I SA/Lu 210/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując, iż nie jest w stanie ich uiścić. Ze złożonego formularza wniosku wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem oraz synem (ur. 1989 r.) i córka (ur. 1995 r.). Dochód rodziny stanowi renta skarżącej w kwocie [...] zł netto, zasiłek z opieki społecznej otrzymywany na córkę w kwocie [...] zł miesięcznie oraz "dopłaty unijne" otrzymywane przez syna w kwocie [...] zł miesięcznie. W zakresie zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał: podatek rolny (400 zł za kwartał), żywność (1500 zł miesięcznie), leczenie (350 zł miesięcznie), zobowiązania finansowe (1.800 zł miesięcznie), rachunki, media i opał (3.190 zł miesięcznie) oraz koszty utrzymania gospodarstwa rolnego (12.000 zł za pół roku). Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wobec tego, że referendarz sądowy rozpatrywał dotychczas wnioski o przyznanie prawa pomocy małżonka skarżącej złożone w sprawach sygn. akt: I SA/Lu 8/16 i I SA/Lu 209/16, za zbędne uznał wzywanie skarżącej do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącej, opierając się w tym zakresie na faktach znanych mu z urzędu, a wynikających m.in. z akt ww. spraw. Odnosząc się zaś do istoty sprawy wskazać należy, że rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z jego treścią, zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Podkreślić przy tym należy, że przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Stąd Sąd (referendarz sądowy) dokonując oceny możliwości strony w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego bierze pod uwagę nie tylko sytuację majątkową i dochody wnioskodawcy lecz wszystkich domowników prowadzących wspólne z nim gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13 oraz z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). W pierwszej kolejności wskazać należy, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem - 100 zł, wpis od zażalenia - 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej - 100 zł. Koszty sądowe są zatem najniższe z możliwych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. W sprawie nie może budzić wątpliwości, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem oraz dwójka pełnoletnich dzieci. Mieszka razem z nimi i ponosi część kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Mając zatem na względzie powyższe uwagi i dokonując zestawienia z jednej strony wielkość wskazanych kosztów postępowania, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony skarżącej stwierdzić należy brak podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że rodzina strony posiada stałe źródła dochodów, którymi są: uprawa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, renta skarżącej oraz zasiłek rodzinny otrzymywany na córkę. Ponadto rodzina posiada komplet maszyn rolniczych do upraw gleby, w tym dwa ciągniki rolnicze, kombajn zbożowy oraz dwa samochody osobowe (vide: akta sprawy I SA/Lu 8/16). Wartość maszyn w szczególności ciągnika rolniczego Landini jest bardzo wysoka. Posiadanie gospodarstwa rolnego o takiej powierzchni oraz sprzętu o znacznej wartości nie pozwala uznać strony za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Odnośnie zaś twierdzeń strony podnieść należy, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego znacznie (bo niemalże 3 - krotnie) przekraczającego średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w Polsce w 2014 r. (10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r.) niewątpliwie generuje wysokie koszty (paliwo, nasiona, środki ochrony roślin, nawozy sztuczne, części zamienne do maszyn, podatek rolny). Z drugiej jednak strony daje też możliwość osiągnięcia odpowiednich przychodów z produkcji rolnej i dopłat obszarowych, jak też i dochodów z tytułu zbycia tego gospodarstwa, oddania go w dzierżawę, a ponadto daje możliwość posłużenia się nim jako przedmiotem zabezpieczenia ewentualnego kredytu lub pożyczki, itd. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na spłatę zaciągniętych kredytów wskazać należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, a co więcej ich posiadanie wcale nie świadczy o złej kondycji finansowej strony. Bezspornym jest bowiem, że udzielając kredytu bank dokonał oceny sytuacji majątkowej kredytobiorcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że ten nie dają gwarancji jego spłaty. Dlatego też rozpoznający sprawę nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą, skoro brak jest podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu, korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Nie każdy bowiem wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Dotyczy to nie tylko rat zaciągniętych kredytów ale również ponoszonych w ramach prowadzonej działalności rolniczej wydatków, których nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. tylko do kosztów uzyskania przychodu, które każdy prowadzący taką działalność ponosi. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.