II SA/Lu 1053/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz uchyla decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...] We wniosku z dnia [...] lipca 2012 r. A. K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem A. S. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] - działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] - odmówił przyznania A. K. wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ I instancji odwołał się do treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz wyjaśnił, że wprawdzie A. S. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza treść orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Komisji Lekarskiej KRUS z dnia [...] marca 2000 r., nr [...], zaś jego małżonka – A. S. została zaliczona na stałe do pierwszej grupy inwalidzkiej, jednak dla ustalenia uprawnienia A. K. do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem konieczne jest wykazanie, że opieki tej nie są w stanie sprawować osoby spokrewnione z nim w pierwszym stopniu. Do grona tych osób należą natomiast jego córka K. G. oraz synowie: J. S. i I. S. Mając powyższe na uwadze organ I instancji ustalił, że K. G. legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 sierpnia 2014 r. i z tego tytułu pobiera rentę. Również I. S. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy orzeczonej na okres do dnia 31 stycznia 2015 r. Z kolei J. S. posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy do dnia 31 stycznia 2013 r. W ocenie organu, skoro K. G. jest jedynie częściowo niezdolna do pracy, a zamieszkuje razem z rodzicami A. i A. S., to jest ona w stanie sprawować opiekę nad ojcem. Ponadto w wykonywanie tej opieki mogą częściowo włączyć się jej bracia. W związku z tym organ uznał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad A. S. nie należy się jego wnuczce, będącej osobą spokrewnioną z nim w stopniu dalszym. W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. wskazała, że jej mama K. G. nie mieszka razem ze swoimi rodzicami, a ponadto jest w złym stanie psychicznym, który uniemożliwia jej wykonywanie podstawowych czynności domowych. Również jej wujek J. S. z powodu złego stanu zdrowia nie może zaopiekować się ojcem. Odwołująca podkreśliła, że ze względu na trudną sytuację rodzinną nie może podjąć pracy. Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że obowiązek alimentacyjny wobec A. S. ciążyłby na jego wnuczce A. K. dopiero wówczas, gdyby nie było osób spokrewnionych z nim w bliższym stopniu, lub gdyby osoby te nie były w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium uznało, że skoro A. i A. S. są oboje osobami niepełnosprawnymi, to nie są w stanie wzajemnie się sobą opiekować. Zdaniem organu brak jest natomiast okoliczności wskazujących, iż opieki nad A. S. nie są w stanie sprawować jego dzieci. Żadne z nich nie jest bowiem osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przedłożonych orzeczeń lekarskich nie wynika również, by ze względu na zły stan zdrowia wymagali oni pomocy innych osób. Inne miejsca zamieszkania synów A. S. nie ma natomiast – w ocenie organu – znaczenia dla oceny możliwości sprawowania przez nich opieki. W związku z powyższym organ II instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym odmowa przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad dziadkiem jest zasadna. A. K. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, prosząc o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. W skardze przedstawiła swoją trudną sytuację życiową. Wskazała, że jej matka, ze względu na zaburzenia psychiczne oraz chorobę alkoholową męża (ojca skarżącej), nie jest w stanie opiekować się swoimi rodzicami. Właściwej opieki dziadkom skarżącej, z uwagi na odległe miejsce zamieszkania, nie mogą również zapewnić ich synowie. Skarżąca wyjaśniła, że J. S. mieszka w odległości 20 km od swoich rodziców i nie ma samochodu, zaś I. S. w odległości 90 km. W związku z tym to skarżąca opiekuje się A. I A. S. i z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. Wnioskowane świadczenie pozwoliłoby jej natomiast na pokrycie kosztów dojazdów do miejsca zamieszkania jej dziadków, oddalonego od jej domu o 4 km. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem A. S. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej u.ś.r. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca jest osobą bezrobotną. A. S., w związku z opieką nad którym skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest natomiast osobą zaliczoną na mocy orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy – Komisji Lekarskiej KRUS z dnia [...] marca 2000 r., nr [...] (k. 19 akt adm.) do grona osób całkowicie niezdolnych do samodzielnej egzystencji, a zatem osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (art. 3 pkt 21 lit. "b" u.ś.r.). Bezspornym jest również, że A. S. pozostaje w związku małżeńskim. Jego żona A. S. jest jednak osobą zaliczoną do pierwszej grupy inwalidzkiej (orzeczenie Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w C. – k. 16 akt. adm.), a więc również osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (art. 3 pkt 21 lit. "d" u.