I SA/Lu 400/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 marca 2018 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. P. - D. wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu w kwocie [...]zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym VAT. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w L., po rozpatrzeniu zażalenia S. K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z [...] r. w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za nieuzasadnione, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że P. P. wystawił przeciwko zobowiązanemu w dniu [...] r. tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący podatek od nieruchomości za 2016 r. (I-II rata 2016 r.) w łącznej wysokości należności głównej [...] zł, obejmujący także odsetki za zwłokę i koszty upomnienia. Następnie wskazany tytuł wykonawczy wierzyciel przekazał do egzekucyjnej realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. P.. W celu wyegzekwowania przedmiotowych należności organ zawiadomieniem z dnia 8 września 2016 r. podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, prowadzonego dla zobowiązanego w [...] Bank [...]. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego został wysłany za pośrednictwem poczty na adres zamieszkania podatnika w dniu 27 września 2016 r. W odpowiedzi na zajęcie Bank poinformował, że "nie prowadzi produktów na rzecz wskazanego w zajęciu dłużnika egzekwowanego". W dniu 6 października 2016 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo strony, zatytułowane "wniosek o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego'', które zostało nadane na poczcie 4 października 2016 r. W uzasadnieniu podatnik zarzucił, że wierzyciel - Prezydent Miasta, kierując tytuł wykonawczy nr [...] do egzekucji administracyjnej, nie dowiódł, że dochodzona w tytule należność faktycznie istniała. Nie wykazał bowiem, aby doręczył podatnikowi decyzje, na podstawie których został wystawiony tytuł wykonawczy, jak i wezwania do zapłaty. W wyniku analizy treści wystąpienia oraz z uwagi na fakt, iż przedmiotowe pismo zostało złożone w terminie do zgłoszenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, organ nadał mu bieg jako zarzutom. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutów. Postępowanie egzekucyjne realizowane w oparciu o ww. tytuł wykonawczy organ egzekucyjny zawiesił postanowieniem z [...] r., do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów Prezydent Miasta w postanowieniu z [...] r. wyraził stanowisko, że zarzut nieistnienia obowiązku w podatku od nieruchomości, objętego tytułem wykonawczym nr [...], jest niezasadny. Wskazał, że decyzja z dnia [...] r. w sprawie podatku od nieruchomości za 2016 r. została doręczona w sposób wskazany w art. 150 § 1 pkt 2 O.p. (dwukrotne awizo w dniach: 11 marca 2016 r. i 5 kwietnia 2016 r.). Upomnienie z dnia 11 czerwca 2016r., obejmujące I i II ratę tego podatku, doręczono w tym samym trybie, a awizacji dokonano w dniach 27 czerwca 2016 r. i 4 lipca 2016 r. Pismem z 24 listopada 2016 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że postanowienie to jest ostateczne. Postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela zostało doręczone podatnikowi zgodnie z przepisami art. 150 § 1 pkt 2 i § 2 Ordynacji podatkowej. Ostateczny termin do wniesienia zażalenia upłynął bezskutecznie w dniu 23 listopada 2016 r. W tej sytuacji Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] r. uznał za nieuzasadniony wniesiony przez podatnika zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...]. W wyniku rozpoznania zażalenia podatnika od powyższego postanowienia, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że stanowisko wierzyciela zawarte w ostatecznym postanowieniu jest wiążące zarówno dla organu egzekucyjnego, jak i Dyrektora Izby Skarbowej jako odwoławczego organu egzekucyjnego, sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną. Organ egzekucyjny nie może badać zasadności stanowiska wierzyciela i rozpatrywać kwestii dotyczących nałożenia na zobowiązanego obowiązku, stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Organ zaznaczył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego po otrzymaniu do egzekucyjnej realizacji przedmiotowego tytułu wykonawczego, przeprowadził zgodnie z art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. W jego wyniku ustalono, że ciążące na podatniku zobowiązanie pieniężne - należności z tytułu podatku od nieruchomości - podlega egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Zobowiązanie to wynika z decyzji P. P. z [...] r. w sprawie podatku od nieruchomości za 2016 r. Wobec braku dobrowolnego uregulowania dochodzonej należności, P. P. jako wierzyciel był uprawniony według organu do wystawienia tytułu wykonawczego i skierowania go do egzekucyjnej realizacji. