I SA/Lu 831/12

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Anna Puton - Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące: marzec, kwiecień, czerwiec- grudzień 2003 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Występując ze skargą kasacyjną z dnia 24 lutego 2014 r., pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W złożonym na tą okoliczność formularz PPF, skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z córką (ur. w 2006 r.), posiada dom o pow. 100 m2 (współwłasność) oraz nieruchomości rolne o pow. 30 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje średnio 2.000 zł miesięcznie, a nadto uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę na ¼ etatu w wysokości 400 zł. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał go do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył: zeznanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r., miesięczne deklaracje podatku VAT za okres od września 2013 r. do lutego 2014 r., zestawienie przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej za ten sam okres, tytuły wykonawcze, zarządzenie zabezpieczenia należności pieniężnych stanowiących zaległości podatkowe w podatku akcyzowym, zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, wykaz środków trwałych wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej, zaświadczenia dotyczące wielkości posiadanych gruntów rolnych i leśnych, nakazy płatnicze podatku rolnego i leśnego, umowy dzierżawy gruntów rolnych oraz rachunki i faktury za media (prąd, telefon, woda, wywóz odpadów). Nie przedłożył natomiast wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i innych na których gromadzone są środki pieniężne. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że biorąc pod uwagę treść uzasadnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy należało dojść do przekonania, iż dotyczy on jedynie zwolnienia od wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej. Wniosek ten jakkolwiek leży w sprzeczności z treścią rubryki nr 4 urzędowego formularza, jednakże wobec treści uzasadnienia wniosku nie może budzić żadnych wątpliwości, gdzie strona jednoznacznie wskazał, iż zakresem jej żądania objęte jest zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej. W związku z tym, wyłącznie w takim właśnie zakresie przyjęto wniosek do rozpoznania, uznając w istocie, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest z kolei spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd przyznaje prawo pomocy w takim zakresie osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany w omawianym przepisie uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Analiza sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż nie jest on w stanie uiścić przedmiotowej opłaty, której wysokość w niniejszej sprawie wynosi 4.132 zł. Rozpocząć należy od wskazania, że skarżący dotychczas uiszczał wszystkie należne w niniejszej sprawie opłaty sądowe (wpis od skargi - 8.263 zł, wpis od zażalenia - 100 zł, opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku - 100 zł). Skarżący od początku jest również reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Konieczna do uiszczenia obecnie kwota wpisu od skargi kasacyjnej jest znacznie niższa niż poniesione dotychczas przez skarżącego koszty sądowe, skarżący nie przywołał natomiast jakichkolwiek okoliczności wskazujących, iż w ostatnim czasie jego sytuacja majątkowa uległa istotnej zmianie. Pomijając nawet powyższe nie można nie dostrzec, że skarżący w 2012 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, co jednoznacznie wskazuje, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest znacznych rozmiarów. Już samo to nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny działalności wykazuje "niski" w porównaniu do przychodów dochód ([...] zł). Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Na prowadzenie działalności gospodarczej w dużym rozmiarze wskazują również złożone deklaracje VAT - 7. Mianowicie wynika z nich, że skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług, na terytorium kraju opodatkowane odpowiednią stawką na kwoty: we wrześniu 2013 r. – [...].070 zł, w październiku 2013 r. – [...].842 zł, w listopadzie 2013 r. – [...].402 zł, w grudniu 2013 r. – [...].087 zł, w styczniu 2014 r. – [...].382 zł i w lutym 2014 r. – [...].158 zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że firma skarżącego osiąga wysokie obroty (będące jego udziałem), które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Na jakikolwiek brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia wskazuje ponadto fakt posiadania środków trwałych znacznej wartości w wysokości 105.000 zł oraz nieruchomości rolnych o znacznej powierzchni i wartości w gminach: J., G. i K.. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący jest właścicielem gruntów rolnych o pow. 30,97 ha fiz. (42,06 ha przelicz.) w tym współwłaścicielem w ½ części nieruchomości o pow. 1,28 ha fiz. (2,04 ha przelicz.). Posiada również działkę leśną o pow. 0,42 ha. Powyższe całkowicie przeczy tezie o ubóstwie strony. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienie strony z kosztów postępowania. Bez znaczenia przy tym jest, że skarżący nie uprawie posiadanych gruntów lecz oddał je w dzierżawę (bez czynszu dzierżawnego, jedynie w zamian za zapłatę podatku rolnego). W orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, niepubl.). Na zakończenie wskazania jeszcze wymaga, że opłata sądowa jako wydatek wiążący się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pokrywanie strat z bieżącej działalności nie jest argumentem przemawiającym za zwolnieniem od kosztów sądowych. Należy bowiem zauważyć, że w przypadku skarżącego, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania osób prowadzących działalność gospodarczą, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujących na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Dodatkowo trzeba zwrócić uwagę, że skarżący, wbrew wezwaniu, nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i innych na których gromadzone są środki pieniężne, co dodatkowo przemawia za odmowa uwzględniania żądania strony. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez niego dochody oraz stan posiadanego majątku są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego (art. 203 pkt 1 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.