II SA/Lu 152/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. B. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 28 grudnia 2011 r., po rozpoznaniu odwołania M. B. od decyzji Wójta Gminy B. z dnia 22 listopada 2011 r., nr [...], odmawiającej przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż wskazaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem M. B. Organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowego wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, gdyż podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, co jest równoznaczne z wykonywaniem przez nią pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji co do braku podstaw przyznania odwołującej się wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że nie spełniła ona przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z zaświadczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w B. z dnia 12 maja 2011 r. odwołująca się podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik. Zdaniem organu drugiej instancji na wynik sprawy nie może mieć wpływu fakt wydzierżawienia części gospodarstwa rolnego ani niezyskanie przez stronę dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Powołany w odwołaniu przepis art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymienia wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym jako jednej z form zatrudnienia w rozumieniu ustawy, jednakże wynika to ze specyfiki zajęć podejmowanych przez osoby prowadzące działalność rolniczą i nie zmienia faktu, że w przypadku osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na powyższą decyzję do Sądu złożyła M. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca wskazała, że w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 27 marca 2011 r., pomimo formalnego posiadania gospodarstwa rolnego, pracowała zawodowo. Dopiero w marcu 2011 r. skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia po to, by móc opiekować się niepełnosprawnym synem. Podkreśliła, iż nigdy nie wykonywała pracy w gospodarstwie rolnym. Okoliczności te, zdaniem skarżącej, świadczą, że spełnia ona ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny Sąd miał obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Poz. 270), dalej jako: "p.p.s.a." Przepis ten stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawnym synem. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołany przepis umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie, która nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, a więc nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i osobie, która – w celu sprawowania opieki nad taką osobą – rezygnuje z dotychczasowego zatrudnienia lub pracy zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż syn skarżącej M. B., w związku z opieką nad którym ubiega się ona o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą niepełnosprawną, która wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 30 listopada 2012 r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 3 listopada 2011 r., k. 17 akt adm.). Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia ani z innej pracy zarobkowej, gdyż podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik (małżonka). Stanowisko to jest prawnie wadliwe. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W myśl art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2012 r., I OSK 2203/11 (niepubl.), iż sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika, z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, między innymi w sytuacji gdy, posiadane przez niego gospodarstwo oraz rodzaj upraw, pozwalałby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Należy podkreślić, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe tylko wtedy, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie może sprawować opiekę nad osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 powołanej ustawy. Warunku tego nie mogą spełnić osoby, które ze względu na wielkość prowadzonego gospodarstwa nie są w stanie tej opieki wykonywać. W świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r., o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) posiadanie tak niewielkiej nieruchomości rolnej (o powierzchni użytków rolnych do 2 ha przeliczeniowych) bądź podleganie ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym o takiej powierzchni umożliwia uzyskanie statusu bezrobotnego. Oznacza to, że osoba opłacająca składkę na rolnicze ubezpieczenie społeczne, która nie posiada nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowych, mimo, że prowadzi gospodarstwo rolne, zdaniem Sądu, może być uznana za podmiot mogący sprawować opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Osoba ta nie podejmuje bowiem zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, a jednocześnie nie może być uznana za osobę bezrobotną w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W świetle powyższego uprawnionym do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie tego przepisu jest osoba, która prowadząc gospodarstwo rolne nie spełniające warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy opłaca składkę na ubezpieczenie społeczne rolników, stosownie do art. 1 ust. 1 w związku z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), gdyż może być traktowana jako ta, która nie podejmuje pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki WSA w Rzeszowie: z dnia 13 października 2011 r., II SA/Rz 640/11 i z dnia 12 kwietnia 2012 r., II SA/Rz 146/12 – niepubl.). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca jest właścicielką jedynie nieruchomości rolnej o powierzchni 0,1955 ha przeliczeniowych, a jej mąż nieruchomości rolnej o powierzchni 1,2365 ha przeliczeniowych (k. 19, 20 akt adm.). Jest to zatem niewielkie gospodarstwo rolne, którego część o powierzchni 0,93 ha została wydzierżawiona umową dzierżawy zawartą dnia 5 maja 2008 r. na okres 5 lat (k. 8 akt adm.). W ocenie Sądu posiadanie przez skarżącą tak małego gospodarstwa rolnego nie może stanowić negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione pozostałe warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo należy wskazać, iż w myśl art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu w KRUS podlega nie tylko rolnik, ale również jego małżonek, przy czym małżonek nie musi pracować w gospodarstwie rolnym, wystarczy bowiem, że pracuje w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z gospodarstwem rolnym rolnika podlegającego ubezpieczeniu, o jakim mowa w przepisach tej ustawy. Oznacza to, iż przyjęcie, że rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą jest każdy ubezpieczony w KRUS jest prawnie nieuzasadnione (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lutego 2012 r., II SA/Rz 935/11, niepubl.). Skarżąca M. B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników nie jako rolnik, lecz jako małżonek rolnika od dnia 28 marca 2011 r. do nadal (zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w B. z dnia 12 maja 2011 r., k. 18 akt adm.). Skarżąca, jak wynika z jej wyjaśnień i czego nie kwestionowały organy administracji obu instancji, nie pracowała nigdy w gospodarstwie rolnym, a w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 27 marca 2011 r. była zatrudniona poza gospodarstwem rolnym. Z zatrudnienia tego zrezygnowała w związku z koniecznością sprawowania stałej osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem M.. W tych okolicznościach brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie z uwagi na niespełnienie wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazane naruszenia przepisów prawa uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" p.p.s.a. Jednocześnie Sąd uchylił, na podstawie art. 135 p.p.s.a., także decyzję organu pierwszej instancji, mając na uwadze naruszenie przepisów przez ten organ. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy przez organy administracji. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji uwzględnią wszystkie przedstawione wyżej uwagi oraz dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy te dokonają ponownej oceny, czy skarżąca spełnia określone w ustawie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu z rezygnacji przez nią zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.