I SA/Lu 519/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. wniosku A spółki z o.o. z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółki z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od gier za marzec 2011 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 206 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 2.500.000 zł, a wartość środków trwałych 4.657.599,66 zł. Podała, że ostatni rok obrotowy zakończyła stratą w wysokości - 888.485,30 zł oraz, że posiada dwa rachunki bankowe, które zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości odpowiednio 8.737.023,95 zł i 8.734.119,33 zł, a stan tych rachunków na dzień złożenia wniosku wynosił 0 zł. Wyjaśniła, że z uwagi na zmianę przepisów regulujących działalność w sektorze gier i zakładów wzajemnych znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a posiadane przez nią automaty stały się rzeczami bez wartości, których nie da się sprzedać. Wobec uznania za niewystarczające danych przedstawionych do oceny sytuacji majątkowej skarżącej, wezwano jej pełnomocnika do złożenia: kopii rocznego zeznania podatkowego Spółki za 2011 i 2012 r., kopii deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie 6 miesięcy, sprawozdania finansowego za 2012r., wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, oświadczenia czy umowa Spółki przewiduje obowiązek czynienia na jej rzecz dopłat przez wspólników i czy takowe w okresie ostatnich 12 miesięcy były czynione, oświadczenia czy w stosunku do Spółki prowadzone są jakiekolwiek postępowania egzekucyjne, a jeśli tak to do nadesłania tytułów wykonawczych wystawionych w stosunku do Spółki. W odpowiedzi, przedłożono: sprawozdanie finansowe za 2012 r., wyciągi z dwóch rachunków bankowych, oświadczenie o możliwości dokonania dopłat przez wspólników Spółki i oświadczenie, że dopłaty te w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie były dokonywane, kserokopie deklaracji VAT-7 za okres luty - lipiec 2013 r., kserokopie deklaracji dochodowy CIT-8 za rok 2011 i 2012, dokumenty dotyczące prowadzonego przeciwko Spółce postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego. Postanowieniem z dnia 11 września 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącej Spółki wskazał, że Spółka nie dysponuje kwotą wpisów wymaganą we wszystkich sprawach sądowych i nie jest w stanie jej zgromadzić. Uzasadniał, że obroty Spółki mają dużą wartość tylko w ujęciu księgowym, gdyż stanowią sumę wszystkich wpłat do automatów na terenie kraju, a wartość wpływów Spółki musi być skorygowana o podatek od gier w łącznej wysokości 400.000 zł miesięcznie, eksploatację urządzeń i koszty obsługi administracyjnej. Pozostała kwota na rachunkach podlega natomiast zajęciu w postępowaniu zabezpieczającym. Wskazał, że rachunki o nr [...] i [...] są rachunkami technicznymi banku, na które Spółka zobligowana jest opłacać koszty z tytułu utrzymania rachunków pozostających pod zajęciem komorniczym. Pełnomocnik podkreślił, że próba rozliczenia należności z pominięciem rachunku bankowego naraziłaby Spółkę na konsekwencje prawne. W jego ocenie, odmowa przyznania prawa pomocy nie może zamykać prawa do sądu z powodu "wygórowanych wymogów fiskalnych". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie przypomnieć należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "ppsa"). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżąca Spółka zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 252 § 1 ppsa oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę jej stan majątkowy i dochody, przy czym pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie NSA z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12). Ponadto od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą należy szczególnie wymagać zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142). W ocenie Sądu, analiza wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy, uzasadnia ocenę, że przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa nie zostały w mniejszej sprawie spełnione. Nie bez znaczenia przy tym jest, że Spółka nie przedłożyła wszystkich dokumentów, do których była wzywana. Dokumentów tych nie złożyła także wraz ze sprzeciwem. We wniosku Spółka oświadczyła bowiem, że posiada tylko dwa rachunki bankowe nr [...] (dalej rachunek 1) i [...] (dalej rachunek 2) w [...] oba ze stanem 0 zł. Tymczasem jak wynika z przedłożonych historii operacji, Spółka posiada jeszcze inny rachunek bankowy o nr [...], z którego w dniach 30 marca, 30 kwietnia, 31 maja i 29 czerwca br. dokonała przelewów na rachunek