II SA/Lu 32/15
WyrokWSA w Lublinie2015-10-27
Skład orzekający: Maria Wieczorek-Zalewska, Grażyna Pawlos-Janusz, Bogusław Wiśniewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba będąca rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, która złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, może uzyskać zasiłek dla opiekuna, mimo że umowa dzierżawy nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że odmowa przyznania zasiłku dla opiekunów osobie, której wcześniej przyznano świadczenie pielęgnacyjne, jest niedopuszczalna, zwłaszcza gdy nie wykazano, że świadczeń tych nadużywano. Sąd podkreślił, że zasiłek dla opiekunów ma charakter kompensacyjny za świadczenie odebrane w sposób niekonstytucyjny. Ponadto, sąd uznał, że samo posiadanie gospodarstwa rolnego i podleganie ubezpieczeniu w KRUS nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania zasiłku, jeśli złożono oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa, które nie zostało skutecznie podważone.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna S. Ż., który wcześniej otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne. Organ odmówił przyznania zasiłku, argumentując, że skarżący nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, mimo złożonego oświadczenia w tej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, kwestionując wiarygodność oświadczenia i powołując się na przepisy dotyczące rolników. Skarżący zarzucił organom błędy w ocenie stanu zdrowia matki oraz nieprawidłowe ustalenie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skargi S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...].
Decyzją z dnia [...]. Wójt [...] przyznał S. Ż. bezterminowe świadczenie pielęgnacyjne od dnia 16 sierpnia 2010r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. Ż.. Po wstrzymaniu realizacji świadczenia decyzją z dnia [...]. z powodu podjęcia przez świadczeniobiorcę pracy zarobkowej, kolejną decyzją z dnia [...]. stronie ponownie przyznano omawiane świadczenie, także bezterminowo od dnia 8 grudnia 2011r. Pismem z dnia 21 stycznia 2013r. Wójt [...] poinformował stronę, że stosownie do art. 11 ust.4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U z 2012r. poz. 1548 ) wszystkie osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne uprawnione doświadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013r. Po upływie tego terminu zgodnie z art. 11 ust.3 ustawy wszystkie wydane na podstawie dotychczasowych przepisów decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa. W związku z tym od 1 lipca 2013r. należy złożyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego. W kolejnym piśmie z dnia 20 maja 2014r. Wójt zawiadomił świadczeniobiorcę, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( Dz. U z 2014r. poz. 567 ) możliwe jest złożenie wniosku o zasiłek dla opiekuna. Po złożeniu wniosku Wójt decyzją z dnia 14 lipca 2014r. odmówił przyznania zasiłku, argumentując, że wniskodawca nie spełnia przesłanki określonej w art. 3 ust.1 i 2 ustawy, polegającej na zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ wyjaśnił, że stosownie do wspomnianych regulacji w sytuacji, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczenie przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ zaznaczył, że wprawdzie w dniu 23 czerwca 2014r. S. Ż. złożył stosowne oświadczenie, jednak nie uznano je za wiarygodne. Jednocześnie bowiem z zaświadczenia Kasy rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 23 czerwca 2014r. wynika, że podlega on ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik. Po rozpoznaniu odwołania S. Ż. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję Wójta utrzymało w mocy. Zdaniem Kolegium słusznie odmówiono wiary złożonemu oświadczeniu o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i prawidłowo stwierdzono, że o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie stanowi przedłożona umowa dzierżawy z dnia 6 czerwca 2007r. W ocenie Kolegium nie ma wątpliwości, że odwołujący się jest rolnikiem w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem od dnia 14 sierpnia 2008r. podlega ubezpieczeniu jako rolnik. Zgodnie z art. 6 ust.1 tej ustawy do której odsyła art. 3 ust.1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Według art. 28 tej ustawy zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej ma miejsce wtedy, gdy emeryt lub rencista , ani jego małżonek nie jest właścicielem ( współwłaścicielem ) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego, albo, gdy oddał grunty w dzierżawę na podstawie pisemnej umowy zawartej na co najmniej10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków osobie nie będącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osoba pozostającą z emerytem lub rencista