II SA/Lu 169/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania do Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 stycznia 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji z dnia 27 października 2014 r. Nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L., odmawiającej skierowania A. C. do ośrodka wsparcia dla osób bezdomnych na kolejny okres pobytu – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji Kolegium szeroko przedstawiło stan faktyczny, który stanowił podstawą do wydania decyzji Prezydenta Miasta L.. Organ pierwszej instancji, jak wskazało Kolegium, podkreślił, że strona miała kilkukrotnie przyznawaną pomoc w formie nieodpłatnego pobytu w Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych w L. przy ul. [...] (dalej także: "Ośrodek"), udzielaną odrębnymi decyzjami na czas określony, łącznie od 13 kwietnia 2010 r. do 30 września 2014 r. Zdaniem organu, pobyt w takim ośrodku winien mieć charakter pomocy tymczasowej, a zatem obowiązkiem świadczeniobiorcy było podjęcie aktywnych działań w celu usamodzielnienia się oraz wykorzystania służących temu ofert szkoleń i kursów organizowanych przez organy pomocy społecznej. Wnioskodawca w początkowej fazie przebywania w Ośrodku wykazywał pewną aktywność, która wraz z okresem przebywania w tej placówce spadała. Skorzystał on przy tym jedynie z niewielkiej części zaproponowanego mu wsparcia. Nie czynił również starań mających na celu podjęcie zatrudnienia. Powyższe, w ocenie organu, świadczy o tym, że nie wykorzystuje swoich umiejętności i kwalifikacji w celu poprawy swojej sytuacji, co uzasadniało wydanie decyzji odmownej w niniejszej sprawie. Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji i jego argumentację. Organ odwoławczy wskazał, że przesłanką, która zadecydowała o rozstrzygnięciu odwoławczym jest okoliczność otrzymania przez odwołującego w czasie 5 letniego pobytu w Ośrodku takiego wsparcia przejawiającego się nabyciem umiejętności i poprawnego radzenia sobie z problemami egzystencjalnymi, o czym było wcześniej, które powinno pozwolić na jego poprawne radzenie sobie poza miejscem dotychczasowego pobytu. Kolegium zwróciło uwagę, że pobyt w takim Ośrodku Wsparcia ma charakter czasowy i ma za zadanie osiągnięcie określonego celu, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Niewątpliwie ilość miejsc w takich Ośrodkach jest bardzo ograniczona, mając na względzie istniejące potrzeby w tym zakresie, co z kolei obliguje właściwe organy do ich jak najlepszego i efektywnego wykorzystywania z pozytywnym skutkiem dla osób tego rodzaju wsparcia wymagającego. Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożył do Sądu A. C., podnosząc, iż decyzja ta jest dla niego krzywdząca. Skarżący podkreślił, że pobyt w schronisku jest mu niezbędny do dalszego utrzymania abstynencji alkoholowej, bowiem mieszkając w schronisku zerwał kontakt z osobami nadużywającymi alkohol. Wskazał, że pozbawienie go miejsca w schronisku spowoduje to, że od poniedziałku do piątku będzie musiał wychodzić poza placówkę zapewniającą darmowy nocleg na około 10 godzin, co wpłynie niekorzystnie na jego stan psychiczny, a w konsekwencji doprowadzi do przerwania jego czteroletniej abstynencji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W świetle przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), zwanej dalej także: "ustawą", pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy). Z powyższych przepisów ustawy wynika, że strona ubiegająca się o świadczenie udzielane w ramach systemu pomocy społecznej ma prawny obowiązek podejmować wszelkie środki zmierzające do poprawy swojej sytuacji bytowej, albowiem pomoc społeczna ukierunkowana jest jedynie na wsparcie takiej osoby w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowych, a nie może tej osoby wyręczyć w podejmowanych przez nią samodzielnie bądź przy współudziale pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, działaniach zmierzających do życiowego usamodzielnienia się i poprawy własnej sytuacji bytowej i społecznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z którąkolwiek okolicznością określoną w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będących dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem ze środków publicznych, co do zasady bezzwrotnie, i z tego względu ma jedynie charakter subsydiarny, czyli uzupełniający wsparcie przysługujące stronie z innych źródeł. W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie ugruntowane jest stanowisko, iż powołanych przepisów ustawy wynika, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Organy pomocy społecznej nie mogą więc wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej służyć winno również usamodzielnieniu się osób i rodzin (por. przykładowo wyroki NSA z dnia: 11 września 2007 r., I OSK 1864/06, LEX nr 496315, 15 stycznia 2008 r., I OSK 554/07, LEX nr 491370, 3 kwietnia 2008 r., I OSK 887/07, LEX nr 499747, 29 sierpnia 2009 r., I OSK 840/07, LEX nr 489090 i 23 września 2008 r., I OSK 1511/07, LEX nr 489093; por. także S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2013, s. 57). