I SA/Lu 672/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania ponaglenia za nieuzasadnione postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca S. K., po otrzymaniu orzeczenia tut. Sądu odrzucającego jej skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], zwróciła się o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej, przynoszącej miesięczny dochód netto w kwocie 6.000 zł. Posiadany przez nią majątek to ½ prawa własności domu jednorodzinnego o pow. 200 m2, mieszkanie o pow. 54 m2, trzy nieruchomości gruntowe, samochody o wartości 100.000 zł, trzy belownice o wartości 100.000 zł oraz 3 wózki widłowe o wartości 50.000 zł. Posiada również oszczędności w kwocie 6.800 zł. Odnośnie zaś ponoszonych wydatków podała spłatę kredytów (4.500 zł) oraz koszty utrzymania (1.000 zł). Nadto dodała, że choruje na nowotwór, bóle kręgosłupa i ostrogi. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od wskazanego wyżej orzeczenia, wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że nie wpisuje się w kanon ubóstwa stanowiącego przesłankę przyznania prawa pomocy. Wskazała, że jest osobą o wiele mniej zamożną od M. M., właściciela 49 kamienic w W., który został przez WSA w Warszawie uznany za osobę ubogą i któremu przyznano prawo pomocy. Podkreśliła, że M. M. wyłudzał od Skarbu Państwa kamienice natomiast ona wspiera Skarb Państwa płacąc podatki, natomiast w zamian oczekuje wsparcia w obronie przed bezprawnym działaniem urzędników skarbowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowej, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108; wyrok NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, LEX nr 1320752). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, LEX nr 1347140). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, LEX nr 1319089). W tym kontekście z całą stanowczością podkreślić należy, że ocena przesłanki braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych musi być dokonywana w odniesieniu do ogółu społeczeństwa, a nie do wyjątkowego wskazanego w sprzeciwie przypadku, co do którego ani Sąd ani skarżąca nie mają dostatecznej wiedzy, by formułować zasadnicze wnioski. Odnosząc powyższe do wniosku strony zgodzić się należy z oceną dokonaną przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 20 listopada 2017 r. Tym samym Sąd przychyla się do wyrażonego w nim stanowiska, że w sprawie niniejszej nie zachodzi ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, gdyż sytuacja materialna strony skarżącej nie jest na tyle ciężka, aby wymagała ona wsparcia z budżetu państwa. Dokonując oceny wniosku referendarz sądowy prawidłowo przyjął, że do wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych należy jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, a minimalna stawka wynagrodzenia adwokata ustanowionego celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej to 240 zł (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), a w konsekwencji uznał, że ich zestawienie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, że ich uiszczenie nie powinno stanowić dla strony żadnej trudności. Za prawidłowością przyjętego stanowiska przemawia przede wszystkim okoliczność posiadania przez skarżącą stałego źródło dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 6.000 zł netto. Nie bez znaczenie jest również fakt posiadania majątku znacznej wartości (dom wolnostojący, mieszkanie, samochody oraz maszyny używane do prowadzenia działalności gospodarczej, ale też oszczędności, których wartość dalece przekracza wysokość prognozowanych kosztów postępowania). Podobnie przychylić się należy do stanowiska referendarza, w zakresie oceny wskazanych we wniosku wydatków ponoszonych na spłatę kredytów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się bowiem jednoznacznie, że brak jest podstaw, aby zobowiązania cywilne (raty kredytów) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Takie działanie oznaczałoby bowiem nieuzasadnione przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na pozostałych współobywateli w sytuacji, gdy istnieją warunki do ich poniesienia przez podmiot inicjujący postępowanie. Uwzględniając powyższe Sąd działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.