaniu wniosku, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem SKO, skoro organ dostrzegł możliwości wyegzekwowania zaległego podatku, to nie można przyjąć, że podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla strony rozstrzygnięcie, jest dowolne. Od tej decyzji K. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której wniósł o jej uchylenie. Mimo dość obszernego uzasadnienia skargi nie można z niej wywieść żadnego konkretnego zarzutu. Jej treść świadczy o głębokim niezadowoleniu skarżącego z rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia zaległości podatkowej i sprowadza się do polemiki ze stwierdzeniami organów obu instancji oraz zarzucaniem im między innymi: "obrzydliwego kłamstwa", "wymyślanie bzdur", "odlotów", "fikcyjnego wymiaru". W odpowiedzi na skargę, SKO wnosząc o jej oddalenie, odwołało się do swojej dotychczasowej argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych, niezależnie od odmiennego przekonania skarżącego wyrażonego w jej uzasadnieniu, które w zasadzie sprowadza się do próby podważenia kompetencji organów podatkowych i kierowania do nich swojego głębokiego niezadowolenia. Podkreślenia na wstępie wymaga, że przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest jedynie zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości w kwocie [...]zł. Tym samym, Sąd nie ma żadnych kompetencji do wypowiadania się w przedmiocie decyzji wymierzającej podatek. Stosowanie ulg podatkowych stanowi wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, i w tym kontekście przepisy warunkujące przyznanie określonej ulgi muszą być interpretowane w sposób ścisły. Zasadą bowiem jest terminowe płacenie podatków. Udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo i musi się ograniczać do przypadków wyjątkowych. Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia był przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, w myśl którego, organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, przy czym użyte w tym przepisie pojęcie "może" wskazuje, iż decyzje w sprawie umorzenia zaległości podatkowych mają charakter uznaniowy i jako środek szczególny mogą mieć zastosowanie wyłącznie w uzasadnionych przypadkach. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia na gruncie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku. Uznanie administracyjne jest ograniczone dyrektywami wyboru: interesem publicznym oraz ważnym interesem podatnika. Użyte pojęcia "interesu publicznego" oraz "ważnego interesu podatnika" są pojęciami nieostrymi. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią ważności; nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika. Przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Jednak organ podatkowy musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązania podatkowe były realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany (vide: wyrok NSA z dnia 21 marca 2001r., sygn. akt I SA/Ka 577/00, LEX nr 47500). Przez "interes publiczny" rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Powyższe wynika z wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia, stanowiącej odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania. Zasadą pozostać musi płacenie podatków w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej reguły (por. B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, s. 522 i n., tezy 14, 15 oraz 18-20 i powołane tam orzecznictwo). W doktrynie i utrwalonym orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia lub rozłożenia zaległości na raty istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z treści art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych, organ winien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje decyzję polegającą na odmowie umorzenia zaległości podatkowej, w uzasadnieniu takiej decyzji winny zostać szczegółowo określone motywy takiego rozstrzygnięcia (art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Decyzja uznaniowa może być zatem przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w art. 67a Ordynacji podatkowej pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru (por. wyrok NSA z 15 lipca 2008r., sygn. akt II FSK 660/07 oraz z 10 stycznia 2012r., sygn. akt II FSK 671/11, i z 14 stycznia 2011r., I OSK 1496/10, CBOSA). Kontrolując prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe należycie ustaliły stan faktyczny, w tym w szczególności sytuację finansową i ogólnie mówiąc – życiową strony skarżącej, a także przyczyny powstania zaległości podatkowej. Ponadto rozważono argumenty w odniesieniu do przesłanki "ważnego interesu podatnika", jak też wzięto pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i trojgiem dorosłych dzieci. On, żona i córka nie pracują, natomiast dwóch synów jeszcze się uczy. Utrzymują się z prac dorywczych lub z najmu (okresowo) ok. [...] zł i zasiłku na syna w kwocie [...]zł. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 116m2 i ponosi koszty stałe w opłatach za: prąd (300 zł za 2 miesiące), gaz (ok. [...] zł za dwa miesiące), telefon (25zł), wodę (170zł) oraz ubezpieczenie dwóch samochodów (ok. [...] zł rocznie): Mercedesa 207 z 1985r. oraz Volvo 70V z 1997r. Ponadto jest właścicielem łąki o powierzchni 70 arów położonej na terenie gminy B. P.. Skarżący figuruje nadto w ewidencji podatkowej jako podatnik podatku rolnego w związku z posiadaniem użytków rolnych o powierzchni 0,8969ha położonych na terenie gminy. Skarżący i jego żona utracili status osób bezrobotnych z dniem odpowiednio 4 marca 2014r. i 9 października 2014r., syn A. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, zaś córka E. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 11 grudnia 2012r. Analizując sytuację finansową skarżącego, organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu I instancji, że jakkolwiek budżet domowy rodziny jest skromny, to jednak nie zachodzi konieczność wsparcia ze strony gminy. Oceny tej nie sposób uznać za błędną czy dowolną, zwłaszcza mając na uwadze genezę problemów finansowych strony. Jak bowiem ustalono bezpośrednią przyczyną powstania zaległości było nieuregulowanie we właściwej wysokości podatku od nieruchomości, jako konsekwencja wykazania przez skarżącego w informacji podatkowej niewłaściwej funkcji budynku i zaniżenia podstawy opodatkowania. Trudna sytuacja finansowa nie jest jednak "sama w sobie" wystarczającą podstawą umorzenia zaległości podatkowych i "sama z siebie" nie obliguje organu do przyznania ulgi (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014r., sygn. akt II FSK 382/12, CBOSA). Jak słusznie podniosły organy obu instancji status materialny rodziny skarżącego nie jest konsekwencją zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności powodujących konieczność umorzenia zaległości podatkowych. Z niczego nie wynika, aby małżonkowie K. podejmowali jakiekolwiek działania w kierunku poprawy swojej sytuacji. Brak zarejestrowania w urzędzie pracy uniemożliwia w pewnym sensie otwarcie perspektyw na jej pozyskanie. Rodzina K. składa się łącznie z pięciu dorosłych niepracujących osób. Posiada dwa samochody osobowe, a więc najwyraźniej jest w stanie utrzymać je i siebie. Fakt pozostawania przez skarżącego, jego żony oraz córki bez pracy w aktualnych realiach życia społeczno-gospodarczego naszego kraju nie jest czymś wyjątkowym. W. osób pozostaje bez pracy i w związku z tym boryka się z różnymi problemami dnia codziennego. Umorzenie przedmiotowej zaległości stawiałoby skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podatników, którzy terminowo płacą należne podatki i naruszałoby konstytucyjną zasadę równości podatkowej. Z powyższych względów, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.). Odnośnie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II sentencji wskazać trzeba, że stosownie zaś do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz.U.2014.635), koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata z urzędu, ponosi Skarb Państwa. W niniejszej sprawie koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części, a pełnomocnik złożył stosowny wniosek. Udzielona pomoc prawna polegała na występowaniu przed sądem pierwszej instancji, za co przysługują koszty w wysokości [...] zł - stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461). Ponadto przyznane koszty adwokackie należało na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia powiększyć o kwotę podatku od towarów i usług