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że skarżący, urodzony w 1966 r., jest osobą samotną, zarejestrowaną w Miejskim Urzędzie Pracy, jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a jego dominującym problemem poza ubóstwem i bezdomnością jest alkoholizm. Nie posiada on aktualnie własnego źródła dochodu, lecz korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w wysokości 271,00 zł miesięcznie, jak również od 2010 r. korzystał z usług Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych w L. przy ul. [...] w okresie od 13 kwietnia 2010 r. do 30 września 2014 r. na podstawie decyzji przyznających na czas określonych tę formę wsparcia. W 2011 r., jako mieszkaniec Ośrodka, skarżący został skierowany do uczestnictwa w Programie Aktywności Lokalnej - "Wyjść na prostą 2", w którym uczestniczył między innymi w szeregu kursów i warsztatów. W okresie od 18 lutego 2013 r. do 30 listopada 2013 r. wykonywał prace społecznie użyteczne w kuchni [...] przy ul. [...] w L., gdzie wykorzystywał umiejętności zdobyte podczas szkolenia zawodowego "Pomoc kuchenna" ukończonego podczas uczestnictwa w Klubie Integracji Społecznej "[...]". Ponadto w dniu 14 kwietnia 2014 r. brał udział w warsztatach organizowanych dla osób bezrobotnych przez Ochotniczy Hufiec Pracy w L. przy ul. [...] i został umieszczony na liście osób do podjęcia prac społecznie użytecznych oraz wpisany na listę rezerwową w 2014 r. do uczestnictwa w projekcie systemowym współfinansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Nie budzi również wątpliwości, że w późniejszym okresie, to jest w maju 2014 r. zadeklarował udział w projekcie realizowanym przez firmę "[...]" w L. we współpracy z [...] w L. "Spółdzielnia socjalna Twoją szansą", jednakże następnie poinformował, że nie będzie brał udziału w proponowanych formach wsparcia. W lipcu 2014 r. odmówił również udziału w zajęciach CIS "[...]" w L. za powód podając dolegliwości bólowe kręgosłupa, co wiązało się z odrzuceniem możliwości uzyskania dochodu w postaci świadczenia integracyjnego, szansy na podjęcie zatrudnienia wspieranego lub uzyskania pomocy w podjęciu pracy na otwartym rynku ofert. Nadto skarżący, poinformowany przez pracownika socjalnego MOPR w L. o możliwości podjęcia pracy przy roznoszeniu ulotek stwierdził, że nie podejmie takiej pracy, gdyż przy jej wykonywaniu trzeba chodzić i stać, co jest uciążliwe ze względu na jego stan zdrowia. Wyjaśnił, że wstydziłby się, gdyby przy wykonywaniu tej pracy zobaczyli go znajomi. Jako dodatkowy argument uzasadniający brak chęci skorzystania przez niego z przedstawionych mu propozycji wsparcia, skarżący podnosił fakt uczestniczenia już w poprzednich latach w Programie Aktywności Lokalnej i w Klubie Integracji Społecznej; Z akt sprawy wynika również, że skarżący tłumaczył brak możliwości podejmowania proponowanych mu form wsparcia dolegliwościami bólowymi kręgosłupa. Należy mieć jednak przy tym na uwadze, że występowanie tego rodzaju dolegliwości po raz pierwszy zgłosił podczas przeprowadzania nim wywiadu środowiskowego w dniu 25 marca 2013 r., podczas gdy w Ośrodku przebywa od 2010 r. Nadto, mimo że był wielokrotnie motywowany przez pracowników socjalnych do zgłoszenia się do lekarza rodzinnego i ewentualnego uzyskania skierowania do neurologa oraz rozpoczęcia leczenia, to do lekarza specjalisty zgłosił się dopiero w czerwcu 2014 r. Uzyskał wówczas skierowanie na zabiegi rehabilitacyjne, z których korzystał w okresie od 25 sierpnia 2014 r. do 5 września 2014 r. Poza sporem jest także, iż w dniu 30 września 2014 r. skarżący po raz kolejny otrzymał od pedagoga Ośrodka Wsparcia propozycję udziału w Centrum Integracji Społecznej "[...]", którą odrzucił. Nie wywiązał się też z postanowień kontraktu socjalnego, zawartego z pracownikiem socjalnym na okres od dnia 6 sierpnia 2014 r. do dnia 30 wrześnie 2014 r. Nie wyraził zgody na bycie wolontariuszem w kuchni [...] w L. przy ul. [...] oraz w kuchni Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych [...] w L. przy ul. [...] w L.. Powyższe świadczy o tym, że skarżący, jak prawidłowo oceniły organy, nie podejmuje w wymaganym zakresie działań zmierzających do przezwyciężenia własnej trudnej sytuacji życiowej, z wykorzystaniem własnych środków, możliwości i uprawnień. Zasadnie zatem oceniły organy, że okoliczność ta dawała podstawy do odmowy przyznania wnioskowanej przez niego formy wsparcia. Ponownie