II SA/Lu 207/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca),, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] stycznia 2018 r., po rozpatrzeniu odwołania Z. W. (dalej jako: skarżący), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oraz odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: W dniu [...] października 2017 skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy na opał. Pismami z [...] października 2017 r. skarżący i jego żona zostali powiadomieni o terminie wizyty pracowników socjalnych (3 listopada 2017 r.), w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. W wyznaczonym dniu pracownicy socjalni, w asyście funkcjonariuszy Policji, przyjechali do skarżącego w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, jednak nikt nie otworzył drzwi. Z wizyty sporządzono notatkę służbową. O swojej nieobecności w domu w wyznaczonym na wizytę dniu ani skarżący, ani jego żona nie powiadomili pracowników socjalnych. W tej sytuacji decyzją z [...] listopada 2017 r. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup opału oraz specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił pracownikom socjalnym bezprawie, kwestionując zasadność występowania o asystę Policji. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z [...] stycznia 2018 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że niewyrażenie przez skarżącego zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowiło przesłankę do odmowy przyznania świadczenia w świetle art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, ze zm.; dalej jako: u.p.s.). W ocenie Kolegium trafnie organ I instancji stwierdził, że brak jest wiarygodnych szczegółowych danych dotyczących aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Takich aktualnych danych nie dostarczają wcześniej przeprowadzone aktualizacje wywiadu środowiskowego, ze względu na to, że wnioskodawca nie udzielał informacji lub udzielał ich w bardzo ograniczonym zakresie, odmówił potwierdzenia podpisem ustaleń wywiadu. Ponadto brak aktualnych danych wynika z faktu, że wnioskodawca uniemożliwił przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego w przedmiotowej sprawie. Zachowanie skarżącego uniemożliwiło zweryfikowanie i uaktualnienie informacji dotyczących sytuacji w jakiej się znajduje. Działanie skarżącego jest nacechowane negatywnością, niechęcią, negacją, celowym utrudnianiem, a więc mieści się w określeniu "braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej", o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Szczególnym wyrazem braku współpracy jest uniemożliwienie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, mimo że skarżący został prawidłowo zawiadomiony o dacie i godzinie wizyty pracowników socjalnych. Organ o terminie wizyty powiadamiał również żonę skarżącego, chcąc od niej uzyskać informacje pozwalające na ustalenie stanu faktycznego dotyczącego wnioskodawcy, jednakże również ona odmawiała współpracy z pracownikiem socjalnym i jej zachowanie świadczyło o niewyrażeniu zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w sprawie męża. W skardze do sądu administracyjnego Z. W. poza ogólnymi, pozamerytorycznymi zarzutami wobec pracowników opieki społecznej, Kolegium oraz Sądu, zarzucił brak skutecznego przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Podniósł, że w wyznaczonym dniu żona była w domu, zaś pracownice OPS nie dzwoniły dzwonkiem. W piśmie procesowym z [...] sierpnia 2018 r. skarżący powołał się na swoje sprawy wcześniej zawisłe przed sądami administracyjnymi, w jego ocenie przeprowadzenie aktualizacji było zbędne, gdyż organowi doskonale znany jest stan faktyczny niezbędny do wydania decyzji. Skarżący powołał się na liczne dotychczas przeprowadzone wizyty przez pracowników OPS, jego zdaniem nie zweryfikowano, kiedy odbyła się ostatnia aktualizacja wywiadu. Stan faktyczny, który miał być zweryfikowany w wyniku aktualizacji jest organom doskonale znany, nie nastąpiły żadne istotne zmiany okoliczności (poza zakupem używanej pralki i bojlera, o czym skarżący informował organ). Ponadto wcześniej dochodziło do fałszowania przez pracowników OPS informacji zawartych w formularzach wywiadów środowiskowych. Zdaniem skarżącego informacja o zamiarze przeprowadzenia aktualizacji wywiadu nie odpowiada wymogom wezwania w świetle k.p.a., m.in. brak jest przedmiotu sprawy, pouczenia o skutkach nieobecności. Nieobecność skarżącego i żony w dniu wyznaczonym dla przeprowadzenia