I SA/Lu 144/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" spółki z o. o. z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" spółki z o. o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2009 r. do grudnia 2010 r. postanawia odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 144/14 odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 144/14 odmówił przyznania skarżącej spółce (dalej jako skarżąca, spółka lub strona) prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Orzeczenie to zyskało przymiot prawomocnego albowiem w dniu 14 października 2014 r., sygn.. akt I FZ 377/14 Naczelny Sąd nie uwzględnił zarzutów zażalenia Spółki. Następnie do skargi kasacyjnej od wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 5 stycznia 2015 r. skarżąca spółka dołączyła między innymi urzędowy formularz - druk PPPr, w którym ponownie wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku odnotowano, że spółka nie posiada środków na pokrycie opłaty sądowej na okoliczność czego przedstawia: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2014 r., deklaracje podatku VAT za okres styczeń - kwiecień 2015 r., wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2014 r. wraz z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za 2014 r. i wyciąg z rachunku bankowego. Z treści oświadczenia o stanie majątkowym zawartego w ww. druku PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 50.000,00 zł, wartość środków trwałych to 0 zł. W ubiegłym roku obrotowym spółka odnotowała stratę w wysokości 1.190,22 zł. Wnioskująca zadeklarowała nadto, że posiada rachunek bankowy, którego saldo - na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - wyniosło 108,01 zł. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. referendarz tut. Sądu odmówił spółce przyznania prawa pomocy, akcentując, że spółka w dalszym ciągu nie wykazały, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jak wskazał, twierdzeniom strony przeczy również fakt, że skarżąca po prawomocnej odmowie udzielenia żądanego zwolnienia uiściła wpis od skargi w kwocie 100.000,00 zł, opłatę kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł oraz udzieliła pełnomocnictwa doradcy podatkowemu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Mimo zatem podnoszonej argumentacji była w stanie (za pomocą wspólników) zdobyć środki na pokrycie tych wydatków. Pismem z dnia 8 lipca 2015 r. pełnomocnik spółki wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wskazując na błędne wnioski rozpoznającego sprawę. W tym zakresie podniósł, że zapłata wpisu sądowego w kwocie 100.000,00 zł nie mogła pozostać bez wpływu na aktualną sytuację finansową spółki w kontekście ponownego ubiegania się o prawo pomocy. Uiszczając bowiem wpis spółka definitywnie wyzbyła się pozyskanych środków pieniężnych. Ponadto strona dodała, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy powinno zmierzać do ustalenia, czy spółka posiada odpowiednie środki, a nie czy jej udziałowcy są wstanie uiścić koszty sądowe za spółkę. Ponadto uczyniona przez nich wysokość dopłata przekracza ustalony w umowie spółki limit (maksymalnie 100% wniesionych wkładów). Na zakończenie strona dodała, że nie była w stanie przewidzieć wyników kontroli zakończonej zaskarżoną decyzją, celem zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Ujawnione w zaskarżonej decyzji zarzuty są nieprawdziwe i spółka im jednoznacznie zaprzecza, co więcej wszystkie wcześniejsze kontrole podatkowe nie wykazały żadnych nieprawidłowości. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jednolity ze zmianami - zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Kluczowe znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma fakt, że wniesiony przez skarżącą spółkę w dniu 5 czerwca 2015 r. (data wpływu do Sądu) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie jest pierwszym wnioskiem skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych wniesionym w niniejszej sprawie. Otóż prawomocnym postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. tutejszy Sąd oddalił wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to mimo, iż rozstrzyga wniosek co do istoty jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, co oznacza, że znajduje do niego zastosowanie art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z powyższym (kolejny) wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy może uzyskać bieg procesowy jedynie jako wniosek o zmianę prawomocnego orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, w trybie przywołanego przepisu. Co przy tym wymaga podkreślenie, złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Jak bowiem stanowi art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). W takim przypadku rolą Sądu jest bowiem zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12). Bez zmiany okoliczności sprawy nie można bowiem uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należało, że skarżąca w złożonym powtórnie wniosku nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu z dnia 17 lipca 2014 r. Przede wszystkim podnieść należy, że podstawą odmowy przyznania stronie prawa pomocy był brak wykazania, że podjęła ona wszelkie niezbędne kroki, aby uzyskać wymagane fundusze zabezpieczające możliwość występowania przed sądem. Osiągając bowiem w latach poprzednich znacznej wysokości przychody, spółka całkowicie pominęła konieczność gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Sąd w prawomocnym postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy zawarł zaś szczegółową ocenę działań strony, która w chwili obecnej z uwagi na brak przywołania nowych okoliczności nie może ulec zmianie. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika zaś jednoznacznie obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Wydaje się, ze specyfika działalności prowadzonej przez stronę, która w kalkulacji tej działalności uwzględniała w głównej mierze spodziewane wpływy ze zwrotu podatku VAT wymagała od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Podobne poglądy wyraża Europejski Trybunał Praw Człowieka (wyrok z dnia 19 stycznia 2010 r., skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce), który - w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. Sąd nie podziela zatem odmiennej argumentacji spółki - zawartej w sprzeciwie - dotyczącej tej kwestii. Za nietrafną uznaje również tę dotyczącą braku podstaw do weryfikowania możliwości poniesienia kosztów postępowania przez wspólników spółki w trybie dopłat czynionych na zasadzie art. 177 k.s.h. Zdaniem Sądu spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Z analizy akt sprawy wynika, że spółka dotychczas uiściła wpis od skargi w kwocie 100.000,00 zł, opłatę kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł oraz udzieliła pełnomocnictwa doradcy podatkowemu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Była zatem w stanie zdobyć środki na pokrycie tych wydatków - jak wskazała - właśnie w trybie dopłat uczynionych przez wspólników spółki. Odnośnie natomiast podnoszonej przez stronę argumentacji o braku prawnej możliwości czynienia kolejnych dopłat, uznać należy ją za bezzasadną. Wyjaśnić bowiem należy, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Złożone w tym zakresie oświadczenie, że umowa spółki ogranicza wysokość omawianych dopłat, nie oznacza, że dla ratowania zarówno spółki jak i w celu opłacenia należnych kosztów sądowych spółka nie może dokonać stosownych zmian umowy spółki. Pomijając to nie została wykazana kondycja majątkowa wspólników uniemożliwiająca wniesienie takich dopłat. W kontekście zaś tych twierdzeń, zmiana okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. powinna polegać na wykazaniu, że na chwilę obecną nie są oni w stanie uiścić pozostałych kosztów postępowania. Jednakże uzasadnienie wniosku kwestii tych nie opisuje. Z uwagi zatem na brak wskazania przez wnioskodawcę nowych okoliczności faktycznych, które stanowiłby podstawę do zwolnienie od kosztów sądowych, a więc uzasadniałyby zmianę wcześniejszego postanowienia z dnia 17 lipca 2014 r. stwierdzić należy, że wniosek spółki nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.