II SA/Lu 35/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. J. B. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 16 listopada 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia 11 marca 2021 r. (data wpływu do organu 15 marca 2021 r.), strona zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – H. B.. Do wniosku strona załączyła oświadczenie, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 9 kwietnia 2021 r., Burmistrz Miasta T. L. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), ze względu na moment powstania niepełnosprawności żony – H. B., a ponadto strona ma ustalone w związku z opieką nad żoną, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ I instancji wskazał również, że wobec osoby wymagającej opieki są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu – syn oraz córka. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Pismem z dnia 31 sierpnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu zwróciło się do organu pierwszej instancji o wskazanie czy został rozpatrzony wniosek (oświadczenie) skarżącego z dnia 11 marca 2021 r. o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 24 września 2021 r., Burmistrz Miasta T. L. uchylił własną decyzję z dnia 8 października 2020 r., przyznającą stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną. Decyzja został doręczona stronie w dniu 4 października 2021 r. W dniu 14 października 2021 r. ww. decyzja wpłynęła do SKO w Zamościu . Po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Burmistrza Miasta T. L. z dnia 9 kwietnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, decyzją z dnia 16 listopada 2021 r, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną H. B. od dnia 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r. w wysokości 1.780,30 zł oraz na okres od 1 listopada 2021 r. bezterminowo w wysokości 1.971 zł miesięcznie. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1 i 1b oraz nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji co do możliwości zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Kolegium okoliczność powstania niepełnosprawności po okresach wymienionych w art. 17 ust.1b u.s.r. nie powinna skutkować pozbawieniem opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, oraz orzecznictwo zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy wskazał również, że obowiązek alimentacyjny skarżącego wyprzedza obowiązek alimentacyjny pozostałych członków rodziny, w tym dzieci. Kolegium wskazało, że okoliczność sprawowania opieki i jej zakres wynika z ustaleń dokonanych przez specjalistę pracy socjalnej MOPS w T. L. zawartych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego. Zgodnie z informacjami zawartymi w wywiadzie skarżący mieszka z żoną, która od kilku lat choruje na stwardnienie rozsiane, jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Wymaga pomocy osób trzecich we wszystkich czynnościach życiowych. Pan J. B. sprawuje całodobową opiekę nad żoną. Między innymi pomaga żonie w porannej i wieczornej toalecie oraz przy ubieraniu się. Przygotowuje codziennie posiłki i podaje je żonie, pomaga przy ćwiczeniach rehabilitacyjnych. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 3 sierpnia 2016 r. wynika, że schorzenie H. B. ma charakter postępujący pomimo leczenia, występuje niedowład spastyczny, kończyn dolnych, zaś ogólny stan nie rokuje poprawy stanu zdrowia. W tym stanie faktycznym i prawnym Kolegium uznało, iż w sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad żoną. Organ odwoławczy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przyznano począwszy od dnia kiedy do obrotu weszła decyzja uchylająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. od dnia 4 października 2021 r. Jednocześnie Kolegium wskazało, że do dnia 3 października 2021 r. (tj. do dnia poprzedzającego wejście do obrotu decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego) Skarżącemu przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy, wyliczony proporcjonalnie. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty przez przyznanie przedmiotowego świadczenia za okres od dnia 1 marca 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowa wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; - art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym, skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust.5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zm. zm.); dalej jako: "p.p.s.a." Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W przedmiotowej sprawie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., a dotyczący kwestii uprawnienia skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożył wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 marca 2021 r., a nie - jak ustaliło Kolegium - od 4 października 2021 r. Organ odwoławczy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 marca 2021 r., uznając, że dopiero od dnia 4 października 2021 r. przestała istnieć negatywna przesłanka, wyłączająca prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż decyzją z dnia 24 września 2021 r., organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z dnia 8 października 2020 r. przyznającą skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w związku z opieką nad żoną. Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19 – wszystkie wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja organu pierwszej instancji z dnia 8 października 2020 r. przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy przyznanego w związku z opieką nad żoną – H. B.. W toku postępowania odwoławczego Kolegium – pismem z dnia 31 sierpnia 2021 r. – zwróciło się do organu pierwszej instancji o rozpatrzenie oświadczenia strony z dnia 11 marca 2021 r., złożonego wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o wyborze na podstawie art. 27 ust.5 u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak już wyżej wskazano decyzją z dnia 24 września 2021 r., Burmistrz Miasta T. L. uchylił własną decyzję z dnia 8 października 2020 r. przyznającą stronie specjalny zasiłek opiekuńczy przyznanego w związku z opieką nad żoną. Skarżący nie zakwestionował tego rozstrzygnięcia w drodze odwołania. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Podkreślić należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą więc do wniosku, że dopiero od dnia 4 października 2021 r., nie istniały przesłanki negatywne do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym, odnosząc się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie: "ustala się", można utożsamiać z: "przyznaje się" tylko w sytuacji gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. W związku z powyższym, stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2021 r. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. zasiłku dla opiekuna, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego. Oba świadczenia pełnią tą samą funkcję, a ich istotą jest zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie, w związku z czym ustalenie prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełnienia warunków ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 53/21, wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 82/18). Mając powyższe rozważania na względzie, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia 4 października 2021 r., bowiem dopiero od tej daty brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.