należy bowiem podnieść, że organy pomocy społecznej nie mogą wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej ma bowiem za zadanie wspomagać usamodzielnienie się osób, a nie powinno prowadzić do ich uzależnienia się od systemu wsparcia. Sąd podziela również stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że wsparcie udzielone skarżącemu w ramach 5 letniego pobytu w Ośrodku w postaci szkoleń zawodowych, poradnictwa zawodowego, indywidualnych spotkań z terapeutą uzależnień, współpracy z pedagogiem, wsparcia w aktywnym poszukiwaniu pracy m.in. poprzez korzystanie z pośrednictwa Miejskiego Urzędu Pracy w L., wpłynęło pozytywnie na osobę skarżącego i jego relacje z otoczeniem. W ocenie Sądu, uzasadniony jest więc pogląd Kolegium, że w tej sytuacji skarżący jest w stanie poprawnie i samodzielnie funkcjonować poza Ośrodkiem Wsparcia wykorzystując swoje predyspozycje i umiejętności oraz korzystając z form pomocy społecznej określonych w art. 48 ustawy. Istotnie skarżący może bowiem i powinien wykorzystać możliwości, na które wskazał organ pierwszej instancji w swoim piśmie z dnia 30 października 2014 r., przekazującym do Kolegium odwołanie skarżącego, takich jak: wsparcie w postaci Klubu Anonimowych Alkoholików, Grup Samopomocy dla osób z problemem alkoholowym, udział w psychoterapii indywidualnej bądź grupowej. Organ pouczył przy tym stronę, że tego rodzaju pomoc świadczy w szczególności Dzienny Oddział Terapii Uzależnienia od Alkoholu Ośrodka Leczenia Uzależnień w L.. Niewątpliwie również skarżący, na co zwróciły uwagę organy obu instancji, może obecnie korzystać z całorocznej noclegowni dla bezdomnych mężczyzn znajdującej się przy ul. [...] w L., czynnej w godzinach od 18.00 do 8.00 rano następnego dnia. Natomiast w godzinach od 8.00 do 18.00, osoby bezdomne mogą korzystać z usług Dziennego Ośrodka Wsparcia dla Bezdomnych przy ul. [...] w L., o czym skarżący także został poinformowany. Ponadto, jak wskazano w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji, skarżący może korzystać z usług trzech sezonowych noclegowni dla bezdomnych mężczyzn, które w okresie od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 31 marca 2015 r. funkcjonują na terenie Miasta L. przy ul. [...], ul. [...] oraz ul. [...]. W tych okolicznościach prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, że przyznanie na kolejny okres świadczenia na ten sam cel nie znajduje umocowania w ustalonym stanie faktycznym i byłoby sprzeczne z zasadą pomocy państwa dla obywateli, o której mowa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie może "przerzucać" na organ pomocy społecznej ciężaru zapewnienia mu stałego miejsca zamieszkania. Zauważyć przy tym trzeba, że fakt wcześniejszego przyznawania skarżącemu pomocy w tej formie nie oznacza, iż organy te niejako nadal zobligowane były do udzielenia mu żądanej przez niego pomocy. Wskazać bowiem trzeba, że niewątpliwie pobyt w takim ośrodku wsparcia dla osób bezdomnych nie ma – co do zasady – charakteru stałego i służy wsparciu osoby bezdomnej w życiowym usamodzielnieniu się. Z akt sprawy wynika, że skarżący z tego rodzaju pomocy skorzystał. Sama zaś wola dalszego pozostania przez niego w Ośrodku nie ma decydującego znaczenia dla pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. Oczywistym jest przy tym, jak wskazały organy, że ilość miejsc w tego rodzaju placówkach jest nader ograniczona, co zmusza organy pomocy społecznej do efektywnego wykorzystywania tych miejsc, mając na uwadze całokształt potrzeb osób wymagających tej formy wsparcia. Należy więc podkreślić, iż organy obu instancji w sposób wnikliwy i wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy w sprawie, stosownie do wymogów wynikających z przepisów art. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Ocena tego materiału dowodowego, zdaniem Sądu, nie nosi znamion dowolności. Niezasadne były zatem zarzuty skarżącego. Kolegium wykazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób należyty, odpowiadający w pełni wymogom z art. 107 § 3 K.p.a., z jakich powodów odmówiło przyznania skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy. Nie sposób również zgodzić się z zarzutami skarżącego co do tego, że organy administracji orzekające w sprawie traktują skarżącego w sposób krzywdzący. Zdaniem Sądu, organy te, stosownie do art. 100 ust. 1 ustawy, w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej mają na uwadze dobro skarżącego i jego rodziny. W szczególności, jak wynika z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie przed Sądem, umożliwiono mu dalsze zamieszkanie w Ośrodku do czasu ogłoszenia wyroku w niniejszej sprawie, to jest przez okres blisko 10 miesięcy po wydaniu zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).