I SA/Lu 4/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. spółka z o.o. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółka z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011, 2012 i 2013 roku oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w toku postępowania strona, reprezentowana przez doradcę podatkowego zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że z uwagi na brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych nie jest w stanie ich ponieść. Od dwóch lat spółka jest w sposób poważny zadłużona i nie ma możliwości regulowania podstawowych zobowiązań publicznoprawnych oraz tych wymaganych względem podmiotów komercyjnych. Środki jaki posiadała spółka zostały zajęte przez organ podatkowy i na dzień 22 stycznia 2015 r. stan rachunków bankowych to 39,79 zł oraz (-) minus 670,75 zł. Ponadto dokonane zajęcie zabezpieczające majątku spółki uniemożliwiło jej realizację prawa do obrony, a obecnie uniemożliwia realizacje prawa do sądu – z uwagi na brak środków na wpis. W dalszej części wniosku strona wykazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł zaś strata z działalności gospodarczej za 2014 r. wyniosła [...] zł. D wniosku skarżąca dołączyła wyciąg z posiadanych rachunków bankowych, deklaracje podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2012 - 2014, rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. oraz bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2014 r. Zarządzeniem z dnia 2 lutego 20145 r. Przewodniczący Wydziału dokonał sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia, ustalając jego wartość na kwotę 8.760.084 zł i wynikającą z tego wysokość wpisu na kwotę 87.601 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednym z wyjątków od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, oznaczająca w istocie przerzucenie kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Dlatego też instytucja ta może być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy to strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w p.p.s.a. Mianowicie, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Jednocześnie dodania wymaga, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodania również wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpocząć należy od wskazania, że skarżąca jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 29 października 2004 r. spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 1 grudnia 2014 r. nie wynika, iżby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka nadal osiąga przychody oraz posiada majątek znacznej wartości. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy (stan na 1 grudnia 2014 r.) spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie [...] zł, aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł w tym zapasy na kwotę [...] zł oraz należności krótkoterminowe na kwotę [...] zł (stan na 31 grudnia 2014 r.). Dodatkowo jak wynika z akt sprawy spółka w dniu 21 września 2010 r. dokonała odpłatnego zbycia głównego składnika majątku – stacji paliw, stanowiąca zorganizowana część przedsiębiorstwa. Nie można również pominąć, że opodatkowany przychód spółki za 2014 r. wyniósł [...] zł, a w latach 2013 i 2012 odpowiednio[...] zł i [...] zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za 2014 r. wskazał (relatywnie niewielka w stosunku do wartości przychodów) stratę w kwocie [...] zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. W konsekwencji, brak środków na rachunkach bankowych w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić jedynej przyczyny dla przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia. Zerowy bądź ujemny stan konta bankowego, jak również brak wystarczających środków pieniężnych w kasie w dniu składania wniosku nie obrazuje nigdy bowiem w pełni realnej sytuacji finansowej spółki. Bez większego znaczenia przy tym jest, że w stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja m.in. z rachunków bankowych. Jest rzeczą powszechnie znaną, że w takiej sytuacji na kontach objętych zajęciem egzekucyjnym nie gromadzi się środków pieniężnych. Co więcej rachunki spółki zostały zajęte dopiero pod koniec 2014 r. i do tego czasu skarżąca miał pełną swobodę w dysponowaniu środkami jakie posiadała. Wobec powyższego, referendarz sądowy uznając, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób dostateczny niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.