II SA/Lu 136/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 18 stycznia 2024 r., znak: SKO.41/6497/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 18 stycznia 2024 r., znak: SKO.41/6497/OS/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 27 ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.) i art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), po rozpatrzeniu odwołania B. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z 16 listopada 2023 r., znak: MOPR.D- SS.460.63642A.2.2023 przyznającą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem K. P. ur. 17 września 2018 r. od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Stan sprawy przedstawia się następująco. W dniu 27 października 2023 r. B. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem K. P.. Oświadczeniem z dnia 6 listopada 2023 r. B. P. doprecyzowała, że domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od listopada 2023 r. Decyzją z 16 listopada 2023 r. organ I instancji przyznał wnioskodawczyni żądane świadczenie od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W odwołaniu od tej decyzji B. P. wskazała, że świadczenie powinno być przyznane od 1 grudnia 2022 r., podnosząc, że wprawdzie w tym okresie pobierała świadczenie rodzicielskie, jednak toczyło się postępowanie sądowe dotyczące weryfikacji orzeczenia wojewódzkiej komisji ds. orzekania o niepełnosprawności, a od tego rozstrzygnięcia zależała możliwość przyznania świadczenie pielęgnacyjnego. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium wyjaśniło, że stosownie do treści art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Kolegium wskazało, że wyrokiem Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 15 września 2023 r., sygn. akt VII U [...] zmieniono pkt 7 orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z 24 listopada 2022 r., WZO.9531.2.451.2022 i ustalono, że niepełnosprawność K. P. powoduje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. B. P. sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym synem. Fakt ten nie budzi wątpliwości, a zakres świadczonej opieki nie pozwala jej na podjęcie pracy zawodowej. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, zgodnie z treścią wniosku, zmodyfikowanego co do daty rozpoczęcia pobierania świadczenia, a zatem od listopada 2023 r. do końca ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu od zaskarżonej decyzji zmierzające do zmiany okresu, na który świadczenie miałoby zostać przyznane - od 1 grudnia 2022 r. do 31 października 2023 r., nie mogą zostać uwzględnione. W myśl art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Organ wyjaśnił, że 7 grudnia 2022 r. B. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego. Decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r., znak: MOPR.D-SS.460.63642A.2.2022 przyznano B. P. świadczenie rodzicielskie na dziecko - D. P. od 1 grudnia 2022 r. do 31 października 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, a od 1 listopada 2023 r. do 22 listopada 2023 r. w wysokości [...] zł. Decyzja ta została uchylona decyzją z dnia 15 listopada 2023 r., znak: MOPR.D-ŚS.460.63642A.1.2023, ponieważ w dniu 6 listopada 2023 r. strona wniosła o rezygnację z pobierania świadczenia rodzicielskiego od listopada 2023 r. Oświadczeniem z dnia 20 listopada 2023 r. B. P. zrzekła się prawa do złożenia odwołania od decyzji uchylającej prawo do świadczenia rodzicielskiego. W okresie od 1 grudnia 2022 r. do 31 października 2023 r. strona, dokonując wyboru spośród konkurencyjnych świadczeń, co do których ustawodawca wyłączył możliwość ich łącznego przyznania w przypadku zbiegu uprawnień, pobierała zatem świadczenie rodzicielskie. Kolegium podkreśliło, że w treści formularza wniosku o świadczenie rodzicielskie i w pouczeniu decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie zawarto informację, że ustawowo wyłączona jest możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Strona została zapoznana z treścią art. 17c ust. 9 i art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie ma zatem podstaw, aby uznać, że nie miała świadomości, że są to świadczenia wzajemnie się wykluczające. Kolegium zaznaczyło ponadto, że B. P. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad K. P. przyznane decyzją z 31 sierpnia 2022 r. Następnie, mimo że toczyło się postępowanie sądowe zainicjowane jej odwołaniem od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie, złożyła w dniu 7 grudnia 2022 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad drugim synem D. . Dokonała w ten sposób wyboru świadczenia, a następnie, zgodnie z treścią wniosku, świadczenie rodzicielskie zostało jej przyznane. W skardze na decyzję Kolegium B. P. wskazała, że zostało jej przyznane świadczenie rodzicielskie na syna D. P. od dnia 1 grudnia 2022 r. do 31 października 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, jednak nie był to wybór, a konieczność, gdyż dopiero wyrokiem Sądu Rejonowego Lublin-Zachód VII Wydział Pracy I Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt VII U [...] z dnia 15 września 2023 zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 listopada 2022 r., a zatem dopiero tego dnia zostały spełnione przesłanki do wnioskowania o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wskazała, że gdyby nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, nie byłaby w stanie zapewnić podstawowych potrzeb zarówno nowonarodzonemu dziecku, jak i niepełnosprawnemu synowi. Świadczenie pielęgnacyjne opiewało w ówczesnym stanie prawnym na kwotę [...]zł, a rodzicielskie - na [...] zł. Powołując się na wyroki NSA wydane w sprawach o sygnaturach akt I OSK. 757/19 oraz I OSK 2302/19, skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia w wysokości stanowiącej różnicę miedzy świadczeniem pielęgnacyjnym a kwotą świadczenia rodzicielskiego, analogicznie do stanu faktycznego ustalonego w przywołanych wyrokach dotyczących świadczeń emerytalnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem sporu jest okres, na jaki skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem K. P.. Według organów świadczenie przysługuje skarżącej za okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2025 r. Natomiast, zdaniem skarżącej, świadczenie to powinno jej być przyznane również za okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 października 2023 r. w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a