I SA/Lu 552/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić J. A. przyznania prawa pomocy. 1. J. A. / skarżący / został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]. 2. W terminie dla uiszczenia wpisu od skargi wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od całości kosztów sądowych. W treści urzędowego formularza wniosku podał, że majątek ruchomy i nieruchomy został zlicytowany przez komorników sądowych i skarbowych. Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 12 września 2008 r. w sprawie II Co 1096/99 został pozbawiony możliwości zatrudnienia wraz z żoną. Utrzymuje się z pomocy znajomych w naturze. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą żoną. Nie ma majątku ruchomego, nieruchomego, innych zasobów majątkowych, podobnie żona. W odpowiedzi na wezwanie wyjaśnił, że w związku z postępowaniem egzekucyjnym utracił zarząd nieruchomością przy ul. [...] i nie ma wstępu na tę nieruchomość. Majątek ruchomy został rozkradziony. Przebywa, nocuje u znajomych, którzy udzielają mu bezpłatnie noclegów i wyżywienia. Jest osobą w wieku przedemerytalnym. W dalszej kolejności przestawił zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] z dnia 28 grudnia 2009 r., zgodnie z którym skarżący nie figuruje w komputerowej bazie. 3. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. 4. Skarżący skutecznie wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał artykuł Hanny Knysiak – Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Przytoczył stanowisko, zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych może być udzielone stronie, na której ciąży obowiązek poniesienia tychże kosztów. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Za przedstawionym stanowiskiem uzasadniał, że przyczyny istniejącego stanu rzeczy wynikają z postanowień Sądu Rejonowego [...] z dnia 27 czerwca 2008 r. w sprawie II Co 1069/99 oraz z dnia 12 września 2008 r. w sprawie II Co 1096/99, w których Sąd nie zabezpieczył lokalu socjalnego oraz odmówił zatrudnienia skarżącego. Na wymienione postanowienia złożył skargi do Sądu drugiej instancji. Brak do tej pory prawomocnych rozstrzygnięć. Argumentował dalej, że z tytułu bezprawnej działalności komornika toczą się postępowania o odszkodowanie. Do czasu ich rozstrzygnięć nie ma podstawy do otrzymania lokalu socjalnego. Z tego powodu, z tytułu stworzonej sytuacji przez funkcjonariuszy państwowych, nie może być karany odmową zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentował dalej, że nie jest zrozumiałe dlaczego w stosunku do jego osoby stosowana jest "siła ponad prawem". Do Sądu udaje się w poczuciu pokrzywdzenia i spodziewa się znaleźć sprawiedliwość. W świetle ogólnych zasad prawa uznanych przez narody cywilizowane sprawiedliwość jest cechą określającą istotę funkcjonowania Sądu. Dlatego zwrócił się o pomoc do Sądu, aby znaleźć tam sprawiedliwość, poprzez dostępność do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - ustawa p.p.s.a. / wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że traci moc postanowienie objęte sprzeciwem, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. 6. Zgodnie z art. 245 § 1 w związku z art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. 7. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 8. W przedstawionym stanie prawnym należy wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy / II FZ 236/08 /. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa / II FZ 101/09 /. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu / GZ 146/04 /. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu / art. 45 Konstytucji RP /, ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą / FZ 178/08 /. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia / FZ 478/04 /. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe / FZ 160/08 /. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi / II FZ 80/09 /. Oceniając czy skarżący dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie wpisu sądowego należy wziąć pod uwagę możliwości zarobkowe członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe / I FZ 210/08 /. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych / II FZ 240/08 /. 9. W przedstawionych okolicznościach i stanie prawnym skarżący nie uprawdopodobnił ustawowych przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie. Twierdzenia i dokumenty przedstawione przez skarżącego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie wskazują, by skarżący z żoną byli pozbawieni możliwości pozyskania źródeł dochodów na zapłatę wpisu od skargi z przyczyn od nich niezależnych, obiektywnych. Nie wskazują czy i jakie starania podjęli skarżący z żoną ku pozyskaniu środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, wpisu od skargi ani przyczyn bezskuteczności, jeśli takie działania podjęli. Jednocześnie nie wskazują, by skarżący z żoną legitymowali się formalnoprawnym statusem osób bezrobotnych. Nie wskazują, by mieli korzystać z pomocy społecznej. Samo twierdzenie skarżącego o korzystaniu z pomocy osób trzecich nie jest przesłanką uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Skarżący nie precyzuje kwoty należności egzekwowanej w postępowaniach egzekucyjnych, kwoty należności wyegzekwowanej. Wskazuje na skierowanie egzekucji do nieruchomości, ruchomości. Skierowanie egzekucji do majątku skarżącego służy wyegzekwowaniu od skarżącego należności przypadających wierzycielom, których skarżący dobrowolnie nie zapłacił. Skierowanie egzekucji do majątku skarżącego może w konkretnych okolicznościach spowodować konieczność zaprzestania prowadzenia dotychczasowej działalności przez skarżącego, w konsekwencji utratę dotychczasowych źródeł dochodów samego skarżącego, osób prowadzących wspólnie z nim gospodarstwo domowe. Twierdzenia i dokumenty przedstawione przez skarżącego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie wskazują, by postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku skarżącego spowodowało obiektywną niemożność pozyskania przez skarżącego czy jego żonę źródeł dochodów / podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia czy to w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na czas określony / ku wywiązaniu się z obowiązku zapłaty wpisu od skargi. Skarżący pomija w swej argumentacji, że nie każda trudna sytuacja życiowa, za nią materialna strony skarżącej, ubiegającej się o prawo pomocy, uzasadnia zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. spełnia trudna sytuacja życiowa, za nią materialna, której osoba ubiegająca się o przyznanie częściowego prawa pomocy nie jest w stanie poprawić, pomimo dołożenia wszelkich starań. Sformułowanie zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. "nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania" oznacza sytuację, w której strona ubiegająca się o częściowe prawo pomocy nie może ponieść tych kosztów z powodów obiektywnych, niezależnych od niej. 10. Z tych względów należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy wobec braku ustawowych przesłanek zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a