I SA/Lu 281/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 2 lutego 2017 r. A. M. wystąpił do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku rolnym, wnosząc jednocześnie o zwolnienie go od kosztów sądowych (k. 5 a.s.). Z treści wniosku oraz akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Majątek jaki posiada to dom o pow. 120 m2, budynki gospodarcze i inwentarskie oraz grunty rolne o pow. 86 ha fiz. (ok.100 ha przelicz.), na których prowadzi produkcję rolniczą i leśne o pow. 10,37 ha. Majątek ruchomy jaki skarżący posiada to: kombajn zbożowy Claas Tucano (rok prod. 2013), ciągnik rolniczy Kubota (rok prod. 2014 r.), ciągnik rolniczy Zetor 9540 (rok prod. 1996), ciągnik rolniczy MF 255 (rok prod. 1980), przyczepa rolnicza (rok prod. 1987) samochód osobowy Nissan Almera (rok prod. 2000) oraz niezbędny sprzęt do uprawy gruntów rolnych. Małżonka skarżącego otrzymuje dodatkowo świadczenie rentowe, które jak zaznaczył przeznacza na leczenie. Dodał, że uprawa posiadanych gruntów z uwagi na mające miejsce klęski żywiołowe nie przynosi dochodów. Koszty natomiast jakie ponosi związane ze spłatą kredytów zaciągniętych na zakup gruntów rolnych, sprzętu rolniczego, budowę suszarni i zbiorników na zboże oraz ubezpieczeniem majątku i utrzymaniem domu to kwota wielkości [...] zł rocznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja dochodowa i majątkowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodów, którym jest prowadzone gospodarstwo rolne o powierzchni 86 ha fiz. (ok. 100 ha przelicz.). Główne kierunki działalności gospodarstwa strony to uprawa zbóż, rzepaku oraz kukurydzy. Jest również właścicielem kompletu maszyn rolniczych do uprawy gruntów oraz budynków i budowli gospodarskich (silosy na zboże, suszarnia zbóż). Wartość posiadanych nieruchomości oraz maszyn rolniczych jest bardzo wysoka. Posiadanie gospodarstwa rolnego o takiej powierzchni oraz sprzętu o znacznej wartości nie pozwala zaś uznać wnioskodawcy za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Odnośnie zaś twierdzeń strony podnieść należy, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego znacznie (bo 8 - krotnie) przekraczającego średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w Polsce w 2016 r. (10,56 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26.09.2016 r.) niewątpliwie generuje wysokie koszty (paliwo, nasiona, środki ochrony roślin, nawozy sztuczne, części zamienne do maszyn, podatek rolny). Z drugiej jednak strony daje też możliwość osiągnięcia odpowiednich przychodów z produkcji rolnej i dopłat obszarowych, jak też i dochodów z tytułu zbycia tego gospodarstwa, oddania go w dzierżawę, a ponadto daje możliwość posłużenia się nim jako przedmiotem zabezpieczenia ewentualnego kredytu lub pożyczki. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na spłatę zaciągniętych kredytów wskazać należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, a co więcej ich posiadanie wcale nie świadczy o złej kondycji finansowej strony. Bezspornym jest bowiem, że udzielając kredytu bank dokonał oceny sytuacji majątkowej kredytobiorcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że ten nie dają gwarancji jego spłaty. Dlatego też rozpoznający sprawę nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą, skoro brak jest podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu, korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Nie każdy bowiem wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Dotyczy to nie tylko rat zaciągniętych kredytów ale również ponoszonych w ramach prowadzonej działalności rolniczej wydatków, których nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tylko do kosztów uzyskania przychodu, które każdy prowadzący taką działalność ponosi. Ponadto zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, posiadanie nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2004 r., FZ 454/04; z 17 października 2007 r., II OZ 1022/07; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.