I SA/Lu 519/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2013 r. w zakresie sprzeciwu od postanowienia z dnia 29 października 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 29 października 2018 r. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (wartość przedmiotu zaskarżenia została określona w skardze w wysokości [...] zł) i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący wykazywał, że nie ma żadnego majątku ani żadnych dochodów. Mieszka z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanął na stanowisku, zgodnie z którym - obiektywnie rzecz oceniając - skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo stosownego wezwania, skarżący nie złożył żadnych dokumentów i wyjaśnień na okoliczność jego sytuacji materialnej (posiadanego majątku, ponoszonych wydatków, konkretnych źródeł utrzymania). W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący argumentował, że nie otrzymał wezwania do złożenia niezbędnych informacji i dokumentów, ale jeśli jest to potrzebne złoży je. Zaznaczył przy tym, że jego aktualna sytuacja materialna nie uległa zmianie od czasu rozpatrywania sprawy sygn. I SA/Lu 957/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 ze zm. - P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie sądu, sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, według art. 245 § 2 P.p.s.a. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania w całości spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty postępowania. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów postępowania, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15). Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że wyłącznie twierdzenia skarżącego o tym, że nie ma żadnego majątku ani dochodów, a utrzymują go rodzice, nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Taka postawa skarżącego oznacza, że nie podejmuje on żadnych działań zmierzających do wywiązania się z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Co więcej, spór skarżącego z organem dotyczy kwoty rzędu [...] zł, jaką wykazywał z tytułu działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżący w żaden sposób nie wyjaśnia co stało się z tymi środkami finansowymi. Wezwanie wystosowane przez referendarza sądowego do przedstawienia konkretnych informacji i dokumentów dotyczących kondycji życiowej i materialnej skarżącego było dwukrotnie awizowane w dniach: [...] września i [...] października 2018 r. w oddawczej skrzynce pocztowej, pod adresem skarżącego. Zatem - wbrew wywodom skarżącego - skutek doręczenia tego wezwania nastąpił stosownie do art. 73 § 1 - § 4 P.p.s.a. z upływem [...] października 2018 r. Dla rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej konkretnej sprawie nie mają znaczenia okoliczności oferowane przez niego w sprawie sygn. I SA/Lu 957/15 z tego zasadniczego powodu, że nie opisują one aktualnej sytuacji skarżącego, to jest na koniec 2018 r., dotyczyły bowiem stanu z kwietnia 2016 r. Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy nie może być zasadnie przyznane na podstawie założeń i domniemań. Konieczne są w tym celu wiarygodne i ścisłe informacje pochodzące od zainteresowanego, poparte dokumentami. Dodatkowo, nie sposób nie zauważyć, że skarżący nie wytłumaczył dlaczego - z jakich obiektywnych przyczyn - przez czas od kwietnia 2016 r. nie podjął żadnych konkretnych i efektywnych działań w celu zgromadzenia środków na koszty postępowania sądowego, skoro spór z organem nadal się toczył. W ocenie sądu, w świetle powyższego skarżący nie wykazał obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o zobowiązanie podatkowe z tytułu działalności gospodarczej miał być przerzucany na innych podatników. Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, majątku, ale nadto wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań obiektywnie nie jest w stanie zgromadzić kwot pozwalających na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie można przy tym zasadnie przyjąć, że wiarygodne są twierdzenia skarżącego o pozostawaniu na wyłącznym utrzymaniu rodziców. W odniesieniu do osoby dorosłej i zdrowej przeczy temu logika i doświadczenie życiowe. Skarżący nie przedstawił żadnych argumentów mających usprawiedliwiać taki stan rzeczy. Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty postępowania sądowego związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem, dotyczącym VAT, miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników. Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 - § 3 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.