I SA/Lu 439/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2008 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu oświadczył, że jest osobą bezrobotną i wspólnie z żoną utrzymuje się z pomocy dorosłego syna, mieszkając jednocześnie w należącym do niego domu. Nie posiada majątku, ani stałego źródła dochodu. Razem z żoną jest wspólnikiem w spółce jawnej, jednak z tego tytułu nie osiąga żadnych zysków, co więcej, pożyczył od spółki pieniądze, które zmuszony jest spłacać. Jednocześnie dodał, że przeciwko małżonkom toczy się postępowanie o zapłatę, które jest bezskuteczne z uwagi na brak jakiegokolwiek majątku. W wykonaniu wezwania skarżący nadesłał zeznania podatkowe PIT - 36L i PIT – 37 za lata 2013 – 2014, umowę spółki jawnej "A", sądowy nakaz zapłaty na kwotę 12.431,61 zł oraz postanowienie komornika sądowego w przedmiocie ustalenia częściowych kosztów postępowania zabezpieczającego. Jednocześnie strona oświadczyła, że nie posiada żadnego rachunku bankowego, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie posiada żadnego pojazdu ani majątku. Właścicielem domu, w którym mieszka jest syn, który ponosi koszty jego utrzymania. Strona nie zna wysokości dochodów syna oraz ich źródeł. Ponadto nie posiada pisemnej umowy pożyczki udzielonej jej przez spółkę jawna, której jest wspólnikiem. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na powyższe postanowienie strona skarżąca wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że referendarz całkowicie pominął konsekwencje płynące z faktu, że dorosły syn, który ją i jej współmałżonka utrzymuje, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i ma swoje życie. Dodała, że nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem niej a co za tym idzie nie jest w stanie przedłożyć dokumentów ani udzielić informacji o jego dochodach. W odniesieniu do własnej sytuacji materialnej, podkreśliła, że nie prowadzi działalności gospodarczej na własny rachunek, a jedynie jest wspólnikiem w spółce, która jest odrębnym podmiotem, posiadającym własny majątek i osobowość prawną. Dodała, że uzyskiwane dochody systematycznie się kurczą i są w całości przeznaczane na spłatę zaległych zobowiązań oraz że ich rozdysponowanie nastąpiło na długo przed otrzymaniem zaskarżonej decyzji. Na zakończenie podkreśliła, że nadmierna wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej, stanowi barierę uniemożliwiającą jej obronę jej praw przed sądem. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "ppsa"), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym, strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 ppsa, w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej (zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym), wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z kolei z art. 255 ppsa wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uniemożliwia przeprowadzenie oceny jego stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której strona się znalazła, wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 ppsa, co z kolei należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt I FZ 111/15 dostępne CBOIS). Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że w ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała skutecznie, że spełnia przesłanki konieczne do skorzystania z tej instytucji we wnioskowanym zakresie tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Należy przede wszystkim wskazać, że w przedmiotowej sprawie został zastosowany tryb, o którym mowa w art. 255 ppsa, niewątpliwie też ciążącego na wnioskodawcy na mocy tego przepisu zobowiązania strona skarżąca nie wykonała w całości. Pomijając już nawet informacje i dokumenty, które istotnie trudno byłoby przedłożyć bez aktywnej współpracy ze strony syna strony, jak np. dane o dokładnej wysokości dochodów syna, kopii jego zeznań podatkowych, czy wyciągów z rachunków bankowych, strona skarżąca niewątpliwie uchyliła się od podania jakichkolwiek informacji o sytuacji majątkowej syna. Brak również z jej strony jakichkolwiek wyjaśnień, co do tego, w jaki sposób syn nabył dom, w którym obecnie skarżąca zamieszkuje. Nadto w oświadczeniach skarżącego złożonych na potrzeby przyznania prawa pomocy poza lakonicznymi stwierdzeniami, że obecnie jest osobą bezrobotną (niezarejestrowaną), nieposiadającą żadnego majątku ani ruchomego ani nieruchomego brak jest jakichkolwiek informacji na temat majątku posiadanego wcześniej (i ewentualnego sposobu jego rozdysponowania), mimo że jest to okoliczność mogąca bezsprzecznie mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku. W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego trudno bowiem dać wiarę twierdzeniom strony o braku jakiegokolwiek majątku uwzględniając jednocześnie informacje o skali prowadzonej najpierw przez niego i jego współmałżonkę osobiście a obecnie przez zawiązaną przez nich spółkę działalności, do której obydwoje wnieśli tak znaczny majątek. W związku z tym należy uznać, że strona skarżąca przedstawiła tylko te informacje i dokumenty, które potwierdzały zasadność złożonego przez nią wniosku. Odnosząc się do poszczególnych argumentów strony skarżącej należy przede wszystkim zauważyć, że zawarte w sprzeciwie twierdzenia o braku obowiązku alimentacji syna wobec rodziców nie mają znaczenia prawnego, a przede wszystkim nie mogą skutecznie modyfikować obowiązków tych osób wynikających z prawa rodzinnego i opiekuńczego (art. 128 K.r.o.). Dodać przy tym należy, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, twierdzenie, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące jej sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę, stosownie bowiem do art. 87 K.r.o. rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie. (por. postanowienie NSA sygn. akt I GZ 317/15 z dnia 9 czerwca 2015 r. dostępne CBOIS). W tym kontekście nieudzielenie informacji o dochodach syna, który zgodnie z oświadczeniem strony skarżącej ponosi koszty jej utrzymania, oznacza, że wbrew ciążącemu stosownie do treści przytoczonego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkowi nie wykazała, istnienia w sprawie niniejszej przesłanki przyznania prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do oceny złożonych dokumentów, wskazać należy, że również one nie pozwalają na przyznanie jej wnioskowanego prawa pomocy. W szczególności podkreślenia wymaga skala dochodów skarżącego. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej PIT-36L skarżącego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. osiągnął przychód w kwocie 1.538.947,91 zł, natomiast w roku 2013 w wysokości 2.179.667,85 zł. Bez znaczenia przy tym jest, że bilans roczny tej działalności wykazuje relatywnie niski w stosunku do przychodu dochód odpowiednio: 27.030,35 zł i 100.290,40 zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, a do takich należy zaliczyć skarżącego, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Dodatkowo skarżący w 2014 r. osiągnął przychód w kwocie 945 zł (PIT -37). Co istotne, we wskazanym okresie również przychody małżonki skarżącego kształtowały się na podobnym do jego przychodów poziomie (1.538.947,91 zł – rok 2014 i 2.179.667,85 zł – rok 2013). Nie można przy ocenie sytuacji majątkowej pominąć faktu wniesienia przez skarżącego aportem do utworzonej w 2011 r. spółki jawnej całości przedsiębiorstwa "B" o wartości 7.000.000,00 zł, której jak wskazano wyżej działalność przynosi stronie bardzo wysokie przychody, mimo, że jej udziały wynoszą zaledwie 5 %. Zauważyć przy tym należy, że skarżący uzyskując znaczne dochody i mając świadomość, że w jego sprawie prowadzone jest postępowanie podatkowe w ramach którego już 9 maja 2012 r. wydana została decyzja organu pierwszej instancji, powinien był poczynić oszczędności pozwalające na ewentualnie dochodzenie, w przyszłości swoich praw w postępowaniu sądowym. Podsumowując, stwierdzić należy, że kierując się przy ocenie sytuacji majątkowej strony skarżącej zasadami logiki i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, że wykazała ona istnienie w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jaką jest, brak możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.