I SA/Lu 894/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. sp. z o.o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na otrzymane zarządzenie ustalające wysokość wpisu od skargi na kwotę 5.066 zł, skarżąca spółka złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że posiada kapitał zakładowy o wartości 871.481,01 zł, zaś wartość środków trwałych spółki wynosi 495.798,93 zł. Ponadto w ostatnim roku obrotowym spółka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę w kwocie 195.987,85 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie posiadała na rachunkach bankowych żadnych środków pieniężnych. Pismem z dnia 8 czerwca 2017 r. spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości z likwidacją majątku, który nie został dotychczas rozpoznany. Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. Sąd Rejonowy L. w L. z/s w Ś. dokonał natomiast zabezpieczenia majątku spółki poprzez ustanowienie tymczasowego dozorcy sądowego. Nadto wskazała, że nie prowadzi działalności i nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka do wniosku dołączyła: zeznanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2016, sprawozdanie finansowe za 2016 r. oraz za okres od stycznia do sierpnia 2017 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do listopada 2017 r., raporty kasowe za okres ostatnich 6 miesięcy, umowę spółki, wyciągi z rachunków bankowych oraz dokumenty wskazujące wysokość posiadanych zobowiązań. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednym z wyjątków od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, oznaczająca w istocie przerzucenie kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Dlatego też instytucja ta może być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy to strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w p.p.s.a. Mianowicie, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Jednocześnie dodania wymaga, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodania również wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu. Oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że spółka w żaden sposób nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpocząć należy od wskazania, że skarżąca jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność gospodarczą od 2002 r. W chwili obecnej wobec spółki prowadzone jest - na jej wniosek – postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku spółki. W tym miejscu należy podkreślić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie przyznania spółce prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Co więcej w orzecznictwie wyraźnie akcentuje się, że nawet fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy - co w sprawie dotychczas nie nastąpiło - nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Pomijając nawet powyższe z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka w trakcie prowadzonego postępowania podatkowego osiągała przychody z prowadzonej działalności, a tym samym miała możliwość zdobycia środków celem zabezpieczenia wydatków związanych z prowadzonym obecnie postępowaniem sądowym. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 871.481,01 zł. Na dzień 31 sierpnia 2017 r. spółka posiadała aktywa trwałe o wartości 508.190,85 zł i aktywa obrotowe o wartości 2.299.910,04 zł w tym należności krótkoterminowe na kwotę 1.620.789,30 zł. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że przez pojęcie "środki" o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, lecz również wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Innymi słowy "brak środków" na pokrycie niezbędnych kosztów nie ogranicza się tylko do braku środków finansowych, ale odnosi się do ogólnej sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie ulgi w postaci prawa pomocy. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Nie można również pominąć, że opodatkowany przychód spółki za 2016 r. wyniósł 6.080.726,82 zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za 2016 r. wskazał dużo niższy w stosunku do przychodów dochód w kwocie 48.936,49 zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Zdolność finansowe strony wynika nie tylko z przywołanych wyżej dokumentów, lecz również deklaracji podatkowych VAT – 7 i raportów kasowych. Mianowicie z deklaracji tych wynika, że spółka od czerwca do listopada 2017 r. wykazywała obrót znacznej wartości. Dla przykładu spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w czerwcu 2017 r. - 218.222 zł, w lipcu 2017 r. - 149.118 zł, w sierpniu 2017 r. - 116.440 zł, we wrześniu 2017 r. - 40.195 zł. Również analiza raportów kasowych spółki prowadzi do tożsamych wniosków. Z ich treści wynika, że spółka w okresie czerwiec – listopad 2017 r. osiągała wpływy z których pokrywała wydatki związane z prowadzoną działalnością (vide: lista wypłat z umów o pracę, umowa o świadczenie usług prawnych). Podobnie ze sprawozdania tymczasowego nadzorcy sądowego wynika, że szacowane fundusze masy uzyskane z likwidacji wolnych od obciążeń składników majątkowych spółki są wystarczające na zaspokojenie kosztów postępowania obejmującego likwidację jej majątku. Realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (tak postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, Lex nr 948891). Spółka natomiast jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Z tych samych względów na korzyść spółki nie przemawia argument o prowadzonych wobec niej postępowaniach egzekucyjnych. Mimo że pośrednio może to świadczyć o problemach z bieżącym regulowaniem zobowiązań, na przeszkodzie do przyznania im pierwszeństwa względem kosztów sądowych stoi przywołany wyżej stan faktyczny dotyczący kondycji finansowej spółki. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.