II SA/Lu 114/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.R. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych - w zakresie sprzeciwu skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 114/17 p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca A. R. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W formularzu wniosku PPF wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem niepełnoletnich dzieci, z którymi utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.000 zł. Ponadto jest właścicielką domu o powierzchni 92 m 2, mieszkania o powierzchni 44 m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,26 ha, na którym nie jest prowadzona produkcja rolna. Skarżąca oświadczyła, że nieruchomości obciążone są hipotecznie, nie są wynajmowane ani wydzierżawiane. Do stałych kosztów utrzymania koniecznego skarżąca zaliczyła wydatki na czynsz (760 zł) wraz z opłatą mediów – ok 1000 zł, spłatę kredytu hipotecznego rata – 800 zł (wysokość raty zależna od kursu CHF), koszty wyżywienia, środków higieny osobistej, leków, potrzeb bytowych – 2.000 zł i koszty związane z uczęszczaniem starszego z dzieci do gimnazjum – 200 zł. Postanowieniem z dnia 11 maja 2017 r. starszy referendarz odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, stwierdzając, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "P.p.s.a."), uzasadniających uwzględnienie wniosku. Referendarz stwierdził, że w niniejszej sprawie koszty sądowe oprócz wpisu sądowego oraz wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, którą skarżąca ma możliwość uiścić. Referendarz stwierdził bowiem, że miesięczne dochody jej gospodarstwa domowego wynoszą 4000 zł, zaś stałe wydatki 2000 zł, pozostałe wydatki mają natomiast charakter zmienny. Referendarz wskazał również, że skarżąca oprócz mieszkania o powierzchni 44 m2 oraz domu o powierzchni 92 m2 posiada również gospodarstwo rolne o powierzchni 2,26 ha, przy czym żadna z tych nieruchomości nie jest wynajmowana ani wydzierżawiana, a na gruntach rolnych nie jest prowadzona produkcja rolna. Referendarz sądowy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może być przyznane jedynie, gdy obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1387/14). W przypadku własności nieruchomości, które mimo tego, że mogą być spożytkowane dla pozyskania środków finansowych, spożytkowanymi w ten sposób nie są, nie można przyjąć, aby obiektywnie wykorzystano wszelkie możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na poniesienie kosztów sądowych (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14). W świetle powyższego – zdaniem referendarza - już tylko z faktu własności gospodarstwa rolnego, które nie prowadzi produkcji rolnej i nie jest wydzierżawiane wynika, iż skarżąca nie wykorzystała w pełni swoich możliwości pozyskania środków finansowych, co nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto referendarz stwierdził, że zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie uzasadnia spłata kredytu hipotecznego. Co do zasady spłacanie zobowiązań prywatnoprawnych nie uzasadnia zwolnienia od kosztów postępowania (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 671/14). Przeniesienie bowiem ciężaru ponoszenia tych kosztów na ogół obywateli, aby skarżąca mogła spłacić zaciągnięte zobowiązanie prywatnoprawne nie odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Chroniłoby to, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącej kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14 czy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 247/). Dlatego też konieczność przeznaczania kwoty 800 złotych co miesiąc na spłatę kredu, w sytuacji niewykorzystywania przez skarżącą będących jej własnością nieruchomości, przede wszystkim gospodarstwa rolnego, celem pozyskania środków finansowych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem skarżąca może tą kwotę co miesiąc wydatkować bez konieczności wykorzystania swoich nieruchomości, powinna bez uszczerbku w kosztach utrzymania ponieść również koszty sądowe niniejszego postępowania. Mając zatem na uwadze wysokość kwot, które uiszczane będą tytułem kosztów sądowych, jak i to, że obowiązek ich ponoszenia występować będzie w toku postępowania sukcesywnie oraz wysokość miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego skarżącej, jak i wysokość stałych kosztów utrzymania koniecznego, w tym iż mają one charakter zmienny referendarz sądowy stwierdził, że poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla skarżącej i dzieci. W obszernym sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca A. R. ogólnie zakwestionowała stanowisko referendarza, a także tut. Sądu zajęte w innej jej sprawie, zarzucając, że bezzasadnie odmawia się jej prawa pomocy. Wyjaśniła, że nie ma możliwości wydzierżawienia bądź sprzedaży gospodarstwa rolnego, gdyż jets ono obciążone "służebnością dożywotnią"; dotyczy to również domu o pow. 92 m2.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658) – rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 (a więc i postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi) sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. (...) Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpatrując zatem sprzeciw skarżącego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się liczyć z wydatkami na ten cel (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257). Udzielenie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11). W ocenie Sądu, prawidłowo stwierdził starszy referendarz sądowy, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle zgromadzonych materiałów nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które – jak wskazał starszy referendarz sądowy – poza wpisem od skargi wynoszącym 500 zł i ewentualnie wpisem od skargi kasacyjnej – 250 zł, nie będą przekraczać każdorazowo kwoty 100 zł. Wprawdzie skarżąca wykazuje, że miesięczny dochód jej rodziny wynoszący ok.4000 zł w całości przeznaczany jest na niezbędne wydatki (czynsz, kredyt hipoteczny, media, energia, gaz, wyżywienie etc.), to jednak należy stwierdzić, że wydatki te nie są sztywne, lecz zmienne, co pozwala na przyjęcie, że skarżąca może wygospodarować na poszczególnych etapach niezbędne środki na pokrycie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu bez uszczerbku dla swojej rodziny. Rację ma referendarz sądowy, że skarżąca posiada ponadto gospodarstwo rolne, z którego ma możliwość uzyskiwać dochody. Słusznie przy tym referendarz wskazał na ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych, że przy ustalaniu dochodu uwzględnia się ryczałtowo (potencjalnie) wyliczony dochód z gospodarstwa rolnego, niezależnie od tego czy faktycznie strona taki dochód osiągnęła. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca ma możliwość uzyskania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa na wychowanie dzieci, w szczególności na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016.r, poz.196) w ramach programu 500 +, co niewątpliwie poprawiłoby jej sytuację majątkową. Ma również możliwość wystąpić ponownie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w razie pogorszenia się sytuacji majątkowej. W świetle powyższego stwierdzić należy, że jej sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.