II SA/Lu 1090/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia SO del. Arkadiusz Mrowiec (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Kazimierz Marszałek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – działając z upoważnienia Wójta Gminy K. – przyznał A. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – M. K., w kwocie 350,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] organ I instancji orzekł o uchyleniu w całości od dnia 1 czerwca 2013 r. powyższej decyzji, tj. o uchyleniu od dnia 1 czerwca 2013 r. przyznanego A. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego w związku z uzyskaniem dochodu. W uzasadnieniu decyzji podano, że w związku z dostarczeniem przez beneficjentkę w dniu 10 czerwca 2013 r. zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości wynagrodzenia za miesiąc maj 2013 r., organ ponownie przeliczył dochód jej rodziny, uwzględniając uzyskany dochód w kwocie 1456,42 zł. W konsekwencji organ I instancji ustalił, że dochód rodziny A. S. w przeliczeniu na osobę wyniósł 849,74 zł i tym samym przekroczył kwotę 725 zł, stanowiącą zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie zaś z art. 18 ust. 5 tej ustawy, w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Mając to na uwadze organ I instancji uznał, że strona nie posiada uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 czerwca 2013 r. do dnia 30 września 2013 r. A. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia. Strona podniosła, że z dostarczonego przez nią zaświadczenia o zarobkach wynika, iż przekroczenie przez nią kryterium odchodowego określonego w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów miało charakter jednorazowy i spowodowane był uzyskaniem premii. Zdaniem odwołującej, w przyszłości jej dochody nie będą jednak przekraczać "ustawowego limitu", w związku z czym pozbawienie jej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezzasadne. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowego Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia. Podsumowując stwierdził, że przedmiotowa sprawa została rozpatrzona prawidłowo. A. S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję ostateczną, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ewentualnie skierowanie sprawy do ponownego, rzetelnego i sprawiedliwego rozpatrzenia, opartego na wszystkich faktach i zgodnego z przepisami prawa. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała ustaloną przez organy wysokość jej dochodu. Wskazała, że pomimo dosyć obszernego uzasadnienia żaden z organów nie wyjaśnił w jaki sposób obliczył, iż dochód ten wynosi 1699,48 zł. W szczególności nie jest dla skarżącej jasne, z czego wynika uwzględnienie w ramach tej kwoty – poza kwotą 1456,42 zł wskazaną w przedłożonym przez nią zaświadczeniu o zarobkach – kwoty 243,06 zł. Ponadto strona podniosła, że uwzględnienie w całości kwoty 1456,42 zł, jako jej dochodu w miesiącu maju 2013 r., było błędne, albowiem część z tej kwoty, tj. 200 zł, uzyskała ona z tytułu nadgodzin z miesiąca kwietnia 2013 r. Zdaniem strony należało zatem – stosownie do art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – do dochodu jej rodziny doliczyć kwotę, jaką uzyskała ona tylko z jednego miesiąca, czyli 1256,42 zł, a nie kwotę z jednego miesiąca i częściowo drugiego, jak zostało to uczynione. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2013 r., utrzymująca w mocy decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] czerwca 2013 r. – wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. – którą organ ten uchylił od dnia 1 czerwca 2013 r. własną decyzję z dnia [...] października 2012 r., przyznającą A. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – M. K., w kwocie 350,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Dokonując kontroli powyższych rozstrzygnięć Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Decyzje te zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Należy przy tym podkreślić, że Sąd uwzględnił skargę również z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. W ocenie organów obu instancji, przesłanką do zastosowania powyższej regulacji i uchylenia na jej podstawie decyzji przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletniej córki w zakresie dotyczącym okresu od dnia 1 czerwca 2013 r. do dnia 30 września 2013 r., była zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącej spowodowana uzyskaniem dochodu. Należy zauważyć, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie określa własnej definicji dochodu, lecz zgodnie z art. 2 pkt 4, odsyła w tym zakresie do stosowania przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej jako "u.ś.r.). W myśl art. 3 pkt 1 u.