I SA/Lu 487/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. - N. sp. z o.o. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. - N. sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zarejestrowania jako podatnika podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie wynosi 500 zł. Przedmiotem działalności spółki są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych oraz wynajem, kupno, sprzedaż i zarządzanie nieruchomościami. Spółka, wg swojego oświadczenia od początku 2017 r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej z uwagi na odmowe zarejestrowania jej jako podatnika podatku od towarów i usług. W tym stanie rzeczy nie posiada żadnych przychodów ani kosztów. Ponadto z akt sprawy wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 0 zł, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy to kwota 1.099 zł Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie prawnej, jeżeli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jakkolwiek warunkiem sine qua non przyznania osobie prawnej prawa pomocy jest wykazanie przez nią braku środków na pokrycie określonych kosztów postępowania, to przyznanie tego prawa pozostawione zostało jednak, z woli ustawodawcy, uznaniu sądu, lub referendarza rozpoznającego taki wniosek. Jak bowiem wynika z przytoczonej wyżej regulacji art. 246 § 2 P.p.s.a., samo wykazanie przez osobę prawną tego, że nie posiada środków na opłacenia określonych kosztów postępowania, nie rodzi po jej stronie swoistego rodzaju roszczenia o przyznanie jej tego typu ulgi. Świadczy o tym fakt, że w powołanym przepisie użyte zostało sformułowanie "prawo pomocy może być przyznane". Tak więc rozpoznając wniosek tej kategorii podmiotów o przyznanie wsparcia ze środków publicznych, niezależnie od ich sytuacji majątkowej oraz wysokości dochodów, należy wziąć pod uwagę także konieczność i zasadność przyznania tego prawa, w świetle takich okoliczności jak charakter i struktura wnioskodawcy oraz cel powołania i funkcjonowania w obrocie prawnym. W niniejszym przypadku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpiła osoba prawna – spółka prawa handlowego, której celem działania jako przedsiębiorcy jest pomnażanie majątku jej udziałowców. Jest to więc podmiot, który nie został powołany w celu realizacji celów o szczególnej doniosłości i użyteczności społecznej. Brak jest więc podstaw do jego szczególnego traktowania, w porównaniu do innych podmiotów tego rodzaju. Zauważyć też należy, że w niniejszym przypadku mamy do czynienie ze spółka z o.o., której jedynym udziałowcem jest inna osoba prawna (B. sp. z o.o.). Tak więc w sensie ekonomicznym to właśnie ten podmiot jest właścicielem spółki i to jego interesy spółka realizuje. Skoro więc, z woli tego podmiotu spółka funkcjonuje w obrocie prawnym, a jej działalność nie generuje dostatecznych dochodów na pokrycie kosztów funkcjonowania, to właśnie on winien dostarczyć spółce środków koniecznych do uzupełnienia tego niedoboru. Przyznanie skarżącej prawa pomocy oznaczałoby natomiast udzielenie jej wsparcia ze środków publicznych, co w praktyce równałoby się przerzuceniu części kosztów związanych z funkcjonowaniem spółki na podatników. Trudno zaś znaleźć racjonalne i przekonujące uzasadnienie dla takiego działania, gdyż skarżąca nie realizuje celów społecznie użytecznych, a zwolnienie spółki od kosztów byłoby w istocie wzbogaceniem majątku jej właścicieli. Nie można również pominąć, że skarżąca spółka w 2016 r. uzyskała przychód zamykający się w relatywnie wysokiej kwocie 479.001,00 zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za ten okres wskazał stratę w kwocie 1.099 zł. Pomijając znikomą wartość straty w stosunku do osiągniętego przychodu zaznaczyć należy, że okoliczność ta nie może mieć żadnego znaczenia. Dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza, według której strata i dochód wynikające z zeznań podatkowych i bilansu są jedynie wynikiem bilansowym kosztów w stosunku do przychodów. Nie oznacza to natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i co istotnie nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Zdolność wygospodarowania środków w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wynika nie tylko z przedmiotowego zeznania podatkowego, lecz również deklaracji podatkowych VAT – 7. Mianowicie spółka w ostatnim kwartale 2016 r. dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę 349.594 zł. Do wskazanej argumentacji należy dodać, że spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. Na koniec dodania wymaga, że osoba wnioskująca o udzielenia prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, a dotyczy to sytuacji nieprzedłożenia wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.