nr 2, co świadczy o tym, że Spółka w swoich wyjaśnieniach jest niewiarygodna, a przedstawiona przez nią sytuacja finansowa jest niepełna. W tych okolicznościach, oceny wyjaśnień Spółki, nie zmienia przedstawiona przez skarżącą w sprzeciwie argumentacja, że rachunek nr [...], z którego Spółka w tych samych dniach zasiliła rachunek nr 1, a także rachunek o nr [...] (nie wykazywany wcześniej) są jedynie rachunkami technicznym banku, a przelewane kwoty stanowią opłatę za prowadzenie zajętych rachunków bankowych. Wręcz przeciwnie dokonywanie operacji świadczy o możliwościach Spółki do wygospodarowania środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte (przynajmniej częściowo) koszty sadowe. Wskazać przy tym należy, że nie złożenie wszystkich wymienionych w art. 255 ppsa oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku (zob. np. postanowienia NSA z dnia 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13, LEX nr 1273885 i z dnia 19 grudnia 2012 r., II FZ 1036/12, LEX nr 1240482) Dokonując natomiast analizy przedłożonych przez Spółkę dokumentów wskazać należy, że ze sprawozdania finansowego i bilansu za 2012 r. wynika, że jej przychody netto ze sprzedaży wyniosły za 2012 r. 148.552.424,18 zł, a środki pieniężne w kasie i na rachunkach na koniec 2012 r. wynosiły 1.651.115,77 zł. Już te okoliczności wskazują, że brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania kosztów postępowania (zarówno w tej jak i w pozostałych sprawach) na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Jak już wskazano, ocena sytuacji materialnej Spółki nie może uwzględniać jedynie środków na koszty postępowania na kontach bankowych wskazanych przez stronę, ale realną możliwość ich zdobycia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, itp.), a przez pojęcie "środki" należy także rozumieć wartość środków trwałych, czy wysokość kapitału zakładowego. Istotnym zatem jest, dla oceny sytuacji majątkowej strony, że Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 2.500.000 zł, a jej aktywa trwałe na koniec 2012 r. wynosiły 5.312.416,45 zł, w tym budynki i lokale (567. 595,74 zł) oraz urządzenia techniczne i maszyny o wartości 6.094,45 zł. Ponadto, na koniec tego okresu skarżąca posiadała aktywa obrotowe w wysokości 7.618.412,60 zł, w tym należności krótkoterminowe na kwotę 5.523.803,16 zł. W ocenie Sądu, przedstawiona powyżej sytuacja materialna Spółki uzasadnia stanowisko, że Spółka powinna posiadać środki na uiszczenie kosztów sądowych. Z przedstawionej sytuacji nie wynika również, aby Spółka zakończyła lub zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Okoliczność zabezpieczenia wskazanych kwot na części rachunków bankowych Spółki, nie stanowi utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej, a zatem i generowania zysku. Z treści art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) wynika bowiem, że za zgodą organu egzekucyjnego mogą być dokonywane wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, o ile ten przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Dotyczy to również kosztów sądowych, albowiem te postrzegane są jako normalne koszty prowadzonej działalności, które służą do dochodzenia praw przed sądem. Na ocenę sytuacji majątkowej skarżącej nie ma na natomiast wpływu końcowy wynik finansowy, który zamknął rok 2012 stratą na poziomie - 888.485,30 zł, gdyż strata w rozumieniu przepisów podatkowych, jest tzw. stratą bilansową, wyliczaną na potrzeby tego podatku, która nie odzwierciedla rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak również wynika z nadesłanych do akt deklaracji VAT – 7 za okres od lutego do lipca 2013 r. działalność gospodarcza Spółki generuje znaczny obrót. Tak więc pomimo wskazanej złej kondycji finansowej skarżąca nadal dokonuje czynności gospodarczych i osiąga przychody, które stanowić mogą źródło pokrycia należnych kosztów sądowych. Konkludując zatem samo poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli Spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych. W orzecznictwie zwraca się nadto uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08, LEX nr 477191). W toku rozpoznania przedmiotowego wniosku wzięto także pod uwagę ilość postępowań sądowych zainicjowanych przez Spółkę przed tutejszym sądem – 32 sprawy. Jednakże przedstawiona przez Spółkę sytuacja materialna (choć niepełna - brak wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych) , w ocenie Sądu, nie pozwala na uwzględnienie wniosku Spółki i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa, orzeczono jak w sentencji.