aktualizacji wywiadu była spowodowana "psychozą" wynikającą z podejmowania od lat wrogich działań wobec skarżącego przez pracowników OPS, w dodatku w asyście Policji, do której nie ma żadnych podstaw prawnych. Podane twierdzenia, które miały uzasadniać asystę Policji są niezgodnymi z prawdą pomówieniami. Zdaniem skarżącego w obydwu instancjach naruszono art. 10 k.p.a., nie zastosowano również art. 77 § 4 k.p.a. Nie zastosowano przepisów o wyłączeniu pracowników, pomimo znanych z urzędu okoliczności uzasadniających wyłączenie. Skarżący załączył do pisma szereg dokumentów dotyczących stanu zdrowia, pochodzących z lat ubiegłych, począwszy od orzeczenia od niepełnosprawności z 2002 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W ocenie Sądu organy prawidłowo wskazały, że podstawą odmowy przyznania żądanego przez skarżącego świadczenia w postaci zasiłku celowego (specjalnego zasiłku celowego) z przeznaczeniem na zakup opału był brak współdziałania skarżącego (wnioskodawcy) z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania przejawiał się w szczególności w niewyrażeniu zgody na przeprowadzenie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustalenia faktyczne organów są zdaniem Sądu prawidłowe. Niesporne jest, że skarżący oraz jego żona zostali zawiadomieni o terminie wizyty pracowników socjalnych w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, zawiadomienia zostały prawidłowo doręczone. W wyznaczonym dniu – [...] listopada 2017 r. pracownicy socjalni nie zastali nikogo w domu, ani skarżący, ani jego żona nie powiadomili pracowników socjalnych o nieobecności. Chybione są zarzuty skarżącego dotyczące braku podstaw do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Zdaniem skarżącego było to zbędne, skoro pracownicy socjalni znają sytuację skarżącego, gdyż rozpatrują liczne jego wnioski o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Wbrew zarzutom skarżącego pracownicy nie mogli odstąpić od aktualizacji wywiadu. Byłoby to sprzeczne z treścią art. 107 ust. 4 u.p.s., który jednoznacznie wskazuje, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Chybione są również zarzuty dotyczące zbędnej (zdaniem skarżącego) asysty funkcjonariuszy Policji. Kwestie te reguluje wprost art. 107 ust. 3a i 3b u.p.s. Zgodnie z tymi przepisami, przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku może uczestniczyć drugi pracownik socjalny. Rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku może się odbywać w asyście funkcjonariusza Policji. Kierownik ośrodka pomocy społecznej, na wniosek pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej lub z własnej inicjatywy, może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o asystę w trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczenia pracy socjalnej w środowisku. Właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu asysty Policji przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczeniu pracy socjalnej w środowisku. Okolicznością doskonale znaną zarówno skarżącemu, pracownikom socjalnym, jak i Sądowi z innych licznych spraw, w których skarżący kwestionował działania pracowników socjalnych, jest fakt, że skarżący przejawia skrajnie negatywne postawy wobec pracowników socjalnych, zarzucając im bezprawie, fałszowanie dokumentacji, żądania korzyści majątkowych w zamian za pozytywne załatwienie wniosku, a nawet formułując inwektywy pod ich adresem, o czym świadczy chociażby korespondencja znajdująca się w aktach sprawy. Od pewnego czasu skarżący w ogóle odmawia jakiejkolwiek współpracy z pracownikami socjalnymi. W tej sytuacji trudno nie zgodzić się z organami, że asysta funkcjonariuszy Policji była uzasadniona dążeniem do tego, aby pozbawić skarżącego podstaw do formułowania takich zarzutów i zapewnić pełną transparentność działań pracowników. Trudno wobec tego zgodzić się ze skarżącym, że odmowa współpracy z pracownikami socjalnymi jest podyktowana "psychozą", jaką spowodowali ci pracownicy. Pomijając brak merytorycznego charakteru tego rodzaju zarzutu trzeba przypomnieć skarżącemu, że to on formułuje pod adresem pracowników socjalnych (a także SKO [...] i Sądu) liczne bezpodstawne zarzuty, a nawet inwektywy. Brak woli współpracy skarżącego jest wystarczającą przesłanką przyznania żądanego świadczenia, zarówno w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s., w którym ogólnie mowa o braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym jako przesłance odmowy przyznania świadczenia, jak i jeszcze bardziej w świetle art. 107 ust. 4a u.p.s., który wprost wskazuje, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Treść art. 107 ust. 4a u.p.s. jest uzasadniona szczególnym charakterem wywiadu środowiskowego jako dowodu w postępowaniu w sprawie o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, niemożność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie zasiłku celowego. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od wnioskodawcy czynnego udziału, postępowanie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej toczy się bowiem w jego interesie. Nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi, wnioskodawca musi się zatem liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z 5 lipca 2017 r., I OSK 1308/16). Obowiązek współdziałania wnioskującego o pomoc z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Nie mogą odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy, zwłaszcza połączony z antagonistycznym nastawieniem do pracowników socjalnych stanowią jednoznaczną przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA z 28 października 2016 r., I OSK 431/15, z 19 grudnia 2016 r., I OSK 2186/16; wyrok WSA w Krakowie z 13 grudnia 2016 r., III SA/Kr 975/16). Poglądy wyrażane w przytoczonych przykładowo orzeczeniach mają pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Skarżący z jednej strony kieruje liczne żądania przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej, z drugiej jednak strony nie wyraża woli współpracy, a wręcz przeciwnie, przyjmuje antagonistyczną postawę, formułując bezpodstawne zarzuty, a nawet inwektywy pod adresem pracowników socjalnych. W takiej sytuacji podważony zostaje cały sens świadczeń z pomocy społecznej, oparty na zasadzie subsydiarności, wymagającej od otrzymującego wsparcie przynajmniej minimum dobrej woli i współpracy w rozwiązywaniu swoich problemów. Wyłącznie roszczeniowa postawa skarżącego nie może znaleźć akceptacji Sądu. Należy przy tym zauważyć, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (por. wyroki NSA z 9 czerwca 2017 r., I OSK 405/17; z 27 lutego 2018 r., I OSK 2761/17). W sytuacji, gdy skarżący (oraz jego żona) zostali prawidłowo zawiadomieni o planowanym terminie wizyty pracowników socjalnych, nie powiadomili o swojej nieobecności, jednoznaczna jest teza, że w ten sposób skarżący odmówił wyrażenia zgody na przeprowadzenie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Twierdzenia skarżącego, jakoby jego żona była w domu, ale pracownicy socjalni nie dość skutecznie dzwonili (pukali) do drzwi, są nieracjonalne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Należy też zauważyć, że wizyta pracowników odbyła się przy obecności funkcjonariuszy Policji, którzy zapewniali transparentność działań pracowników. Trudno więc uznać, aby policjanci nie zauważyli faktu "nie dość skutecznego" pukania lub dzwonienia do drzwi domu skarżącego. Pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania, podnoszone w piśmie procesowym z [...] sierpnia 2018 r., są w ocenie Sądu bezzasadne. Nie może stawiać skutecznie zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału stron (art. 10 k.p.a.) osoba, która ewidentnie nie chce współpracować z organem, uniemożliwiając przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie wizyty pracowników socjalnych. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 77 § 4 k.p.a. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Skarżący nie podaje w jaki sposób przepis ten miałby zostać naruszony, w szczególności nie wyjaśnia na przykład, jakie to fakty znane organowi z urzędu nie zostały mu zakomunikowane. Zarzut naruszenia przepisów o wyłączeniu pracowników jest zupełnie chybiony. Skarżący nie precyzuje, jakie to są okoliczności znane z urzędu, uzasadniające wyłączenie pracowników, którzy wydawali decyzje w jego sprawie. Można jedynie domyślać się, że chodzi o formułowane już od dawna w licznej korespondencji skarżącego ogólne zarzuty bezprawności, fałszowania dokumentacji itp. Skarżący formułuje te zarzuty nie podając żadnych konkretnych podstaw, są one wyrazem jego niezadowolenia z podejmowanych przez organy pomocy społecznej rozstrzygnięć. Tego rodzaju argumentacja absolutnie nie może stanowić skutecznego zarzutu podważającego legalność zaskarżonej decyzji. Niezależnie od zarzutów skargi, Sąd nie znalazł żadnych podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) Sąd oddalił skargę.