I SA/Lu 360/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. sp. z o.o. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia uiszczonego w kwocie 500 zł wpisu sądowego od skargi o kwotę 6.354 zł, skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek spółka wskazała, że nie posiada żadnych środków pieniężnych. Nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej i nie osiąga żadnych dochodów, które pozwoliłyby pokryć opłaty sądowe. W czerwcu 2018 r. spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, które to postępowanie nie zostało dotychczas zakończone. Na chwile obecną nie posiada również żadnego majątku. Posiada natomiast zadłużenie, które przekracza kwotę 1.000.000 zł. W dalszej części urzędowego formularza wykazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych to kwota 931,60 zł, zaś zysk z działalności gospodarczej za 2017 r. wyniósł 89.069,49 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy z kwotą 3.050 zł, zabezpieczony przez organ podatkowy w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Intencją skarżącej spółki jest uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią osobie prawnej (...) prawo pomocy - w takim zakresie - może być przyznane gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych, zgodnie z treścią przywołanego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Zasadą bowiem jest, że strony postępowania sądowego ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Mając powyższe wytyczne na względzie w ocenie rozpoznającego wniosek skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Pierwsze co należy podnieść to fakt, że skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 5 września 2003 r. spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 9 czerwca 2018 r. nie wynika, iżby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Z akt sprawy wynika, co prawda, że spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, należy jednak pamiętać, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie wszczyna postępowania upadłościowego, lecz wywołuje stan zawisłości przed sądem powszechnym sprawy o ogłoszenie upadłości, a więc wszczyna postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, a dopiero data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Do tego czasu spółka działa jak typowy podmiot powołany do prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nastawionym na przynoszenie zysków swoim udziałowcom. Do tego też czasu udziałowcy spółki mają obowiązek pokrywania niedoborów środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków. Do wydatków tych należy zaś zaliczyć także wydatki związane z toczącymi się postępowaniami sądowymi. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy ma ona środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania tych środków niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). W ocenie referendarza sądowego na możliwość pozyskania wymaganych obecnie środków wskazują złożone przez stronę dokumenty. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 50.000,00 zł. Na dzień 1 czerwca 2018 r. spółka posiadała aktywa trwałe o wartości 931,60 zł i aktywa obrotowe o wartości 732.337,24 zł w tym należności krótkoterminowe na kwotę 2.033.429,65 zł. Nie można również pominąć, że skarżąca spółka w 2017 r. uzyskała dochód zamykający się w relatywnie wysokiej kwocie 110.947,89 zł. To wszystko nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Do wskazanej argumentacji należy dodać, że spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę możliwości są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.