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej podatnik wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z dnia [...] r. i pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego z dnia [...] r. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że wierzyciel tj. Prezydent Miasta, kierując do egzekucji administracyjnej tytuł wykonawczy przeciwko podatnikowi nie wykazał, aby dochodzona w tytule należność faktycznie istniała. Strona stwierdziła, że brak skutecznego doręczenia decyzji uniemożliwił jej zapoznanie się z jej treścią, jak i ustosunkowanie się do niej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i z tych względów podlega oddaleniu. Zaskarżonym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji przez organ egzekucyjny w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Według art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, zaś zgodnie z art. 33 § 1 pkt 7 tej ustawy – brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa między innymi w art. 33 § 1 pkt 1- 5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Skoro w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, obowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku i był tym stanowiskiem związany. Według tego stanowiska, zaprezentowanego w postanowieniu z dnia [...] r., zarzuty skarżącego są niezasadne. W takiej sytuacji, ze względu na związanie organu egzekucyjnego i organu odwoławczego stanowiskiem wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., kontroli sądu poddano także stanowisko wierzyciela wyrażone w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia dochodzonego egzekucyjnie obowiązku opłacania podatku od nieruchomości za 2016 r. Obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości wynika z decyzji P. P. z dnia [...] r. Jak wynika z niekwestionowanego stanowiska wierzyciela, decyzja została doręczona stronie w trybie zastępczym w dniu 25 marca 2016 r. na adres tożsamy z tym, jaki wskazał skarżący skardze. Przed złożeniem do akt ze skutkiem doręczenia, przesyłka była dwukrotnie awizowana (w dniach 11 marca 2016 r. i 5 kwietnia 2015 r., zaś adresata powiadomiono, że jest ona do odbioru w Urzędzie Miasta. Adresat niespornie nie podjął awizowanej przesyłki. W analogiczny sposób doręczone zostało skarżącemu upomnienie: pierwsze awizo w dniu 17 czerwca 2016 r. , drugie zaś w dniu 4 lipca 2016 r. Każda z przesyłek była zatem dwukrotnie awizowana, o czym wiadomość pozostawiono w skrzynce pocztowej adresata. Okoliczności te pozostawały poza sporem w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że doręczenie jest w postępowaniu organów administracji publicznej czynnością wysoce sformalizowaną, stanowiąc gwarancję podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie - chroniąc organy przed negatywnym skutkiem działań strony, zmierzającej do utrudnienia czy wydłużenia postępowania. W związku z tym czynność ta winna być dokonywana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. W orzecznictwie wskazuje się, że za wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej, a prowadzą one do tego, że czynność doręczenia, w tym w szczególności oparta na "fikcji doręczenia", nie może być uznana za skuteczną (wyrok NSA z 11 maja 2012 r. I FSK 1134/11). Zasadą jest doręczenie osobiste (do rąk adresata lub ustanowionego przez niego pełnomocnika – art. 145 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej), pod adresem miejsca zamieszkania osoby fizycznej, albo pod adresem do doręczeń w kraju (art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej). Zgodnie z art. 149 Ordynacji podatkowej, w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju, pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma – sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy – gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Dopiero w razie niemożności doręczenia pisma we wskazany sposób, organ ma prawo do zastosowania tzw. doręczenia zastępczego. Instytucję doręczenia zastępczego uregulowano w art. 150 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149, operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego (art. 150 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej). W takiej sytuacji adresata zawiadamia się o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 wraz z informacją o możliwości odbioru w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni, przy czym możliwość odbioru pisma istnieje w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej (art. 150 § 3 Ordynacji podatkowej). Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 (tzw. awizo) umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 4 Ordynacji podatkowej). W ocenie Sądu, zastosowana w niniejszej sprawie przez organ podatkowy procedura zastępczego doręczenia decyzji Prezydenta [...] oraz upomnienia nastąpiła w zgodzie z wymogami zawartymi w art. 150 Ordynacji podatkowej. Podatnik nie kwestionował faktów, na które powołał się wierzyciel w ostatecznym postanowieniu z dnia 26 października 2016 r. Nie korzystał z prawa do zaskarżenia tego postanowienia. Zobowiązany nie podnosił też twierdzeń o niepozostawieniu awiza, pomimo że miał świadomość zastosowania wobec niego trybu doręczenia zastępczego (ta okoliczność wynikała z treści postanowienia wierzyciela). Obalenie domniemania doręczenia przesyłki w trybie awizo wymaga ze strony zobowiązanego określonej inicjatywy dowodowej, której w sprawie nie poczyniono (wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r. I GSK 1454/13). Skarżący stwierdził jedynie, że organ zobowiązany jest wykazać, że decyzja podatkowa doszła do adresata w taki sposób, że mógł się z nią zapoznać. Jego zdaniem sam dokument nadania przesyłki nie jest dla tego celu wystarczający, bowiem niezbędnym jest również wykazanie odbioru tej przesyłki przez adresata. Jak już wskazano wyżej, pogląd ten nie jest zasadny, zważywszy na instytucję doręczenia zastępczego. Podkreślany przez skarżącego podeszły wiek i zły stan zdrowia nie może mieć znaczenia, bowiem podatnik nie korzystał z instytucji przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Nie zabezpieczył też w swej sytuacji życiowej należytego obiegu korespondencji, godząc się w ten sposób na dokonywania doręczeń w omawianym trybie, pozbawiającym go de facto wiedzy o treści kierowanych do niego pism. W świetle powyższego należy uznać, że decyzja organu pierwszej instancji, stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego oraz upomnienia do zapłaty należności podatkowej zostały skutecznie doręczone zobowiązanemu, bowiem spełnione zostały wszystkie wymogi formalnoprawne określone w art. 150 Ordynacji podatkowej przewidziane dla tego trybu doręczenia. Przyjąć zatem należy, że decyzja została skutecznie doręczona w dniu 25 marca 2016 r. i stała się ostateczna, zaś upomnienie w zakresie I i II raty podatku od nieruchomości za 2016r. doręczono skutecznie w dniu 11 lipca 2016 r. We wniesionym na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. zarzucie zobowiązany wskazał też na nieistnienie wskazanego w tytule obowiązku, bowiem - w jego ocenie – podlegał zwolnieniu podatkowemu z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. We wnioskach skargi domagał się m.in. stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 10 lutego 2016 r. Zgodnie jednak z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jest ograniczony wyłącznie do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej. To w postępowaniu rozpoznawczym (jurysdykcyjnym) rozstrzygana jest kwestia prawa wierzyciela i obowiązku dłużnika. Są one określane autorytatywnie w treści wydanego w tym postępowaniu aktu administracyjnego. Zatem podnoszona przez skarżącego podstawa do zwolnienia go od podatku mogła być rozstrzygana wyłącznie w postępowaniu rozpoznawczym, zaś na etapie postępowania egzekucyjnego nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku procesowego. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 21 lutego 2014 r. w sprawie sygn. akt II FSK 315/12, zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym zobowiązany może podnosić jedynie wówczas, gdy nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które miały miejsce po wydaniu tytułu wykonawczego. Takich okoliczności jednak skarżący w badanej sprawie nie podniósł. Stanowisko skarżącego co do cywilistycznego charakteru czynności egzekucyjnych podejmowanych w sprawie i zastosowania do ich oceny powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania cywilnego także pozostaje nieprawidłowe. Postępowanie egzekucyjne w administracji reguluje odrębna, przywoływana w sprawie ustawa, a czynności egzekucyjne nie są podejmowane przez komornika sądowego. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. O kosztach pomocy prawnej świadczonej przez ustanowionego z urzędu adwokata orzeczono na podstawie §21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z dnia 18 października 2016 r. poz. 1714 ze zm.). Wysokość wynagrodzenia uwzględnia podatek VAT.