ś.r., ilekroć w ustawie tej jest mowa o dochodzie – oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt. 1 lit. a) oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3 pkt 1 lit c). Dochód rodziny - w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. – stanowi zaś sumę dochodów członków rodziny. Natomiast definicja dochodu członka rodziny zawarta została w art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Stosownie zaś do art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia art. 2 pkt 18 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten stanowi, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w tym zakończeniem urlopu wychowawczego. W niniejszej sprawie organy obu instancji przyjęły, że skarżąca, po zakończeniu urlopu wychowawczego, uzyskała w miesiącu maju 2013 r. dochód w wysokości 1456,42 zł, co po uwzględnieniu jej wcześniejszego dochodu spowodowało, iż utraciła ona prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym od dnia 1 czerwca 2013 r. do dnia 30 września 2013 r. organy obliczyły bowiem, iż dochód skarżącej po uwzględnieniu ww. dochodu uzyskanego, wyniósł łącznie 1699,48 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 849,74 zł, która przekracza określone w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kryterium dochodowe (725 zł). Należy jednak zauważyć, że pomimo iż organy, orzekając w trybie art. 24 ust. 1powoływanej ustawy, w istocie na nowo ustalały uprawnienie skarżącej do przedmiotowego świadczenia w okresie przypadającym na 2013 r. do uzyskanego dochodu, doliczyły dochód skarżącej z 2011 r. (121, 53 zł na osobę w rodzinie), podczas gdy stosownie do powołanych wyżej przepisów, powinny były uwzględnić dochód uzyskany roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. 2012 r. Ponadto Sąd nie podziela przyjętego przez organy sposobu obliczania dochodu rodziny skarżącej po uzyskaniu dochodu w związku z zakończeniem urlopu wychowawczego. Z literalnego brzmienia przepisu art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika wprawdzie, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zastosowanie jednakże tego przepisu wprost, z pominięciem reguł wynikających z ustawy, oznaczałoby, iż o przyznaniu świadczenia decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym) oraz dochodu uzyskanego przez członka rodziny za pełny przepracowany miesiąc. Natomiast, skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 9 ust. 4a ustawy, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 9 ust. 4a ustawy w sposób realizujący jej cele i umożliwiający uzyskanie świadczenia. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy, a późniejszy dochód z jednego miesiąca będzie w sposób zasadniczy decydował o prawie do zasiłku za okres wcześniejszy (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1321/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 403/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 353/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 320/13, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 797/11; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 525/11; a także wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 440/12 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja jest zgodna z celami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, realizującej założenia art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, wedle którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że poza błędnym uwzględnieniem w ramach dochodu skarżącej środków pozyskanych przez nią w roku 2011 zamiast w 2012, organy dodatkowo jedynie na podstawie dochodu uzyskanego przez skarżącą z jednego miesiąca, tj. maja 2013 r. - (skarżąca otrzymała bowiem wówczas jednorazowo kwotę 1456,42 zł) - ustaliły dochód jej rodziny, co jest sprzeczne z wyżej przedstawioną wykładnią sposobu liczenia dochodu rodziny w związku z treścią art. 9 ust. 4a ustawy uwzględniającą dochód liczony w skali roku kalendarzowego. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu utraconego, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Zastrzeżenia Sądu budzi ponadto stanowisko organów, iż dochód uzyskany przez skarżącą w miesiącu maju 2013 r. w istocie wyniósł 1456,42 zł. Wyjaśnić należy, że ustalenie to organy oparły na załączonym do akt sprawy zaświadczeniu z dnia 10 czerwca 2013 r., wystawionym przez Gminną Spółdzielnię "S. C." w K. (k. 5 akt adm. 1 inst.). Tymczasem Sądowi z urzędu jest wiadome, że treść tego zaświadczenia zostało sprecyzowana przez pracodawcę skarżącej w zaświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2013 r., skorygowanym następnie zaświadczeniem z dnia [...]października 2013 r. Kopie tych zaświadczeń znajdują się bowiem w aktach sprawy II SA/Lu 351/14, zainicjowanej skargę A. S. na decyzję SKO w Lublinie z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (51 i 52 akt adm. tej sprawy). Ich treść potwierdza natomiast twierdzenia skarżącej, że w miesiącu maju 2013 r. w istocie uzyskała ona dochód w wysokości 1256,42 zł, zaś otrzymana wówczas dodatkowo kwota 200 zł stanowiła dochód uzyskany w miesiącu kwietniu 2013 r. z tytułu przepracowanych nadgodzin. Wysokość dochodu skarżącej uzyskanego w maju 2013 r. nie została zatem ustalona w sposób rzetelny, co oznacza, że poza opisanymi wyżej naruszeniami prawa materialnego, organy dopuściły się w niniejszej sprawie również naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c", w zw. art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji dokona ustaleń niezbędnych dla oceny spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy, wobec uzyskania przez skarżącą dochodu w związku z zakończeniem urlopu wychowawczego, z uwzględnieniem przedstawionych wyżej rozważań i wniosków.