ś.r.), co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. zwalnia ją z obowiązku sprawowania opieki nad mężem i umożliwia ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. S. osobom, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Osobami zobowiązanymi do alimentacji wobec A. S. w pierwszym stopniu są jego dzieci: K. G., J. S. i I. S. Skarżąca jest natomiast wnuczką A. S., a zatem osobą zobowiązaną wobec niego do alimentacji w stopniu dalszym. W tej sytuacji obowiązkiem organów administracji rozpoznających wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, czy dzieci A. S. są w stanie sprawować nad nim opiekę. W ocenie Sądu organy obu instancji nie poczyniły w niniejszej sprawie rzetelnych i wystarczających ustaleń w powyższym zakresie, a w konsekwencji w sposób całkowicie dowolny przyjęły, że wszystkie dzieci A. S. są w stanie sprawować nad nim opiekę. Możliwość tę organy przypisały przede wszystkim K. G., wskazując jednocześnie, że jej bracia mogą ją w tej powinności wspierać. Organy nie odniosły się jednak w żaden sposób do wyjaśnień skarżącej o złym stanie zdrowia psychicznego jej matki, jak również nie oceniły przedłożonego na tę okoliczność zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 lipca 2011 r. (k. 30 akt. adm.), z którego wynika, że K. G. cierpi na przewlekłą depresję, nadciśnienie tętnicze oraz chorobę niedokrwienia krwi i ze względu na zły stan psychiczny jest aktualnie niezdolna do pracy. Uznając K. G., J. S. i I. S. za zdolnych do sprawowania opieki nad ojcem, organy w zasadzie nie ustosunkowały się do faktu, iż wszystkie te osoby są niezdolne do pracy (J. S. całkowicie, zaś K. G. i I. S. częściowo, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS – k. 5-7 akt adm.) i nie oceniły wpływu tej niezdolności na możliwość wykonywania przez nich opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić należy, że przepisy u.ś.r. nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności organy administracji zobowiązane są zatem dokonywać każdorazowo, w realiach konkretnej sprawy, zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. Oceniając tę okoliczność należy zatem wziąć pod uwagę w szczególności wiek, stan zdrowia, indywidualną sytuację rodzinną i dochodową, czy miejsce zamieszkania osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 600/10, Lex nr 753908 oraz z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 657/10, Lex nr 753921; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 854/11, Lex nr 1104271). Jednocześnie należy podkreślić, że to organy obowiązane są z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Odmawiając zaś przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w dalszym stopniu, winny w sposób jednoznaczny wykazać istnienie możliwości sprawowania opieki przez osobę z pierwszej grupy pokrewieństwa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 937/10, Lex nr 754716). W ocenie Sądu niewątpliwie o braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną z niepełnosprawnym członkiem rodziny w pierwszym stopniu może świadczyć m.in. zły stan zdrowia tej osoby. Bezpodstawne byłoby przy tym założenie (które w ocenie Sądu pośrednio wynika z treści zaskarżonej decyzji), że owy zły stan zdrowia musi zostać udokumentowany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź też orzeczeniem wskazującym, iż osoba ta sama wymaga pomocy innych osób. Okoliczność ta może bowiem wynikać również z innego rodzaju zaświadczeń lekarskich bądź dokumentacji medycznej, przy czym sama ewentualna zdolność tej osoby do samodzielnej egzystencji nie przesądza, że jest ona w stanie opiekować się osobą niepełnosprawną. Oceniając zdolność dzieci A. S. do sprawowania opieki nad nim organy ograniczyły się do zebrania lakonicznych oświadczeń tych osób o niemożności opiekowania się ojcem oraz orzeczeń dotyczących ich zdolności do pracy. Brak jest natomiast ustaleń w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej dzieci A. S., które to okoliczności są również istotne dla rozstrzygnięcia kwestii możności sprawowania przez nich opieki. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy administracji nie wyjaśniły prawidłowo wszystkich okoliczności niniejszej sprawy i nie ustaliły należycie stanu faktycznego, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1, a także art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym stanowisko organów obu instancji o braku podstaw do przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać za co najmniej przedwczesne. Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozpatrując sprawę ponownie, organ I instancji uwzględni wnioski zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku i w sposób niebudzący wątpliwości ustali, czy dzieci A. S. – K. G., J. S. i I. S., są w stanie sprawować nad nim opiekę. Oceniając tę okoliczność organ będzie miał na uwadze, że zgodnie z art. 75 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest niezgodne z prawem. W szczególności rozważenia wymaga celowość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej synów i córki A. S.