we wspólnym gospodarstwie domowym lub małżonkiem zstępnego lub pasierba lub domownika. Wprawdzie umowa dzierżawy z 6 czerwca 2007r. została zawarta na 10 lat, ale nie wpisano jej do ewidencji gruntów i budynków. Ponadto odwołujący się nie nabył na jej podstawie prawa do emerytury lub renty. Nie zaprzestał więc prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro bowiem umowa dzierżawy nie nastąpiła na warunkach określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, to dochody z gruntów oddanych w dzierżawę stanowią jego dochód ( art. 5 ust.8a ustawy ). Według Kolegium o niewiarygodności oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego świadczy także to, że ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne oświadczył pod rygorem odpowiedzialności karnej w piśmie z dnia 8 grudnia 2011r., że praca w gospodarstwie rolnym nie koliduje w sprawowaniu opieki nad matką. Z kolei prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza, że odwołujący się nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej o jakim mowa w art. 3 pkt.22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z zawartą w tym przepisie definicją "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym zaś pojęciu nie mieści się działalność rolnicza, tym samym nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co jest warunkiem przyznania zasiłku dla opiekuna określonym w art.2 ust.2 pkt.2 i ust.2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że sprawowana przez stronę opieka nad matką w postaci robienia zakupów, sprzątania, gotowania, wożenia do lekarza i pomocy w czynnościach związanych z zachowaniem higieny intymnej nie wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej. Są to zwykle obowiązki domowe, które wykonuje każda osoba zatrudniona, nie kolidujące z ewentualnym zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. Tym bardziej, że wnioskodawca mieszka z niepracującą konkubiną. Deklarowana przez niego absencja zawodowa nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego z niepełnosprawnością matki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że J. Ż. cierpi na schorzenia kręgosłupa i choruje na nerki, porusza się przy pomocy laski.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. Ż. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium odwoławczego nieprawidłowe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego skutkujące błędnym ustaleniem opisu i zakresu pomocy, jak winna być udzielana jego matce, wskutek czego bezzasadnie wywiódł, że nie zaprzestał wykonywania działalności zarobkowej i może ja podjąć, podczas gdy stan zdrowia jego matki, oświadczenie o zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, oddanie gospodarstwa w dzierżawę oraz inne okoliczności wskazują na spełnienie przesłanek przyznania mu zasiłku dla opiekuna. Skarżący podkreślił, że matka cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, które znacznie ogranicza jej możliwości ruchowe. Ponadto ma niewydolność krążenia, naciekające obrzęki nóg i cierpi na nieotrzymanie moczu. Wymaga stałej obecności i opieki, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Według skarżącego błędne jest także stanowisko Kolegium co do przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zwrócił uwagę, że gdyby ustawodawca chciał uzależnić uzyskanie świadczenia od utraty statusu rolnika, o jakim stanowi art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, odniósł by się do tej kwestii bezpośrednio. Skoro zaś opiera się na zaprzestaniu działalności i jako dowód wprowadza oświadczenie, to analiza tej okoliczności polega na ustaleniu, czy dana osoba faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne, czy też przestała je prowadzić z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Trudno tej sytuacji wywieść, że bycie rolnikiem i podleganie ubezpieczeniu w KRUS miałoby stanowić przesłankę negatywną do otrzymania świadczenia. Przytaczając wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2012r. ( I OSK 2136/11 ) i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 maja 2012r. ( II SA/Bk 196/12 ) podkreślił, ze sam fakt bycia rolnikiem, a nawet prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wykluczał możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu jego przyznanie w 2011r. było słuszne, a uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2012r. ( I OPS 5/12 ), powołana w zaskarżonej decyzji uległa dezaktualizacji i nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Według skarżącego organ niesłusznie powołuje się na art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zawierającą definicję zaprzestania działalności rolniczej. Art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów nie odsyła bowiem do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poza tym brak rejestracji umowy w ewidencji gruntów i budynków nie oznacza, że nie istnieje. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego powinno być przede wszystkim oświadczenie danej osoby i to jemu należałoby przyznać największa moc dowodową. Tym bardziej, że zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, co znacząco utrudnia zakwestionowanie prawdziwości jego treści. Brak pociągnięcia do odpowiedzialności karnej świadczy o prawdziwości oświadczenia, co winno wiązać organy administracji. Skarżący podkreślił, że złożone przez niego oświadczenie nie zaprzecza treści umowy dzierżawy, jak również związkowi zaprzestania prowadzenia gospodarstwa z niepełnosprawnością matki, gdyż jej poważne problemy zdrowotne rozpoczęły się już w 2007r. Zaznaczył ponadto, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r. ( K 27/13 ) prawa nabyte na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy zostały wzięte pod ochronę i zagwarantowane jako przysługujące. W tym przypadku uprawnienia do przedmiotowego świadczenia zostały przyznane jeszcze przed ogłoszeniem wyroku Trybunału, a zatem jego sytuację i przesłanki do nabycia świadczenia należy ocenić na jego korzyść.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze powtórzyło swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Argumentacja Kolegium nie może zostać uznana za prawidłową. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że ustawa z dnia 2 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( Dz. U z 2014r. poz. 567 ) była efektem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r. ( K 27/13 opubl. w OTK-A 2013/9/134 ), w którym stwierdził niezgodność z art. 2 Konstytucji RP art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U z 2012r. poz. 1548 ). Stosownie do tego ostatniego przepisu osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne uprawnione doświadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowały prawo do świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013r. Po jego upływie wszystkie wydane na podstawie dotychczasowych przepisów decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalane w decyzji administracyjnej na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, było prawem podmiotowym jednostki chronionym konstytucyjnie. Nabycie prawa polegało na jego przyporządkowaniu konkretnemu podmiotowi, który spełniał wymogi ustawowe. Wprawdzie w imię wartości doniosłych konstytucyjnie ustawodawca może wyjątkowo odstąpić od zasady stabilności decyzji administracyjnych, modyfikując je na niekorzyść jednostki, a nawet wygasić wynikające z nich prawa podmiotowe, ale warunkiem niezbędnym takiego zabiegu jest jednak działanie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny oraz zagwarantowanie mechanizmów ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu. Wykonaniem powyższego wyroku były właśnie przepisy wspomnianej już ustawy. Uwzględniając stanowisko Trybunału sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela pogląd, według którego za niedopuszczalne uznać należy ograniczanie dostępu do zasiłku dla opiekuna tym osobom, którym do końca czerwca 2013r. przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne przyznane im na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych i wobec których wykazano, że świadczeń tych nadużywały. Zasiłek dla opiekunów należy bowiem przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne; natomiast wtórnie dopiero jako świadczenie nowe. Zasiłek dla opiekunów służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Odmowa więc zasiłku dla opiekunów osobie, która świadczeń opiekuńczych nie nadużywała, prowadzi do rezultatu niweczącego wskazania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W istocie bowiem prowadziłaby do braku pełnego zrekompensowania szeroko rozumianych świadczeń opiekuńczych tym osobom, które świadczeń tych nie nadużywały i które zdaniem Trybunału nie powinny być ich pozbawione ze względu na konstytucyjnie chronioną zasadę ochrony praw nabytych i zaufania do organów państwa ( por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015r. I OSK 905/14 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 lutego 2005r. IV SA/Po 1107/14 opubl. w CBOSA). Jeśli zatem skarżącemu decyzją z dnia 8 grudnia 2011r. przyznano świadczenie pielęgnacyjne bezterminowo, nie mają uzasadnienia podniesione w zaskarżonej decyzji zastrzeżenia co do zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, która w ocenie organu nie ma bezpośredniego związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub ich niepodejmowania. Tym bardziej, ze wcześniej okoliczności te nie były kwestionowane jako niewystarczające dla przyznania świadczenia pilegnacyjnego.
