I SA/Lu 452/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 15 kwietnia 2017 r. W. P. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wystąpił do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 28 lutego 2017 r. określającą zobowiązanie w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych w kwocie 910.718 zł wnosząc jednocześnie o zwolnienie go od kosztów wpisu od skargi, którego wysokość wynosi 9.108 zł. Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach oraz akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z małżonką, trzema synami w wieku 35, 34 i 26 lat oraz córką w wieku 23 lat. Aktualnie nie pracuje i nie otrzymuje żadnych dochodów. Nie posiada również żadnych oszczędności i nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi. Majątek skarżącego stanowi natomiast gospodarstwo rolne o pow. 30,75 ha wraz z zabudowaniami (dom o pow. 300 m2, chlewnia, garaż) i maszynami rolniczymi (ciągniki, kombajny) obecnie oddane synowi w dzierżawę wraz z całym wyposażeniem. Ponadto skarżący jest właścicielem domu jednorodzinnego w K. o pow. 150 m2 oraz nieruchomości zabudowanej w B. P. o wartości ok. 500.000 zł. W zakresie dochodów rodziny wskazał na emeryturę małżonki (700 zł), dochód syna K. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (1.660 zł), dochód syna T. z tytułu wynajmu posiadanych nieruchomości (3.000 zł) oraz renta inwalidzka syna A. (900 zł). Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał kredyt w kwocie 2.000.000 zł oraz pożyczkę w wysokości 350.000 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Należy przy tym mieć na względzie, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia, (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Podkreślić przy tym należy, że przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Stąd Sąd (referendarz sądowy) dokonując oceny możliwości strony w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego bierze pod uwagę nie tylko sytuację majątkową i dochody wnioskodawcy lecz wszystkich domowników prowadzących wspólne z nim gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13 oraz z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). W ocenie referendarza sądowego sytuacja dochodowa i majątkowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w żądanym, czy też jakimkolwiek - nawet mniejszym – zakresie. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący jest właścicielem majątku bardzo dużej wartości. W jego skład wchodzi bowiem gospodarstwo rolne o powierzchni 30,75 ha wraz z zabudowaniami (dom o pow. 300 m2, chlewnia, garaż) i maszynami rolniczymi (ciągniki, kombajny), dom jednorodzinny w K. o pow. 150 m2 oraz nieruchomość zabudowaną w B. P. o wartości ok. [...] zł. Posiadanie gospodarstwa rolnego o takiej powierzchni oraz zabudowanych nieruchomości o znacznej wartości nie pozwala w żaden sposób uznać strony za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Zgodnie z postanowieniem NSA, właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05). Bez znaczenie przy tym jest, że skarżący nie uprawia posiadanych gruntów lecz oddał je w dzierżawę synowi. Stosownie do tej okoliczności zgodzić należy się z poglądem, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, LEX nr 574123). Powołane stanowisko na gruncie niniejszej sprawy prowadzi zatem do stwierdzenia, że fakt oddania gruntów w dzierżawę i brak faktycznego dochodu z tego tytułu nie stanowi okoliczności dla potwierdzenia trudnej sytuacji materialnej strony skarżącej, stanowiącej podstawę do przyznania prawa pomocy, lecz potwierdza, że skarżący nie wykorzystuje swych możliwości w uzyskaniu dodatkowych dochodów, w tym również na pokrycie kosztów postępowania chociażby w części. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na spłatę zaciągniętych kredytów wskazać należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, a co więcej ich posiadanie wcale nie świadczy o złej kondycji finansowej strony. Bezspornym jest bowiem, że udzielając kredytu bank dokonał oceny sytuacji majątkowej kredytobiorcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że ten nie dają gwarancji jego spłaty. Ponadto dodać należy, że rodzina skarżącego posiada stały miesięczny dochód w kwocie 6.266 zł na który składa się emeryturę małżonki skarżącego, dochód syna K. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, dochód syna T. z tytułu wynajmu posiadanych nieruchomości oraz renta inwalidzka syna A. . Ze wskazanego dochodu zaspokaja wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika by zalegała z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąca dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych strony jest również fakt reprezentowania jej w postępowaniu sądowy, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem tezie strony o braku jakichkolwiek środków, gdyż albo już na ustanowienie adwokata wygospodarowała pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczyła się z taką potrzebą w przyszłości. Z tych tez względów rozpoznający sprawę nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą w sytuacji gdy posiadany przez nią majątek jest w stanie zabezpieczyć dochodzenie swoich racji przed sądem. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne oraz zabudowane nieruchomości jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2004 r., FZ 454/04). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.