I SA/Lu 323/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji zajętych środków pieniężnych w związku ze sprzeciwem skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. R. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą W. (dalej: "skarżąca" lub "strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz trójką dzieci w wieku: [...], [...] i [...] lat. Rodzina utrzymuje się z dochodu z tytułu prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej w zadeklarowanej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Maż skarżącej nie pracuje i nie posiada żadnego dochodu (początkowo strona podała, że zajmuje stanowisko dyrektora przedszkola). Majątek jaki strona posiada to mieszkanie o pow. 64 m2 , wartości [...] zł. Do stałych wydatków zaliczyła czynsz za lokal (364 zł), wywóz śmieci (25 zł), opłatę za energię elektryczną (250 zł), telefon i internet (160 zł), leki (250 zł), ratę pożyczki (116 zł), opał (150 zł). Skarżąca zwróciła uwagę, że posiada zadłużenie na kwotę około [...] zł w ZUS-ie i obecnie prowadzona jest egzekucja komornicza dotycząca tych należności. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego skarżąca złożyła m.in. deklaracje podatkowe za lata 2014-2015, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych oraz dowody wpłat ponoszonych przez nią wydatków. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. (sygn. I SA/Lu 323/16) Referendarz sądowy odmówił W. R. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, zarzucając, że niezasadnie referendarz jako miarodajną dla oceny jej możliwości finansowych przyjął kategorię przychodu a nie dochodu. Uzyskiwany przez wnioskodawczynię dochód zaś – w ocenie skarżącej – kwalifikuje ją w kategorii osób ubogich. Działalność gospodarcza skarżącej, która jest jedynym źródłem dochodu rodziny, w ostatecznym rozrachunku przynosi stratę, nie jest opłacalna i skarżąca musi do niej dokładać. Podniosła, że toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne oraz, że jest zadłużona w ZUS na kwotę ok. [...] zł. Żeby zaspokajać bieżące potrzeby skarżąca musi zadłużać się u rodziny i znajomych. Wpis jest wydatkiem, którego nie jest w stanie ponieść. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl natomiast art. 260 § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie - tak stanowi art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Instytucja ta znana również pod nazwą "prawo ubogich" zapewnia osobie znajdującej się w trudnych warunkach materialnych możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem mimo braku środków finansowych koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. postanowienie II OZ 1152/14) Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze powyższe oraz informacje obrazujące sytuację materialną i możliwości finansowe wnioskodawczyni wynikające z wniosku PPF i dokumentów źródłowych dostarczonych na wezwanie referendarza przyjąć należy, iż prawidłowa była ocena Referendarza sądowego wyrażona w treści postanowienia odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy. W pierwszej kolejności nie sposób nie odnieść się do wysokości wydatków, jakie zobowiązana będzie ponieść skarżąca w toku zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż wysokość potencjalnych kosztów musi być brana pod uwagę przy ocenie możliwości ich uiszczenia prze stronę. Jak to już zaznaczył stronie referendarz sądowy w wezwaniu do nadesłania dokumentów źródłowych, wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie to kwota 100 zł. Jest to najniższa kwota wpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnymi, a jednocześnie najwyższa jaką skarżąca będzie w ogóle zobowiązana ponieść w tym postępowaniu (tyle będą wynosić wpisy od potencjalnych zażaleń, tyle wyniesie opłata kancelaryjna za uzasadnienie wyroku w sprawie i nie więcej wyniesie należny wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej). Jednocześnie skarżąca osiąga dochody (wynagrodzenie dyrektora przedszkola), w kwocie [...]zł miesięcznie, a także regularnie obraca środkami pieniężnymi na posiadanych rachunkach bankowych. Opłaty stałe, pokrywane z tego dochodu nie przekraczają kwoty ok. półtora tysiąca złotych miesięcznie. Oczywiście, sąd ma na względzie, że wnioskodawczyni nie wymieniła pośród tych wydatków kosztów wyżywienia rodziny, które z pewnością ponosi, jednak i ta okoliczność pozwala przyjąć, że dysponując takim miesięcznym dochodem (a taką wysokość dochodu netto skarżąca sama podaje we wniosku PPF), poniesienie kosztu najwyżej [...] zł mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącej i jej rodziny. Nie jest też argumentem za przyznaniem prawa pomocy strata ponoszona przez wnioskodawczynię w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, bowiem strata powstaje w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12.04.2011r., sygn. I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11.05.2011r., sygn. II GZ 228/11, postanowienie NSA z dnia 20.01.201r. , sygn. akt I FZ 375/15, postanowienie NSA z dnia 20.01.2016r., sygn. akt I GZ 889/15). Kolejną rzeczą, która przesądza w sposób negatywny w kwestii przyznania stronie prawa pomocy jest też kwestia małżonka skarżącej: z danych przedstawionych sądowi wynika, że mąż skarżącej nie pracuje, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu skarżącej, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, strona nie podaje aby osiągał jakiekolwiek dochody. Z akt wynika jednocześnie, że małżonek strony jest osobą jeszcze młodą (41 lat), brak też informacji o jakichkolwiek przeciwskazaniach do podjęcia przez niego pracy, choćby dorywczej. Najmłodsze dziecko skarżącej ma już osiem lat, zatem dzieci skarżącej są już w wieku szkolnym, nie wymagają całodniowej osobistej opieki rodzica lub innej dorosłej osoby, nie ma więc i z tej przyczyny uzasadnienia dla pozostawania w domu przez małżonka skarżącej i nie podejmowania pracy zarobkowej. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, kiedy stronie miałoby być przyznane prawo pomocy, czyli w istocie miałaby skorzystać z dofinansowania jej ze środków publicznych w sytuacji, gdy sama, w ramach swojej rodziny (w tej sytuacji współmałżonka) nie usiłuje o takie środki zadbać. W tej sytuacji na podstawie przepisu art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należało orzec jak w postanowieniu.