I SA/Lu 276/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka - Szpringer po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie sprzeciwu od postanowienia z dnia 3 października 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 3 października 2018 r. Na etapie wniesienia skargi kasacyjnej skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący powołał się na niskie wynagrodzenie za pracę (na poziomie 1.530 zł netto), wydatki związane z prowadzeniem domu (około 1.500 zł). Z majątku wymienił dwa ciągniki z naczepami aktualnie objęte zajęciem egzekucyjnym przez organy podatkowe. Dom w którym zamieszkuje skarżący z rodziną należy do jego pełnoletnich dzieci. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzi z żoną i 13 letnim synem. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 października 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanął na stanowisku, że wniosek strony jest niewiarygodny i nie odpowiada rzeczywistości. Referendarz zauważył, że przy prezentowanym poziomie dochodów rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej, co oznacza, że posiada dodatkowe, nieujawnione źródła środków finansowych koniecznych na bieżące utrzymanie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zasadniczo argumentował, że niskie dochody z pracy zmuszają jego rodzinę do bardzo skromnego życia i korzystania z pomocy rzeczowej rodziny (pełnoletnich dzieci) i od czasu do czasu sąsiadów. Skarżący zamieszkuje z rodziną w pokoju w domu należącym do jego pełnoletnich dzieci. Nie jest w stanie pozyskać środków na koszty sądowe. Korzysta z pomocy pełnomocnika pro bono, a wpis od skargi uiścił ze środków pożyczonych od znajomych, które będzie musiał zwrócić. W tych okolicznościach należy przyznać mu wnioskowane prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 - p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15). Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że okoliczności przedstawione przez skarżącego dotyczące jego sytuacji materialnej, stanu majątkowego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wykazał dochody z pracy na poziomie 1.500 zł w skali miesiąca, które w całości są wydatkowane na - jak to określił – wydatki zmienne. Jednak w sprawie nic nie wskazuje na okoliczność, aby skarżący nie mógł podjąć dodatkowego zatrudnienia, a to pozwoliłoby na pozyskanie dodatkowych środków. Trzeba także zauważyć, że skarżący ogólnie nawiązuje do wydatków wyłącznie na utrzymanie domu, pomijając niezbędne na paliwo czy eksploatację pojazdów. Takich wydatków nie pokrywa także ze środków uzyskanych od rodziny lub sąsiadów, ponieważ w treści sprzeciwu argumentował, że korzysta wyłącznie z pomocy rzeczowej (wyłącznie podstawowe produkty). W ocenie sądu, w świetle powyższego skarżący nie wykazał obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o zobowiązanie podatkowe z tytułu działalności gospodarczej miał być przerzucany na innych podatników. Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, ale nadto wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań obiektywnie nie jest w stanie zgromadzić kwot pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, obok wydatków niezbędnych w celu koniecznego utrzymania. Tymczasem skarżący koncentruje swoją uwagę na niskim wynagrodzeniu za pracę, a jednocześnie powołuje się na rozmiar niezbędnych w jego położeniu życiowym wydatków, które - w świetle reguł logiki i doświadczenia życiowego - wymagają większych zasobów finansowych od tych ujawnianych przez skarżącego na potrzeby uzyskania prawa pomocy. Taka niekonsekwentna argumentacja skarżącego dowodzi, że nie ujawnia on rzetelnie wszystkich aspektów swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. W ocenie sądu, przyznanie prawa pomocy w okolicznościach, kiedy skarżący wyczerpująco nie opisał wszystkich swoich możliwości płatniczych może doprowadzić do jego nieuzasadnionego uprzywilejowania, wbrew zasadzie równości ponoszenia danin publicznych, o której mówi art. 84 Konstytucji RP. Skarżący nie uwiarygodnił także, aby jego stan zdrowia faktycznie wykluczał dodatkowe zatrudnienie. W powyższym stanie sprawy skarżący nie wykazał istnienia obiektywnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty sądowe związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników. Skoro skarżący jest w stanie utrzymać rodzinę, zapewnić leczenie i opiekę zdrowotną (wskazał, że korzysta wyłącznie z bezpłatnej opieki zdrowotnej, ale zapewne już nie wyłącznie z bezpłatnych leków), eksploatować środki transportu (ich zabezpieczenie przez organy podatkowe nie ma wpływu na możliwość ich eksploatacji), realnie ma możliwości wywiązania się z danin publicznych, w tym przypadku z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Przy powyższej ocenie sytuacji materialnej skarżącego, sąd miał na uwadze także fakt, że w dniu 28 września 2018 r. (jak wskazał skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy), miała odbyć się licytacja pojazdów skarżącego. Jednak, należy podkreślić, że przed tą datą skarżący miał możliwość korzystania z tych pojazdów, pokrywał także koszty ich eksploatacji, a w sprzeciwie złożonym w dniu 18 października 2018 r., zatem już po dacie licytacji, nie podnosi że nie jest obecnie już ich właścicielem. Przeciwnie w uzasadnieniu nadal wskazuje, że jest właścicielem dwóch ciągników siodłowych i dwóch naczep. Zatem nadal ponosi koszty ich eksploatacji. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi zamknięcia skarżącemu drogi do sądu. Ma bowiem u podstaw uzasadnione stwierdzenie, że - w świetle przedstawionych sądowi okoliczności - obiektywna sytuacja życiowa i materialna skarżącego pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych, bez wpływu na możliwość zaspokojenia podstawowych, koniecznych potrzeb życiowych. Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.