pobranym przez nią w tym okresie świadczeniem rodzicielskim. W sprawie nie jest kwestionowany ani stan zdrowia syna skarżącej, ani fakt, że sprawuje ona nad nim osobistą, stałą opiekę. Bezsporne jest również, że stosownie do treści art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 17 ust. 1, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Sąd w pełni podziela stanowisko organów obu instancji, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało skarżącej dopiero od dnia 1 listopada 2023 r. Wynika to z treści art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Bezsporne jest, że B. P. w okresie od 1 grudnia 2022 do 31 października 2023 r. pobierała świadczenie rodzicielskie przyznane decyzją z 16 grudnia 2022 r., znak: MOPR.D-SS.460.63642A.2.2022 na jej wniosek złożony 7 grudnia 2022 r. Jednocześnie, wnioskując o przyznanie świadczenia rodzicielskiego i podpisując pouczenie zawarte w treści formularza wniosku, poświadczyła, że zapoznała się z informacją, że nie ma prawnej możliwości jednoczesnego pobierania świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Była zatem świadoma, że pobieranie świadczenia rodzicielskiego wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Potwierdza to okoliczność, że w dniu 6 listopada 2023 r. skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z pobierania świadczenia rodzicielskiego od listopada 2023 r., wskutek czego organ pierwszej instancji decyzją z 15 listopada 2023 r., znak: MOPR.D-ŚS.460.63642A.1.2023 uchylił decyzję przyznającą jej to świadczenie, co otworzyło drogę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2023 r. W świetle art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. nie ma znaczenia okoliczność, z jakich przyczyn skarżąca dokonała wyboru świadczenia. Nie ma zatem wpływu na rozstrzygnięcie organów fakt, że wybór świadczenia rodzicielskiego był podyktowany oczekiwaniem na wyrok Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w sprawie o sygn. akt VII U 1022/22 z 15 września 2023 r., którym zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 listopada 2022 r. Nietrafione jest stanowisko skarżącej, która wskazała na możliwość proporcjonalnego obniżenia świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia rodzicielskiego a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego za okres poprzedzający wydanie decyzji w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia rodzicielskiego. Sąd dostrzega, że taki pogląd był przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń emerytalno-rentowych, jednakże rozbieżności te aktualnie już nie występują, a sądy obecnie jednolicie uznają takie stanowisko za błędne. Pogląd, w świetle którego istnieje możliwość proporcjonalnego obniżenia świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia emerytalno-rentowego czy jednego ze świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego nie ma oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Na przeszkodzie stoi także treść art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Według aktualnego, ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, jedynym prawidłowym rozwiązaniem analizowanego zbiegu praw do świadczeń jest umożliwienie osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: w tym wypadku - pielęgnacyjnego lub rodzicielskiego (por. przykładowo: wyroki NSA z 24 lutego 2021 r., I OSK 2511/20; z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19; z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20; z 16 marca 2022 r., I OSK 1242/21; z 26 sierpnia 2022, I OSK 1945/21; z 3 sierpnia 2022 r., I OSK 436/21; z 15 listopada 2022 r., I OSK 591/22; z 17 listopada 2022 r., I OSK 233/22; z 18 listopada 2022 r., I OSK 21/22; z 25 listopada 2022 r., I OSK 188/22; z 29 listopada 2022 r., I OSK 259/22 oraz I OSK 261/22). Nie ma zatem możliwości rozliczenia świadczeń przez wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego niższego świadczenia, gdyż dopuszczalność takiej praktyki nie wynika z przepisów ustawy, co potwierdza również powołane wyżej orzecznictwo. Orzecznictwo odeszło już zatem od przytoczonych przez skarżącą poglądów wyrażonych w sprawach: I OSK 757/19 oraz I OSK 2302/19. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji ze świadczenia rodzicielskiego - od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o uchyleniu prawa do tego świadczenia. W niniejszej sprawie skarżąca spełniła ten warunek w listopadzie 2023 r., w związku z czym świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznanie prawidłowo od 1 listopada 2023 r. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r., zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy odczytywać w świetle art. 27 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Przepis ten stanowi, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Brzmienie art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza zatem możność równoczesnego przyznania dwóch świadczeń za ten sam okres. W konsekwencji strona może otrzymać tylko jedno świadczenie. Zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu, który nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia innych norm. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Treść art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy rozumieć więc tak, że stronie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie. Przysługiwanie stronie prawa do konkurencyjnego świadczenia wyklucza bowiem możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego (tak wyrok WSA w Poznaniu z 22 lutego 2024 r., II SA/Po 642/23). Reasumując powyższe rozważania, należy wskazać, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres poprzedzający złożenie wniosku w niniejszej sprawie. Przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe od 1 grudnia 2022 r. do 31 października 2023 r., gdyż wówczas pobierała świadczenie rodzicielskie. Skarżąca w listopadzie 2023 r. doprowadziła do wyeliminowania negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a organy obu instancji trafnie uznały, że jest to data, od której przysługuje stronie wnioskowane świadczenie. Niedopuszczalne jest bowiem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres, w którym stronie przysługiwało prawo do świadczenia rodzicielskiego. Ustawa nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między konkurencyjnymi świadczeniami. Nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.