I SA/Lu 615/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., sygn. [...]; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz K. C. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznym, po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. C., utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskiem z 27 maja 2020 r. płatnik zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. we wskazanej wysokości. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Zakład odmówił prawa do tego zwolnienia. Wcześniej jednak, na podstawie wniosku z 10 kwietnia 2020 r., z powołaniem na treść art. 31zo ust. 1 oraz art. 31zq ust. 4 i 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa o COVID-19), skarżący został zwolniony z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. w kwocie [...] zł w dniu 3 maja 2020 r., za kwiecień 2020 r. w kwocie [...] zł w dniu 30 maja 2020 r., za maj 2020 r. w kwocie [...] zł w dniu 20 czerwca 2020 r., o czym został poinformowany pismami z 7 maja 2020 r., 10 czerwca 2020 r. i 23 czerwca 2020 r. Kwoty należności zostały ustalone na podstawie systemowo sporządzonych dokumentów rozliczeniowych. Zakład ustalił, że na dzień rozpatrzenia wniosku skarżący nie złożył poprawnych dokumentów rozliczeniowych, zgodnie ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych od 1 kwietnia 2020 r. z kodem tytułu ubezpieczenia 0570 na własne ubezpieczenia oraz za pracownika - J. B. . W związku z tym uznał, że nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w kwocie [...] zł. W skardze na powyższą decyzję K. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych. Zarzucił naruszenie: a) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że płatnik na dzień rozpatrzenia wniosku nie złożył poprawnych dokumentów rozliczeniowych, zgodnie ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych od 1 kwietnia 2020 r. z kodem z tytułu ubezpieczenia 0570 na własne ubezpieczenia oraz za pracownika J. B. w sytuacji, gdy płatnik składek przesłał deklaracje rozliczeniowe oraz imienne raporty miesięczne należne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020 r., a tym samym wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 31zq ust. 3 tej ustawy; b) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że płatnik na dzień rozpatrzenia wniosku nie złożył poprawnych dokumentów rozliczeniowych, zgodnie ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych od 1 kwietnia 2020 r. z kodem z tytułu ubezpieczenia 0570 na własne ubezpieczenia oraz za pracownika J. B. w sytuacji, gdy pracownik - J. B. została prawidłowo zgłoszona do ubezpieczenia już w dniu 7 lutego 2020 r., natomiast dokumentacja dotycząca kodu ubezpieczenia samego płatnika została uzupełniona w dniu 18 maja 2020 r., a tym samym w zakreślonym terminie tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że pracownik zatrudniony w działalności gospodarczej został zgłoszony do ubezpieczenia 7 lutego 2020 r., zgodnie z obowiązującym kodem ubezpieczenia. Płatnik składek w dniu składania wniosku nie miał wprawdzie prawidłowego kodu ubezpieczenia, jednak brak ten został uzupełniony. Prawidłowy kod ubezpieczenia płatnika został zgłoszony w dniu 18 maja 2020 r., a w dniu 27 maja 2020 r. płatnik składek ponownie zwrócił się z prośbą o umorzenie składek za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. Skarżący podkreślił, że płatnicy mogli złożyć dokumenty ubezpieczeniowe najpóźniej do dnia 30 czerwca 2020 r. bez narażenia się na ryzyko odrzucenia wniosku z przyczyn formalnych. Do tego terminu płatnicy mogli też złożyć korekty dokumentów ubezpieczeniowych. W tej sytuacji Zakład winien rozpoznać sprawę płatnika zgodnie z nowo złożonym wnioskiem z dnia 27 maja 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że zgodnie z art. 31zq ust. 4 i 5 ustawy o COVID-19, kwota do zwolnienia ustalana jest na podstawie dokumentów rozliczeniowych zaewidencjonowanych na koncie płatnika składek na dzień rozpatrzenia wniosku. Na wniosek z dnia 10 kwietnia 2020 r. Zakład zwolnił płatnika ze składek za marzec 2020 r. Następnie, w wyniku wniosku z 27 maja 2020 r. zwolniono go z obowiązku opłacania składek za kwiecień (w dniu 30 maja 2020 r.) i maj 2020 r. (w dniu 20 czerwca 2020 r.). Kwoty objęte zwolnieniem wynikały z dokumentów rozliczeniowych zaewidencjonowanych w tych datach na koncie płatnika. W tych datach płatnik nie złożył natomiast dokumentów rozliczeniowych za siebie z poprawnym kodem ubezpieczenia 0570 (obowiązującym go od 1 kwietnia 2020 r.) oraz za pracownicę. Dokumenty te złożono już po rozpatrzeniu wniosków o zwolnienie (za marzec – w dniu 18 maja 2020 r., za kwiecień i maj – w dniu 25 czerwca 2020 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest w pełni zasadna. Istotą sporu jest kwestia ustalonych przez organ konsekwencji niezłożenia przez wnioskodawcę poprawnych deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w odpowiednim terminie (tj. według organu – przed datą rozpoznania wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek złożonego w dniu 10 kwietnia 2020 r.) w sytuacji, gdy równocześnie zostały one złożone (skorygowane) przed 30 czerwca 2020 r. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (ustawa o COVID-19), płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od 31 marca 2020 r. do 31 maja 2020r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Z kolei art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID-19 wprowadza jako przesłankę przyznania zwolnienia obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Natomiast według ust. 4 powołanego artykułu, zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. W niniejszej sprawie płatnik złożył pierwszy wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w dniu 10 kwietnia 2020 r. Wówczas to niespornie nie złożył on za kwiecień i maj 2020 r. deklaracji z właściwym (obowiązującym od 1 kwietnia 2020 r.) kodem jego ubezpieczenia. Nie dokonał też korekty w związku ze zgłoszeniem do ubezpieczenia pracownika. Wadliwość ta została skorygowana w dniu 18 maja 2020 r. Tymczasem organ poinformował o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku o zwolnienie za marzec 2020 r. pismem z dnia 7 maja 2020r., a zatem przed datą złożenia korekty. Następnie, w dniu 27 maja 2020 r. płatnik wystąpił z kolejnym wnioskiem o zwolnienie, obejmującym składki za miesiące marzec – maj 2020 r. Jak wskazał, wniosek ten został złożony już po dokonanej korekcie deklaracji rozliczeniowych, w których wskazano kod ubezpieczenia 0570, ale znacząco przed przyznaniem przez organ zwolnienia za kwiecień i maj, co nastąpiło dopiero pismami z 10 czerwca i 23 czerwca 2020 r. Pomimo to, okoliczności wynikające z korekt nie zostały przez organ uwzględnione – w wysokości składek podlegających zwolnieniu pominięto składki na własne ubezpieczenie płatnika oraz za pracownicę płatnika – J. B. , która została zgodnie z jego wyjaśnieniami zgłoszona do ubezpieczenia 7 lutego 2020 r., a zatem daleko przed złożeniem pierwszego z wniosków. Co istotne, a czego nie kwestionuje organ, korekty deklaracji i raportów zostały złożone przed 30 czerwca 2020 r., która to data wyznacza termin wypełnienia przez płatnika warunków formalnych zwolnienia (złożenia prawidłowych deklaracji i raportów). Należy podkreślić, że do postępowania zakończonego wydaną w powyższym stanie prawnym zaskarżoną decyzją, z mocy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) oraz art. 180 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), miały zastosowanie przepisy k.p.a., w tym zasady ogólne, które stanowią one między innymi, że organy administracji publicznej obowiązane są stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt I SA/Lu 2087/95). W ocenie Sądu, organ naruszył powyższe zasady postępowania. Nie tylko nie dopełnił obowiązków informacyjnych wobec strony, ale też nie działał w sprawie wnikliwie i nie ustalił niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia faktów, nie gromadząc w zasadzie żadnego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że w aktach administracyjnych nie znajdują się żadne dokumenty, z których wynikałaby prawidłowość stanowiska organu, który stwierdził, że korekty deklaracji, dotyczące zarówno zgłoszenia płatnika z właściwym kodem, jak i jego pracownicy, zostały złożone już po rozpoznaniu wniosków o zwolnienie co oznacza, że składki nie były na ten czas organowi znane. Pomimo konsekwentnie prezentowanego przez skarżącego stanowiska, że korekty złożył 18 maja 2020 r., a pracownicę zgłosił do ubezpieczenia 7 lutego 2020 r., organ nie wyjaśnił tych kwestii i nie dołączył do akt zapisów konta płatnika, na które sam się powołał, a które umożliwiłyby weryfikację tych twierdzeń. Organ nie zwrócił też uwagi strony na stwierdzone braki w dokumentacji, gdy tymczasem kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody i udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony (por. wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z 28 września 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 410/21, wyrok WSA w Poznaniu z 14 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 940/20). Organ, pomimo zgłoszenia do ubezpieczenia płatnika i jego pracownika (o czym musiał wiedzieć już w dacie rozpoznania pierwszego z wniosków), nie zwrócił uwagi strony przed rozstrzygnięciem sprawy, że warunkiem pozytywnego załatwienia żądania w całości (z uwzględnieniem całości składek obciążających w danym okresie płatnika) jest złożenie deklaracji rozliczeniowych o określonej treści, tj. ze wskazaniem właściwego kodu. Na skutek działania organu doszło także do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., na podstawie którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyroki WSA w Szczecinie z 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19 oraz z 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 864/20). Zauważyć przy tym trzeba, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a. i wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak. Co więcej, z treści powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy o COVID-19 nie wynika, aby kwota składek przedstawionych do zwolnienia miała być określana nieodwołalnie i nie mogła być następnie korygowana do innej wysokości, uwzględnianej w podstawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Zdaniem Sądu, nie sprzeciwia się temu treść art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wprawdzie przepis ten zawiera sformułowanie o składkach "znanych na dzień rozpatrzenia wniosku", jednak ustawodawca nie posługuje się w tym przepisie pojęciem "prawidłowej" deklaracji rozliczeniowej lub imiennego raportu miesięcznego złożonych do 30 czerwca 2020 r. Jeżeli zatem kwota składek w pierwotnej deklaracji była niższa niż należna, to późniejsza korekta deklaracji niepodważona przez organ i złożona przez płatnika w terminie określonym ustawą o COVID-19, także może i powinna być objęta zwolnieniem. Przypomnieć przecież należy, że o zwolnieniu organ informuje jedynie płatnika, a zatem czynność ta (mająca charakter czynności materialno-technicznej) nie wymaga usunięcia z obrotu prawnego, choćby nie uwzględniała nowych okoliczności powstałych po dacie jej dokonania (jak np. w art. 155 k.p.a.). Rzeczą organu jest jedynie dokonanie oceny żądania wniosku w zakresie, którego do tej pory nie obejmowały kierowane do płatnika informacje. Mając powyższe na uwadze, Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku. Organ, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni powyżej zaprezentowaną ocenę. O kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm). W skład kosztów zasądzonych na rzecz strony wchodzi wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata ([...] zł) oraz zwrot kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł).