II SA/Lu 216/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos – Janusz Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., znak: SKO. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania S. P., reprezentowanej przez adwokata M. Ż., od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta [...] G. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. G., z dnia [...]., nr [...] o odmowie przyznania jej (na wniosek z [...].) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem Z. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 3, ust. 3d oraz art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało S. P. świadczenie pielęgnacyjne bezterminowo: od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1971 zł miesięcznie, zaś od dnia 1 stycznia 2022 r. w wysokości 2119 zł miesięcznie. Powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji było to, że nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność (inwalidztwo pierwszej grupy) męża skarżącej istnieje od 1981 r, a więc powstała po przekroczeniu przez niego kryterium wieku, określonego w tym przepisie oraz to, że Z. P. pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą, która nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a więc zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.; ponadto skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co również wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu pełnomocnik skarżącej zarzucał niewłaściwą interpretację art. 17 ust. 1b u.ś.r. powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, a także błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a i art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Podniósł, że skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w lipcu 2000 r., by móc codziennie opiekować się niepełnosprawnym mężem. Gospodarstwo rolne o powierzchni 7,54 ha fizycznych zostało przekazane umową darowizny w dniu 8 września 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło odwołanie wydając zaskarżoną decyzję. W obszernym uzasadnieniu Kolegium przedstawiło w pierwszej kolejności podstawy prawne rozstrzygnięcia, przytaczając treść odpowiednich przepisów. Za bezsporne Kolegium uznało to, że mąż skarżącej - Z. P., legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w B. z dnia [...] r. o zaliczeniu go do pierwszej grupy inwalidów, co oznacza, zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 21d u.ś.r. niepełnosprawność w stopniu znacznym. Zgodnie z treścią orzeczenia, inwalidztwo istnieje od 1981 r., kolejny termin badania jest zbędny. W niniejszej sprawie stwierdzono u niepełnosprawnego całościowe naruszenie sprawności organizmu powodujące konieczność stałej opieki i pomocy osób trzecich. Kolegium podzieliło zarzuty skargi, że okoliczność powstania niepełnosprawności męża skarżącej po upływie okresów, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie ma znaczenia, gdyż stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] r., sygn. akt K 38/13 - przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym wyrokiem, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno odbywać się z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na datę powstania niepełnosprawności męża skarżącej była więc błędna. Przeszkodą przyznania świadczenia nie był również – zdaniem Kolegium - fakt, że skarżąca jest żoną niepełnosprawnego Z. P., a jednocześnie nie dysponuje ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji uznał, że okoliczność ta wypełnia negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., z czym nie zgodziło się Kolegium, powołując się na argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną z wyroku z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18. NSA podniósł, że nie można dokonywać literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. "a" u.ś.r., tak jak to czynił organ I instancji, gdyż byłoby to nie do pogodzenia z założeniem racjonalności ustawodawcy, i niweczyłoby możliwość przyznania świadczenia osobom pozostającym w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo tego, że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Prowadziłoby to do nieakceptowalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). NSA podkreślił, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą, niż krewni związani węzłami krwi, o czym świadczą stosowne uregulowania Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące alimentów. Pozbawianie małżonka realnej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, przez interpretację norm prawnych dopuszczającą wykluczenie go z grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, byłoby działaniem na szkodę rodziny jaką tworzą małżonkowie, czego nie da się zaakceptować w świetle norm konstytucyjnych. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy odnosić wyłącznie do innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. W związku z tym przepisem tak samo należy interpretować art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Pogląd taki jest ugruntowany w orzecznictwie (wyroki NSA z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013r., sygn. I OSK 2623/12 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 czerwca 2018r., sygn. akt IV SA/Wr 208/18; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 208/18). Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało w konsekwencji, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Stwierdziło, że okoliczność sprawowania przez nią opieki i jej zakres wynika z wywiadu środowiskowego, podczas którego ustalano, że Z. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, z rozpoznaniem schizofrenii, niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Wymaga nieprzerwanej pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pomoc ta jest świadczona przez skarżącą i polega na przygotowaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, kontroli ich przyjmowania, sprzątaniu, zakupach, organizacji wizyt lekarskich i innych podstawowych czynnościach dnia codziennego. Z powodu niedosłuchu oraz częstych niekontrolowanych, nieprzewidywalnych zachowań spowodowanych złym stanem psychicznym, Z. P. wymaga ścisłego nadzoru i opieki. Od listopada 2021r. stan jego zdrowia uległ pogorszeniu, objawy chorobowe się nasiliły, co powoduje, że musi przebywać pod stałym nadzorem żony, która faktycznie sprawuje tę opiekę nieprzerwanie, całodobowo i prawidłowo, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Kolegium stwierdziło, że skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego decyzją Wójta [...] G. z [...] r. do 31 października 2021r., jednak nie złożyła wniosku o taki zasiłek na bieżący okres zasiłkowy, a jednocześnie w dniu 29 lipca 2021 r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z prawa do tego zasiłku z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało, że skarżąca dokonała w ten sposób wyboru stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. W związku z tym, że decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostawała w obrocie prawnym do dnia 31 października 2021r., skarżąca miała w tym okresie ustalone prawo do tego świadczenia, co koliduje z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres. Zbieg prawa do świadczeń ustał dopiero z końcem okresu świadczeniowego, na jaki przyznano jej specjalny zasiłek opiekuńczy, dlatego świadczenie pielęgnacyjne należało jej przyznać (zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.), począwszy od 1 listopada 2021r. na stałe, zgodnie z datą ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Określając wysokość świadczenia Kolegium wyjaśniło, że stosownie do art. 17 ust. 3 u.ś.r. w związku z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P.2020.1031), świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r. przysługuje w wysokości 1.971 zł miesięcznie, zaś w związku z obwieszczeniem z 27 października 2021 r. (M.P.2021.1021) - od dnia 1 stycznia 2022r. w wysokości 2.119 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. P., reprezentowana przez adwokata M. Ż., domagała się uchylenia decyzji Kolegium w części w jakiej nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego tj. za okres od 1 lipca 2021r. do 31 października 2021 r. Zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r. Podniosła, że dokonała wyboru świadczenia, a więc nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się bowiem począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jej zdaniem nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez skarżącą wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem m.in. decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Przedmiotem żądania skarżącej, wyrażonego w jej wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Wniosek ten podlegał rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (powoływanej wyżej jako u.ś.r.), w szczególności jej art. 17. W przedmiotowej sprawie Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne prawidłowo oceniając, że spełniła ona wszystkie przesłanki do jego uzyskania. Kwestią sporną pozostaje wyłącznie istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., a w konsekwencji - od kiedy świadczenie powinno być przyznane skarżącej. Zdaniem Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej dopiero od 1 listopada 2021r., gdyż do dnia 31 października 2021r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie decyzji z 15 grudnia 2020r. Skarżąca podnosi natomiast, że przedmiotowe świadczenie powinno jej przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku. W ocenie Sądu stanowisko skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku dla opiekuna. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdzeniem powyższego jest treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., która wprost potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem. Przywołane unormowania mają jeden wspólny cel w postaci uniemożliwienia kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Nie jest więc możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Wbrew zarzutom skargi, powyższe stwierdzenie w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Odnosząc się do treści tego przepisu, należy wskazać, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, lecz zmaterializowanie się tego oświadczenia w postaci ustania dotychczasowego prawa. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 28 września 2021 r., II SA/Ol 718/21). Bezsporne jest, że prawo skarżącej do zasiłku dla opiekuna ustało dopiero z końcem okresu, w którym pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, tj. 31 października 2021r. W niniejszej sprawie oznaczało to, że dopiero od dnia 1 listopada 2021 r. skarżącej nie przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i dopiero od tej daty przestała istnieć negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Kolegium słusznie więc przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od tej daty, gdyż nie było możliwe przyznanie jej spornego świadczenia za okres wcześniejszy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. są więc niezasadne. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.