I SA/Lu 61/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi J. S. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie (dom o pow. 100 m2) wyłącznie z żoną. Obydwoje pobierają świadczenia emerytalne w łącznej kwocie [...] zł brutto. Dodatkowo skarżący prowadzi działalność gospodarczą (szkoła nauki jazdy, rzeczoznawstwo), która nie przynosi dochodu. Ponadto spłaca kredyty zaciągnięte na remont domu oraz zakup samochodów do prowadzenia szkoleń kierowców, których miesięczna wysokość wynosi 1700 zł. Pozostałe wydatki to czynsz, energia, opłaty podstawowe, wyżywienie oraz zakup leków w związku z przewlekłą chorobą żony. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek nie mógł zostać uwzględniony. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku poprzez przyznanie prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy osoba występująca z takim wnioskiem w przekonujący sposób wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do wniosku strony nie znaleziono dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle ciężka, że wymaga przyznania dobrodziejstwa w postaci prawa pomocy. Należy bowiem zaakcentować, że prawo pomocy może zostać przyznane jedynie takiej stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika jednoznacznie, że posiada on stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Również żona skarżącego otrzymuje stałe świadczenie emerytalne. Łączna kwota tych świadczeń wynosi 2848,83 zł netto miesięcznie. W skład majątku rodziny wchodzi natomiast nieruchomość gruntowa zabudowana domem jednorodzinnym o powierzchni 100 m2, (1/2 prawa własności) wykorzystywanym do prowadzenia działalności gospodarczej. Przy czym skarżący stale zamieszkuje w mieszkaniu należącym do syna. Rodzina ma zatem stały i niemały (w kontekście przeciętnego dochodu mieszkańców regionu) dochód oraz w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Warto również wskazać, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą (szkoła nauki jazdy, rzeczoznawstwo), wykorzystując do tego celu posiadane samochody (Renault Clio i Fiat Grande Punto). Z tytułu prowadzonego działalności gospodarczej skarżący w 2012 r. osiągnął przychód w wysokości [...] zł, natomiast w okresie pierwszego półrocza 2013 r. przychód ten wyniósł [...] zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia przy tym jest, że bilans za 2012 r. wskazał stratę w kwocie 404,90 zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi lub prowadził działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Nie można przy tym pominąć, że bilans za pierwsze półrocze 2013 r. wykazuje już dochód w wysokości [...] zł. Wskazując na powyższe nie można uznać, że sytuacja skarżącego jest nadzwyczaj trudna. Zgodnie zaś z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Osoba uzyskująca stały miesięczny dochód, a ponadto posiadająca przedmioty ruchome oraz nieruchomości o znacznej wartości nie może być w żadnym przypadku za taką osobę uznana. Jednocześnie dodania wymaga, że żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia również posiadanie do spłaty zaciągniętych kredytów oraz pożyczek. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy, w szczególności, gdy zobowiązana te zostały zaciągnięte nie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, lecz powiększenie wartości posiadanego majątku (remont domu i zakup samochodów). Bezsporne przy tym jest, że udzielając wspomnianych kredytów, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej strony uznając, że daje ona gwarancję ich spłaty. Dlatego też powoływanie się na tego typu okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Zauważenia również wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 500 zł - stanowi mniej niż 1/3 kwoty comiesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżącego z tytułu zaciągniętych zobowiązań. W tych okolicznościach nie można uznać skarżącego za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania. Jedynie uzupełniająco do części wniosku, w której skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego, powtórzyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. W tym kontekście należy zaakcentować, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego w żaden sposób nie ogranicza jego uprawnień do skorzystania z drogi sądowej, o których mowa w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Obecność profesjonalnego pełnomocnika, o którego wyznaczenie wnosił skarżący, nie jest bowiem wymagana na obecnym etapie postępowania (o braku potrzeby wyznaczania profesjonalnego pełnomocnika w takiej sytuacji procesowej licznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. postanowienie z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12). Reasumując, w wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności, przyjęto, że skarżący nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.