II SA/Lu 10/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia [...] r., nr [...] II. przyznaje [...] Ł. Z. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 12 listopada 2013 r., po rozpoznaniu odwołania T. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] z dnia 18 lipca 2013 r., nr [...], odmawiającej umorzenia T. K. należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.; dalej: "ustawa"), odmówił umorzenia T. K. należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 30 września 2008 r. na rzecz C. K. i M. K., w wysokości łącznej 10 710, 00 zł, które T. K. jako dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany zwrócić organowi właściwemu wierzyciela. Organ pierwszej instancji, jak wskazało Kolegium, podkreślił, że w świetle informacji otrzymanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] – [...], postępowanie egzekucyjne prowadzone w sprawie T. K. do dnia wydania decyzji organu pierwszej instancji było bezskuteczne, gdyż T. K. nie wpłacił żadnej kwoty na poczet powyższych należności. W związku z tym, organ pierwszej instancji stwierdził, że T. K. nie spełnia zawartych w art. 30 ust. 1 ustawy przesłanek dających podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Organ pierwszej instancji podkreślił przy tym, że jeżeli strona uważa, że zasądzone alimenty były za wysokie i nie była w stanie ich regulować, to powinna w pierwszej kolejności starać się o zmianę orzeczenia sądowego w tej mierze, a nie uznać wyrok sądu i następnie obowiązek alimentacji przerzucić na gminę. Utrzymując w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji organ odwoławczy podzielił w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu tej decyzji. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożył T. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a."), poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i podjęcie decyzji na skutek całkowicie dowolnej oceny zgromadzonego materiału oraz poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie wynikających z tych przepisów; 2. art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez jego pominięcie; 3. art. 138 § 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji pomimo naruszenia przez ten organ wskazanych wyżej przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę również z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie bowiem z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości 10 710, 00 zł. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowił art. 30 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy dłużnika alimentacyjnego może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, to jest należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. nr 45, poz. 200 ze zm.), w łącznej wysokości: 1. 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2. 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej niemniejszej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3. 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem umożliwiającym organowi administracji rozważenie, w ramach uznania administracyjnego, umorzenia choćby części należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ze względu na sytuację osobistą wnioskodawcy, jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie przepisu art. 30 ust. 1 ustawy nie pozostawia żadnych wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi samodzielnej przesłanki umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok WSA w [...] z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 292/09, Lex nr 580331). Odmienne przesłanki umorzenia wspomnianych należności unormowane zostały w art. 30 ust. 2 ustawy. Przepis ten stanowi bowiem, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (to jest tzw. "organ właściwy wierzyciela" – art. 2 pkt 10 ustawy) może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy podkreślić, że art. 30 ust. 2 ustawy, w przeciwieństwie do art. 30 ust. 1 ustawy, stwarza możliwość udzielenia dłużnikowi alimentacyjnego ulgi w obowiązku spłaty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego niezależnie od tego, czy spłacał on ciążące na nim zobowiązania alimentacyjne. Jedyną przesłanką umorzenia wspomnianych należności (łącznie z odsetkami), a także odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia na raty, jest "sytuacja dochodowa i rodzinna" dłużnika alimentacyjnego. Zauważyć trzeba, że literalne brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy wskazuje, że przepis ten dotyczy tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się jednak, że taka wykładnia spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności wynikają z zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w jakiej pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają. Dlatego uznać należy, że hipotezą zarówno ust. 1, jak i ust. 2 art. 30 ustawy objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11, Lex nr 1131469, wyroki WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 559/12, Lex nr 1274779 i z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1410/12, Lex nr 1343423, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 93/14, CBOSA oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 377/14, Lex nr 1498228). Nie ulega więc wątpliwości, że w sytuacji, gdy organom administracji z urzędu był znany fakt (potwierdzony znajdującymi się w aktach administracyjnych sprawy pismami komornika sądowego), że skarżący od lat nie jest w stanie spłacać swoich należności alimentacyjnych, przyjęcie przez organy administracji wyłącznie art. 30 ust. 1 ustawy jako podstawy materialnoprawnej swoich decyzji, a pominięcie art. 30 ust. 2 ustawy, co do zasady uniemożliwiało uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych jego dzieciom. Zauważyć jednak trzeba, że we wniosku z dnia 20 czerwca 2013 r. skarżący zwracając się do organu pierwszej instancji o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wskazał na swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną. Do wniosku tego dołączył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym u niego na trwałe. Z akt sprawy wynika nadto, że organ pierwszej instancji jest równocześnie organem właściwym wierzyciela, o jakim mowa w art. 2 pkt 10 ustawy, jest zatem organem właściwym do umorzenia wspomnianych należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Organ pierwszej instancji miał więc obowiązek zbadać zasadność wniosku skarżącego o umorzenia tychże należności zarówno na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, jak i w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Brak ustaleń w zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej tą decyzją w mocy decyzji organu pierwszej instancji co do zaistnienia bądź braku zaistnienia określonych w art. 30 ust. 2 ustawy przesłanek umorzenia należności, do których zwrotu zobowiązany jest skarżący, czyni te decyzje prawnie wadliwymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i lit. "c" oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny zasadności wniosku skarżącego z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych także na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 P.p.s.a. O wynagrodzeniu radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).