I SA/Lu 582/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S., K. S. i M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej spadkobierców postanawia : odmówić M. S. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego K. S. przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 28 września 2011 r. wezwano skarżącego K. S. działającego jako opiekun prawny M. S. do uiszczenia solidarnie z pozostałymi skarżącymi wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W terminie do jego opłacenia skarżący K. S. działający jako opiekun prawny M. S. złożył pismo zawierające wniosek o zwolnienie od opłat sądowych. Wniosek ten potraktowano jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym do K. S. działającego jako opiekun prawny M. S. przesłano wezwanie do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o prawo pomocy. W zakreślonym terminie K. S. działający jako opiekun prawny M. S. nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku zaznaczając w nim, iż domaga się zwolnienia M. S. od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy K. S. działający jako opiekun prawny (przedstawiciel ustawowy) M. S. wskazał, że M. S. nie osiąga żadnych dochodów. W dalszej części urzędowego formularza wniosku podał, że M. S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem i siostrą. Odnośnie stanu majątkowego wykazał, że M. S. posiada udział w [...] części mieszkania o pow. [...] m2 oraz udział wynoszący [...] części w działce letniskowej o pow. [...] m2. Siostra M. S., K. S. również posiada udział wynoszący [...] części mieszkania o pow. [...] m2 oraz udział wynoszący [...] części w działce letniskowej o pow. [...] m2. Z kolei ojciec posiada majątek nieruchomy w postaci udziału wynoszącego [...] części domu o pow. [...] m2 wraz z działką o pow. [...] m2 oraz udział w [...] części w mieszkaniu o pow. [...] m2 i udział w [...] części w działce letniskowej o pow. [...] m2. Źródłem utrzymania całej rodziny jest wynagrodzenie za pracę ojca w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z unormowaniem art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniałoby stronę od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w wyżej cytowanym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej strony ubiegającej się o taką pomoc, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podnieść należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego do kosztów sądowych należy zaliczyć koszt wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221, poz. 2193/). Pozostałe ewentualne koszty sądowe (poza wpisem sądowym od potencjalnej skargi kasacyjnej wynoszącym połowę wpisu sądowego od skargi), tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od zażalenia, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych /Dz.U. Nr 221, poz. 2192/ oraz § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części oznacza, że ciężar tych kosztów w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego też instytucja przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiąca pomoc państwa powinna być stosowana wobec osób ubogich, które ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą tych kosztów uiścić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badając możliwości opłacenia przez wnioskodawcę w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych, należy mieć na uwadze, że jest on osobą posiadającą majątek nieruchomy (udziały w mieszkaniu i działce letniskowej), jednakże nie osiągającą żadnych dochodów. W sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych kontynuuje naukę i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców, to o przyznaniu jej prawa pomocy decydują możliwości zarobkowe i majątkowe osób zobowiązanych do alimentacji. Rodzice i dzieci są bowiem zobowiązani, na podstawie art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), do wzajemnego wspierania się. W uzasadnionych przypadkach prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło jeszcze możliwości utrzymania się samodzielnie, rodzice powinni wyłożyć potrzebne na ten cel środki do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego rodziny (por. postanowienie SN z 15 maja 1989 r., II CZ 80/89 Legalis). Powyższe uprawnia do wniosku, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, podstawowe znaczenie będą miały dochody uzyskiwane przez ojca pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i jego stan majątkowy (matka wnioskodawcy nie żyje). W przedstawionych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okolicznościach stwierdzić należy, że sytuacja materialna rodziny wnioskodawcy nie należy do szczególnie trudnych - mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiadają znaczny majątek nieruchomy (mieszkanie, działka letniskowa, udział wynoszący [...] części w domu z działką). Ojciec wnioskodawcy, na którego utrzymaniu pozostaje, osiąga stały dochód z tytułu umowy o pracę wynoszący [...] zł brutto miesięcznie (w przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód miesięczny wynosi [...] zł). Brak więc podstaw do uznania wnioskodawcy i jego rodziny za osoby ubogie, które nie dysponują majątkiem ani środkami pieniężnymi na opłacenie kosztów sądowych. W ocenie referendarza wysokość miesięcznych dochodów ojca wnioskodawcy, zezwala na stwierdzenie, że jest w stanie opłacić koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto należy zauważyć, że ojciec wnioskodawcy zamieszkując wraz z dziećmi w należącym do rodziny mieszkaniu, może wykorzystać posiadany udział wynoszący [...] części w domu o pow. [...] m2 wraz z działką o pow. [...]m2 w sposób przynoszący dochód. Fakt, iż budżet rodziny jest obciążony spłatą kredytów, nie stanowi samoistnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaciągnięte kredyty świadczą bowiem o zdolnościach płatniczych podczas gdy zwolnienie od kosztów sądowych przyznawane jest osobom, które pomimo największych starań nie są w stanie uiścić tych kosztów ze względu na niski dochód lub jego brak, a także ze względu na brak majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Ponadto zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10 Lex nr 743999). Reasumując powyższe, wobec niespełnienia przesłanek określonych przepisem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.