I SA/Lu 666/09

I SA/Lu 666/09 POSTANOWIENIE Dnia 28 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić M. Z. przyznania prawa pomocy. I SA/Lu 666/09 UZASADNIENIE 1. M. Z., po wyroku oddalającym skargę, na etapie postępowania międzyinstancyjnego złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W treści urzędowego formularza wniosku podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Jedynym źródłem dochodów jest renta strukturalna w wysokości 1 483 zł brutto miesięcznie. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 48 m 2 oraz współwłaścicielem z siostrą domu drewnianego powierzchni 60 m2, garażu, budynków gospodarczych. Nie ma zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Posiada samochód osobowy BMW z 1994 r., którego aktualnej wartości nie zna. 2. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. przyznał M. Z. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. Odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. 3. Skarżący wniósł sprzeciw. Podał, że z uwagi na konieczność leczenia oraz remontu, utrzymania domu zmuszony został do zaciągnięcia kredytów w bankach w wysokości: 2.500 zł, 2.000 zł, 2.000 zł, 2.000 zł. Kredyty zostaną spłacone do końca 2010 r. jeden, pozostałe w 2011 r. Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów to 222 zł, 175 zł, 150 zł miesięcznie. Miesięczna opłata za mieszkanie to 401 zł. Po opłaceniu rachunków za energię elektryczną, ubezpieczenie emerytalne pozostaje kwota niewiele ponad 300 zł na wyżywienie i niezbędne potrzeby. 4. Skarżący w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - ustawa p.p.s.a. / został wezwany do pełnego udokumentowania wysokości ponoszonych wydatków na remont i utrzymanie domu, na leczenie, a także do wskazania kiedy skarżący zaciągał zobowiązania kredytowe w bankach wymienione w sprzeciwie. 5. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie podał, że dom jest drewniany z lat 40–tych ubiegłego wieku i remont jest konieczny by zapobiec jego dewastacji. Dochodzą również koszty dojazdów / około 30 km / i wydatki na energię. Podał, że leczy się, ale nie prowadzi dokumentacji wydatków na leczenie. Nie prowadzi dokumentacji wydatków na remonty czy bieżące potrzeby. Kredyty zaciągał jeden ponad dwa lata temu, następne we wrześniu 2009 r., w lutym 2010 r. 6. Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że traci moc postanowienie objęte sprzeciwem, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. 7. Zgodnie z art. 245 § 1 w związku z art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. 8. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. 9. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. 10. W przedstawionym stanie prawnym należy wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy / II FZ 236/08 /. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa / II FZ 101/09 /. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu / GZ 146/04 /. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu / art. 45 Konstytucji RP /, ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą / FZ 178/08 /. Opłaty sądowe / wpis od skargi kasacyjnej /, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia / FZ 478/04 /. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe / FZ 160/08 /. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi / II FZ 80/09 /. Strona ubiegająca się o prawo pomocy w całości ma wykazać, że poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego jest równoznaczne z zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych / II FZ 240/08 /. 11. W przedstawionych okolicznościach faktycznych i stanie prawnym skarżący nie uprawdopodobnił ustawowych przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, całkowitym zakresie. Skarżący nie wykazał kwoty wydatków ponoszonych na leczenie, na remont, na utrzymanie domu. Okoliczność spłaty zobowiązań kredytowych sama nie wyczerpuje ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w całości. Z twierdzeń skarżącego wynika, że zaciągał te zobowiązania już po złożeniu organowi podatkowemu wniosku o stwierdzenie nadpłaty / po dniu 22 listopada 2007 r. /, zatem w okresie kiedy mógł i powinien był liczyć się z możliwością, że organ podatkowy jego wniosku nie uwzględni oraz z potrzebą dochodzenia swych praw na drodze sądowej i z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazał, by zaciągnął zobowiązania kredytowe na cele o szczególnym, nadzwyczajnym charakterze. Na takie cele, które by uzasadniały przyznanie pierwszeństwa przed powinnością respektowania obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego, postępowania z należytą starannością. Tylko wykazanie przez skarżącego, że zaciągnął kredyty na cele szczególne, o nadzwyczajnych charakterze uzasadniałoby zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego, przerzucenie ciężaru kosztów tego postępowania sądowego na współobywateli, innych podatników z pominięciem zainteresowanego. Postępując z należytą starannością skarżący powinien liczyć się z negatywnym dla niego stanowiskiem organu podatkowego i przyszłą potrzebą wystąpienia na drogę sądową dla dochodzenia swych praw. Należyta staranność wymagała od skarżącego systematycznego gromadzenia niezbędnych środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Czas trwania postępowania organu podatkowego od listopada 2007 r. w sprawie nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego i od kwietnia 2009 r. w sprawie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu tego nabycia, następnie postępowania sądowego od złożenia skargi we wrześniu 2009 r. w pełni dał skarżącemu realną możliwość systematycznego gromadzenia i zgromadzenia niezbędnych środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Skarżący pomija w swej argumentacji, że nie każda trudna sytuacja życiowa, za nią materialna strony skarżącej, ubiegającej się o prawo pomocy, uzasadnia zastosowanie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. spełnia trudna sytuacja życiowa, za nią materialna, której osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie poprawić, pomimo dołożenia wszelkich starań. Sformułowanie zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. "nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania" oznacza sytuację, w której strona ubiegająca się o prawo pomocy nie może ponieść tych kosztów z powodów obiektywnych, niezależnych od niej. Nie oznacza sytuacji, w której skarżący uzyskuje dochody, lecz dysponuje nimi z pominięciem zasad należytej staranności, w tym obowiązku systematycznego gromadzenia środków na poczet dochodzenia swych praw na drodze sądowej. Tak postępując strona ubiegająca się o prawo pomocy nie może zasadnie oczekiwać obciążenia obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania sądowego innych podatników, współobywateli z pominięciem strony zainteresowanej. Takiego postępowania strony ubiegającej się o prawo pomocy nie należy utożsamiać z wyjątkowo trudną sytuacją materialną strony powodowaną przyczynami zewnętrznymi, obiektywnymi, nadzwyczajnymi w rozumieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. 12. Z tych względów należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy wobec braku ustawowych przesłanek zastosowania art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a