I SA/Lu 544/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za lipiec 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 5.404 zł, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentując to żądanie podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz synem (27 lat). Majątek rodziny stanowi dom jednorodzinny o pow. 168 m2 posadowiony na działce o pow. 1085 m2, trzy lokale związane z działalnością gospodarczą o pow. 50,82 m2, 63,56 m2 i 62,20 m2, ˝ prawa własności gruntu związanego z działalnością gospodarczą o pow. 93 m2, 1/3 prawa własności działek gruntu o pow. 26 m2 i 257 m2, lokal mieszkalny o pow. 62,48 m2 wraz z udziałem w gruncie oraz dwa samochody osobowe o wartości [...] zł każdy. Wskazał, że rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za prace skarżącego (1.530 zł netto), wynagrodzenia za prace syna (438 zł netto), dochodów z działalności gospodarczej małżonki (1.160 zł netto) oraz wynajmu lokali (3.600 zł netto). Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał: raty kredytów (12.739 zł), energia elektryczna (500 zł), gaz (300 zł), woda (120 zł), utrzymanie samochodów (600 zł) oraz podatek od nieruchomości (4.735 zł/rok). Na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył m.in. deklaracje podatkowe podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2017 (własne oraz pozostałych domowników), wyciągi z posiadanych przez nich rachunków bankowych oraz umowy kredytowe. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Należy przy tym mieć na względzie, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W tym miejscu podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w trzech pozostałych sprawach zawisłych dotychczas przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wielkość wpisów we wszystkich tych sprawach, których wysokość wynosi 10.162 zł. Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie, w jego ocenie sytuacja finansowa i stan majątkowy strony nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedłożonej przez stronę, a w szczególności deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącego i jego małżonki, wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych oraz zaświadczeń dotyczących posiadanego majątku, które stanowią wystarczający i zarazem przesądzający o treści rozstrzygnięcia argument. Mianowicie ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że skarżący w 2017 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (handel sprzętem komputerowym) oraz stosunku pracy w łącznej kwocie [...]zł. Jego małżonka w tym okresie uzyskała natomiast przychód w kwocie [...]zł (pozarolnicza działalność gospodarcza oraz wynajem). To zaś nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Prowadzona bowiem przez małżonków aktywność zawodowa przynosi wymierne korzyści. Jednocześnie wskazać należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Również ze złożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki jednoznacznie wynika, że skarżący był w stanie wygospodarować kwoty celem opłacenie wymaganych obecnie kosztów postępowania w całości. Dysponował bowiem środkami pieniężnymi, które wielokrotnie, przewyższały wymagane wpisy sądowe we wszystkich czterech sprawach. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 23 maja 2018 r., suma środków na rachunku bankowym PKO Bank Polski małżonki skarżącego wynosiła [...] zł. Ponadto co istotne, pod pojęciem sytuacji majątkowej należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Opisany we wniosku oraz nadesłanych dokumentach majątek strony (dom jednorodzinny mieszkanie, lokale usługowe, nieruchomości gruntowe, samochody osobowe) jest natomiast znacznej wartości, co już samo przez się wpływa na negatywną ocenę jej wniosku. Na zakończenie należy również dodać, że żądania przyznania wnioskowanego prawa pomocy nie uzasadnia w żaden sposób posiadanie do spłaty kredytów, których miesięczna wysokość rat wynosi [...] zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany bowiem pogląd, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 89/13, z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 578/12, niepubl.). W istocie uwzględnienie analizowanego wniosku oznaczałoby nierówne traktowanie skarżących, sprowadzające się do preferencji dla tych z nich, którzy zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Ponadto, już sam fakt udzielania stronie kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada ona zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów, co z pewnością wiedział będąc w toku całego postępowania podatkowego reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika (doradcę podatkowego). Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.