Z powyższych względów nie można również akceptować stanowiska Kolegium, uznającego istnienie negatywnej przesłanki do przyznania zasiłku w postaci prowadzenia gospodarstwa rolnego. W istocie wniosek taki Kolegium opiera na zakwestionowaniu złożonego przez skarżącego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, złożonego w trybie art. 3 ust.2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 3 ust.1 tej ustawy w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczenie to przysługuje odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego ;małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Z kolei stosownie do wspomnianego już art. 3 ust.2 zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w ust.1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest zobowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści " Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Wprawdzie nie można zgodzić się ze skarżącym uważającym oświadczenie za najważniejszy środek dowodowy, jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym już wyroku z dnia 13 stycznia 2015r. jest to w istocie dokument prywatny, polegający ocenie na zasadach ogólnych, to jednak nie jest bez znaczenia, że taki właśnie środek dowodowy ustawodawca przewidział dla wykazania okoliczności zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W przekonaniu sądu ma to związek właśnie z charakterem zasiłku dla opiekunów, stanowiącym w istocie świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne. Jeśli zatem wcześniej przyznano rolnikowi świadczenie pielęgnacyjne, bez względu na okoliczności, odebrane następnie na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, za wystarczające uznano oparcie się na jego oświadczeniu. W tej sytuacji za dowolne należy uznać stanowisko organów, które w zasadzie wywód o braku przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego oparły na wynikającej z art. 6 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 1403 ze zmianami), definicji rolnika rozumianego jako pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą tj. działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej ( ust.3 ) w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Sądzić należy, że według Kolegium już sam fakt własności ( posiadania ) gospodarstwa rolnego, z którym wiąże się obowiązek ubezpieczenia, oznacza jego prowadzenie. Z takim stanowiskiem nie sposób się jednak zgodzić. W orzecznictwie wskazuje się, iż pojęcie prowadzenia działalności rolniczej zostało tylko częściowo zdefiniowane w przywołanym przepisie przez określenie pojęcia rolnika i charakteru działalności rolniczej. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 30 maja 1988r. ( III UZP 8/88 OSNCP 1988/12/166 powołanej zresztą we wspomnianym wyroku NSA I OSK 905/14 ) odwołując się do swoich wcześniejszych orzeczeń, wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo rolne ten, kto władając nim w sensie prawnym jako właściciel użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. Z uwagi na różnorodną specyfikę gospodarstw rolnych zakres i rodzaj wykonywanych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcja gospodarstwa nie mogłaby być zrealizowana. Dlatego decydujące znaczenie ma całokształt okoliczności występujących w konkretnej sprawie. Według Sądu pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego zatem może przykładowo polegać tylko na jego zarządzaniu. Jednakże w przeważającej mierze prowadzenie gospodarstwa rolnego związane jest z wykonywaniem pracy fizycznej. Jak z tego wynika prowadzenie lub zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej należy do sfery faktów. Rolnik może zatem wykazywać, że nawet będąc właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego nie wykonuje żadnych czynności wskazujących na jego prowadzenie. Nie ma w tym kontekście decydującego znaczenia, także powoływany przez Kolegium, art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wskazujący okoliczności z którymi ustawodawca połączył stwierdzenie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w tym sytuacji, w której uprawniony do świadczeń rolnik odda na co najmniej 10 lat w dzierżawę będące jego własnością lub znajdujące się w jego posiadaniu gospodarstwo rolne innej osobie, niż jego małżonek, zstępny lub pasierb lub inna osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie umowy pisemnej, zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków. Rzeczywiście Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 19 lipca 2001 r. ( II UKN 492/00 opubl. w OSNP 2003/9/233 ) oraz z dnia 7 lutego 2002 r. ( II UKN 49/01 opubl. w OSNP 2003/22/552 ), stwierdził, że wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej na okres krótszy, niż 10 lat, lub bez zachowania formy pisemnej, czy też bez wpisania tej umowy do ewidencji gruntów i budynków nie prowadzi do wywołania skutku, polegającego na wyłączeniu rolnika wydzierżawiającego swoje gospodarstwo z kręgu pojęciowego osób prowadzących działalność rolniczą. Jednak w uchwale z dnia 6 maja 2004r. ( II UZP 5/04 OSNAPiUS 2004/22/389 ) Sąd Najwyższy podzielając dotychczasowe stanowisko, zgodnie z którym w wypadkach określonych w art. 28 ust.4 będący właścicielami gospodarstw rolnych emeryci lub renciści nie muszą udowadniać nieprowadzenie działalności rolniczej, wynika to bowiem z ustawy, stwierdził jednocześnie, że nie oznacza to jednak, iż w każdej innej sytuacji niż te, o których mowa w art. 28 ust. 4, właściciel (posiadacz) gospodarstwa rolnego jest tylko z powodu własności (posiadania) rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą w rozumieniu art. 28 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że nawet, gdy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków stosownie do art. 28 ust. 4 pkt.1 ustawy, rolnik nie jest pozbawiony możliwości wykazania rzeczywistego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Takim właśnie środkiem dowodowym jest oświadczenie w trybie art. 3 ust.2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, które w tej sprawie nie zostało skutecznie podważone. Inną kwestią jest natomiast podleganie skarżącego ubezpieczeniu w ramach ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje tylko te osoby, które prowadzą gospodarstwo rolne lub pracują w nim, deklaracja o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna skutkować wyłączeniem skarżącego z ubezpieczenia.
Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2002r. ze zmianami ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta [...].
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło