I SA/Lu 8/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 31marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a : - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 4 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił A. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów wynika, że skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe: on, małżonka i dzieci (córka 21 lat i syn 27 lat). Dochody miesięczne, z których rodzina się utrzymuje to: renta chorobowa małżonki skarżącego ([...] zł), zasiłek z opieki społecznej na córkę ([...] zł) i dopłaty unijne pobierane przez K. W. ([...] zł). Koszty utrzymania rodziny to: podatek rolny ([...] zł za kwartał), żywność ([...] zł miesięcznie), leczenie ([...] zł miesięcznie), zobowiązania finansowe ([...] zł miesięcznie), rachunki, media i opał ([...] zł miesięcznie) oraz koszty utrzymania gospodarstwa rolnego ([...] zł za pół roku). Skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych (oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych). Dodatkowo podał, że aby zbilansować koszty utrzymania z uzyskiwanymi dochodami, zmuszony jest korzystać z pomocy rodziny, bliskich i przyjaciół, w formie posiłków i ubrań, okazjonalnych pożyczek. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego, skarżący nadesłał m.in. wykaz posiadanych w gospodarstwie maszyn rolniczych, zaświadczenie o kształceniu córki, wyciągi bankowe z ROR-u córki i z rachunku oszczędnościowego syna, kserokopie faktur za wodę i energię, kserokopię decyzji i rencie małżonki, kserokopie dowodów rejestracyjnych samochodów, harmonogram spłat leasingu (związanego z nabyciem ciągnika rolniczego) syna K. , ksero umowy o kredyt na działalność gospodarczą K. W., kserokopię nakazu płatniczego na łączne zobowiązanie pieniężne (podatek rolny i leśny). Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie z dnia 4 marca 2016 r.) referendarz sądowy uzasadniał, że rodzina skarżącego posiada stałe dochody w postaci renty małżonki, zasiłku rodzinnego oraz dochodów z uprawy 29-hektarowego gospodarstwa, że wartość sprzętu rolniczego przez niego posiadanego jest znaczna, że rodzina skarżącego ma możliwość osiągania z tytułu posiadanego gospodarstwa dochodu z jego uprawy oraz z dopłat obszarowych. Zwrócił też uwagę, iż konieczności spłaty kredytów konsumpcyjnych nie może mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem zapłaty kosztów sądowych. Referendarz zwrócił tez uwagę, że koszty sądowe w niniejszej sprawie , każdorazowo nie przekroczą kwoty [...]zł, co jest nie bez znaczenia dla oceny możliwości poniesienia tych kosztów przez skarżącego. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia (zatytułowanym przez skarżącego "skarga") skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go z kosztów sądowych. Podniósł, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest "krzywdzące i rażąco niesprawiedliwe". Skoro prawdziwość danych zawartych w formularzu nie została zakwestionowana, to dla skarżącego niezrozumiałym jest, dlaczego przy tak niskich dochodach i tak wysokich wydatkach, prawo pomocy nie zostało mu przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") w nowym brzmieniu. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Obciążenie finansowe, jakie zobowiązany jest ponieść skarżący na tym etapie postępowania to wpis od skargi (100 zł), a ewentualnie w przyszłości będą to koszty opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem (100 zł w każdej ze spraw) i ewentualne wpisy od skarg kasacyjnych (jednak, jak słusznie zauważył referendarz, każdorazowo nie więcej niż 100 zł). W ocenie Sądu sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez rodzinę skarżącego oraz posiadanie dość sporego gospodarstwa rolnego w którym zamieszkuje skarżący wraz z małżonką i dorosłymi dziećmi w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Renta małżonki oraz zasiłek rodzinny na córkę nie są wysokie, jednak połączone z dochodami z gospodarstwa rolnego (skarżący we wniosku podaje tylko kwotę z dopłat obszarowych, jednak z zasad logiki wynika, iż dysponując takim gospodarstwem rodzina ma możliwość prowadzenia na nim upraw i zapewne takie prowadzi, skoro gospodarstwo wyposażone jest w sprzęt rolniczy a syn zdecydował się na zainwestowanie w nowoczesny ciągnik rolniczy). Zatem, pomimo, iż skarżący nie podaje, poza dopłatami, żadnych dochodów z gospodarstwa, to jednak zasady doświadczenia życiowego pozwalają przyjąć, że dochodowość 29-hektarowego gospodarstwa skarżącego ( w połączeniu z renta, zasiłkiem i dopłatami) pozwala na godziwą egzystencję i na poniesienie kosztów sądowych, które w tej sprawie są najniższe z możliwych. W odniesieniu do konieczność zaciągania pożyczek u znajomych (co miałoby świadczyć o ubóstwie skarżącego) zważyć należy, znów powołując się na zasady doświadczenia życiowego i logikę, że skarżący, skoro zaciąga pożyczki, to też jest w stanie je spłacać (w korzystniejszych momentach finansowych) – inaczej nie byłby w stanie ich zaciągać. A sam fakt zaciągania pożyczek w okresach trudniejszych i ich splata w czasie korzystniejszym, nie może przesądzać o trudnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego. Sąd również podkreśla, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony, czy też członków rodziny, i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia. W ocenie Sądu, w badanej sprawie skarżący nie wykazał skutecznie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie wykazał przekonująco, że konieczność uiszczenia kosztów sądowych, mogłaby spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i członków jego rodziny. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.