I SA/Lu 157/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. spółka z o.o. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. spółka z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że od lutego 2016 r. nie prowadzi swojej podstawowej działalności, nie zatrudnia żadnych pracowników i na chwilę obecną nie ma możliwości kontynuowania działalności gospodarczej, gdyż władze spółki zaangażowane są w liczne postępowania egzekucyjne, sądowe i administracyjne (podatkowe), a nie w jej działalność. Spółka nie ma żadnych środków na rachunku bankowym, który obecnie jest przedmiotem zajęcia. Również posiadany przez spółkę majątek był przedmiotem zajęć i w okoliczności bezskutecznej egzekucji z rachunku bankowego narażony jest na realną egzekucję. Dotyczy to również znacznej części wierzytelności, które z uwagi na niewypłacalność kontrahentów nie rokują na skuteczne wyegzekwowanie. Aktualnie zobowiązania spółki wynoszą ponad [...] zł, a brak środków uniemożliwia jej prowadzenia działalności. W dalszej części wniosku spółka wykazała, że posiad kapitał zakładowy o wartości [...] zł, wartość środków trwałych spółki wynosi [...] zł zaś zysk (netto) z działalności gospodarczej za 2015 r. wyniósł [...] zł. Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika również, że spółka na koniec listopada 2016 r. posiadała na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości – [...] zł, w kasie spółki - [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Intencją skarżącej spółki jest uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 718 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.). Zgodnie z jego treścią osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy - w takim zakresie - może być przyznane gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią przywołanego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 11 sierpnia 2004 r. spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 3 stycznia 2017 r. nie wynika, iżby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka jeszcze do niedawna osiągała przychody, a na chwilę obecną mimo ich braku posiada majątek znacznej wartości. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie [...]zł, aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł w tym zapasy na kwotę [...]zł oraz należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł (stan na 30 listopada 2016 r.). Nie można również pominąć, że skarżąca spółka w 2015 r. uzyskała przychód zamykający się w relatywnie wysokiej kwocie [...]zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za 2015 r. wskazał (dużo mniejszy w stosunku do wartości przychodów) dochód w kwocie [...]zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata i dochód wynikające z zeznań podatkowych i bilansu są jedynie wynikiem bilansowym kosztów w stosunku do przychodów. Nie oznacza to natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i nie miała możliwość poczynienia oszczędności celem opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Do wskazanej argumentacji należy dodać, że spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. W konsekwencji, brak środków na rachunkach bankowych w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić jedynej przyczyny dla przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia. Zerowy bądź ujemny stan konta bankowego, jak również brak wystarczających środków pieniężnych w kasie w dniu składania wniosku nie obrazuje nigdy bowiem w pełni realnej sytuacji finansowej spółki. Bez większego znaczenia przy tym jest, że w stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja należności podatkowych. Wskazać bowiem należy, że brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne zobowiązania publicznoprawne (w tym zaległe podatki) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w działalności firmy, które winny być zaspokajane na równi z innymi tego typu wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Traktowanie innych wydatków niż sądowe w sposób bardziej priorytetowy w żaden sposób nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.