II OZ 546/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt IIISA/Po 218/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. P. na uchwałę Rady Gminy S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadania nazw ulicom postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Po 218/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. P. na uchwałę Rady Gminy S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zadania nazw ulicom. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że T. P. (dalej skarżący) wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku, w rubryce stan rodzinny, wskazał, że ma 66 lat i utrzymuje się samodzielnie. Jedynym jego źródłem dochodu jest emerytura (625,61 zł). Koszty utrzymania koniecznego określił na kwotę 1.580 zł i zaznaczył, że systematycznie korzysta z pomocy rodziny. Zaznaczył, że jest radnym gminnym. Otrzymuje dietę radnego (około 500-700 zł miesięcznie), lecz podkreślił, że to świadczenie nie jest dochodem, a przychodem przeznaczanym na sprawowanie funkcji radnego. Skarżący podniósł także, że z tytułu różnych postępowań sądowych (administracyjny i cywilnych) obowiązany był uiści, z pożyczonych środków finansowych, łącznie kwotę 1.950 zł. Obecnie jest obowiązany do zwrotu tej kwoty. Posiada nieruchomość – działkę gruntu o pow. 100 m², określoną przez skarżącego jako siedlisko. Wyjaśnił również, że dieta radnego nie jest dla niego dochodem, bo jak wskazał "więcej wydaje na pełnienie tej funkcji niż otrzymuje z tytułu diety". Nadto jak zaznaczył ponosi duże koszty z tytułu prowadzenia sporów sądowych związanych z pełnieniem funkcji radnego, a w przeszłości funkcji Przewodniczącego Rady Nadzorczej [...]. Oświadczył, że zamieszkuje w lokalu użyczonym i wydzielonym urzędowo. Z żoną pozostaje w formalnej separacji. Różnicę między wysokością kosztów utrzymania koniecznego, a wysokością deklarowanych dochodów, pokrywa z pomocy otrzymywanej od dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że oświadczenie majątkowe skarżącego nie spełnia warunków określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2, a przez to budzi wątpliwości. Nie wykazał bowiem, by prowadził samodzielne i odrębne gospodarstwo domowe. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy wskazują, że zamieszkuje pod jednym adresem, co najmniej, z żoną i synem G. P. Powyższe wynika z załączonego do skargi wniosku o niepodejmowanie uchwały w sprawie nadania nazw ulicom (k. 8-10 akt sądowych), ze zwrotnego potwierdzenie doręczenia korespondencji (k. 62 akt sądowych) i pisma G. P. z 22 marca 2013 r. (k. 63 akt sądowych). Zgodnie z Centralną Ewidencją i Informacją o Działalności Gospodarczej (k. 60 akt sądowych), pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy, działalność gospodarczą prowadziła D. P. Oświadczenie majątkowe skarżącego odnośnie stanu rodzinnego, zdaniem Sądu I instancji jest niewiarygodne i nie może stanowić podstawy faktycznej orzeczenia sądowego o przyznaniu prawa pomocy. Nie udokumentował wysokości osiąganych przychodów, źródeł finansowania kosztów utrzymania koniecznego ani tytułu prawnego do zajmowanej nieruchomości. Sąd I instancji wskazał, że we wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący określił koszty własnego utrzymania koniecznego na poziomie ponad trzykrotnie wyższym od deklarowanych dochodów netto (koszty – 1.580 zł, emerytura netto około 507 zł). Jednocześnie utrzymuje, że wydatkuje na cele sprawowania funkcji radnego kwoty przewyższające przychody z tytułu otrzymywanych diet. Wnioskodawca nie udokumentował, ani tytułu prawnego, ani wysokości, jak to nazwał "systematycznej pomocy rodziny". Tymczasem, jak należy sądzić na podstawie oświadczenia Wnioskodawcy, deklarowana pomoc to ponad 12.000 zł rocznie. Aktualny pozostaje obowiązek udokumentowania tego źródła przychodu przez złożenie odpisów rozliczeń podatkowych. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że oświadczenie skarżącego zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także pisemne wyjaśnienia, nie są wystarczające do dokonania obiektywnej oceny, że sytuacja materialna Wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Oświadczenie majątkowe skarżącego budzi wątpliwości i mimo wezwania nie zostało poparte żadnymi dowodami. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący, wskazując, że się z nim nie zgadza i jednocześnie wnosząc o jego zmianę lub uchylenie celem ponownego rozpatrzenia przez WSA w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącego nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r., II GZ 83/11, Lex nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r., I FZ 153/10, Lex nr 643195; postanowienie NSA z 19.4.2013, II OZ 297/13, cbosa; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r., I SA/Kr 1195/10, Lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r., II FZ 103/11, Lex nr 783800; postanowienie NSA z 22.02. 2011 r., II GZ 59/11, Lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737, J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2010 r., s. 567-569 uw. 1-3). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r., I FZ 17/11, Lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r., I GZ 382/10, Lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy; do wnioskodawcy należy inicjatywa dowodowa strony (postanowienie NSA z 17.5.2011 r., II GZ 253/11). Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy wskazać, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. W orzecznictwie podkreśla się, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z: 16.4.2008 r. ,I OZ 261/08, Legalis; 31.3.2005 r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13; 8.11.2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; 28.3.2012 r., I OZ 189/12; 9.12.2011 r., I OZ 987/11, cbosa). W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na brak wystarczających danych zawartych w złożonym wniosku, pismem z 29 marca 2013 r. wezwano skarżącego do przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby jego sytuację materialną i rodzinną. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał, że nie ma zeznań podatkowych, gdyż rozliczenia za niego dokonuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie ma żadnych rachunków bankowych, a różnicę między wydatkami a dochodami pokrywa z pomocy rodziny (k. 67-69 akt sądowych). Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zestawienie przychodów i wydatków skarżącego, dokonane na podstawie akt sprawy wskazuje, że nie można go zaliczyć do osób znajdujących się w trudnej sytuacji, w szczególności dlatego, że deklarowane miesięczne wydatki w kwocie ok. 1.580 zł przewyższają ujawnione przez skarżącego dochody gospodarstwa domowego w kwocie 625,61 zł i kwoty od 500 do 700 zł z tytułu diet radnego, co oznacza, że skarżący nie podał wszystkich źródeł dochodów - szczególności wysokości kwot z tytułu systematycznej pomocy rodziny (k. 52-54 akt sądowych). Skarżący, mimo wezwania, nie nadesłał zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r., ujawniających wszystkie źródła przychodów ani spisu rachunków bankowych wraz z wyciągami dokumentującymi operacje finansowe na tych rachunkach od dnia 1 września 2012 r. – wszystkich domowników. Oświadczenie z 10 kwietnia 2013 r. zawiera nie wystarczające wskazanie, że "zeznań podatkowych nie dokonuję z mojej emerytury", mimo że Sąd wzywał do wykazania także innych dochodów (k. 69 akt sądowych). Skarżący nie opisał sposobu zagospodarowania nieruchomości [...]; nie wskazał osób zamieszkujących tę nieruchomość i nie określił stopnia pokrewieństwa ze skarżącym. Brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja skarżącego wypełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i że nie może bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny uiścić 300 zł wpisu od skargi. Zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, wniesiony przez skarżącego środek odwoławczy nie zawiera argumentów, które mogłyby podważyć jego prawidłowość, w konsekwencji czego zażalenie należało oddalić. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.