II SA/Lu 387/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 29 lutego 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania K. Ż. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust 1 i ust.1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity : Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), stwierdzając, że spełniony został warunek, o którym mowa w ust. 1, bowiem A. S. – babka skarżącej zaliczona została na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. W ocenie Kolegium nie została spełniona natomiast przesłanka wynikająca z art. ust. 1 a, dotycząca obowiązku alimentacyjnego oraz warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art.129 §1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Odwołanie do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zawartych w art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza, że dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma znaczenie stopień bliskości i pokrewieństwa osoby wnioskodawcy w stosunku do osoby, nad którą ma sprawować opiekę. Zgodnie z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Z akt sprawy wynika, iż w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec A. S. ciąży na jej córce A. Z. Zebrane w sprawie dowody nie wskazują, by istniały przeszkody w sprawowaniu opieki przez nią. Za przeszkodę taką nie może być uznany fakt pobierania emerytury przez córkę, chociaż art. 17 ust. 5 pkt 1 wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto z ustaleń dokonanych w toku postępowania administracyjnego wynika, że K. Ż. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 11,19 ha i jest objęta ubezpieczeniem społecznym jako rolnik. Powyższa okoliczność stanowi kolejny argument przesądzający o niespełnieniu warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem posiadanie gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania tego świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od spełnienia wszystkich warunków, tj. 1) należy sprawować osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną, wobec której na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny; 2) w związku z koniecznością sprawowania tej opieki osoba winna zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej nie podejmować; 3) nie mogą zachodzić okoliczności wyłączające prawo doświadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 5 ustawy. Spełnienie łącznie wszystkich warunków uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. Ż. zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na przyjęciu, że istnieje osoba spokrewniona z niepełnosprawną w stopniu bliższym niż skarżąca, a jednocześnie będąca w stanie sprawować opiekę, podczas gdy takiej osoby nie ma. Ponadto zarzuca niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie stwierdzeniu, iż fakt pozostawania podatnikiem podatku rolnego z posiadanego gospodarstwa rolnego jest równoznaczny z niespełnieniem przesłanek przewidzianych w w/w przepisie. W uzasadnieniu skargi skarżąca potwierdziła, iż mieszka z nią również jej matka A. Z., która jest córką niepełnosprawnej babki A. S.. Jednakże w ocenie skarżącej jej matka ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie sprawować osobistej opieki nad A. S. Skarżąca nie zgadza się także z przyjęciem przez organy administracji, że posiadanie gospodarstwa rolnego jest przeszkodą w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśla, że mimo iż jest właścicielką gospodarstwa rolnego, to faktycznie nie wykonuje prac w tym gospodarstwie, gdyż poświęca się opiece nad babcią A. S. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżąca domaga się w niniejszej sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Zatem mają tu zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia " jako ustawa" W myśl art.17 ust.1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "k. r. o", ciąży obowiązek alimentacyjny; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu , na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust.1 (ust.1 a). Bezsporny w niniejszej sprawie jest fakt, iż A. S, w związku z opieką nad którą skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji orzeczoną na stałe ( orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o niepełnosprawności w Lublinie z dnia 24 listopada 2011 r. – k. 8 akt administracyjnych ). Jest ona wdową i ma córkę A. Z. W świetle powołanego art. 17 ust.1a ustawy, skoro niepełnosprawna A. S. ma córkę, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, będącej jej wnuczką, mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że córka nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką, a także stwierdzenia, że skarżącą obciąża obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art.128 k.r.o. obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek ten , jak wynika z art.129 §1 k.r.o. obciąża zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami ( art.132 k.r.o.). Możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby być zatem rozważane dopiero w razie ustalenia, iż rzeczywiście, a nie tylko potencjalnie, obciąża ją obowiązek alimentacyjny względem babci. To zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności z art. 132 k. r. o. Wprawdzie według oświadczenia skarżącej, jej matka A. Z. ma ustalone prawo do emerytury. Jest ona osobą w wieku 69 lat. Może ona zatem świadczyć alimenty na rzecz matki lub sprawować osobistą opiekę. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach należy przyjąć, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki " nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez tą osobę opieki nad chorym krewnym. Tymczasem z treści skargi nie wynika, by matka skarżącej chorowała czy też sama wymagała opieki. Nie może zostać uznane za prawdziwe twierdzenie skarżącej, że jej matka nie jest w stanie sprawować opieki ze względu na wiek i stan zdrowia, skoro nie zostało poparte to żadnymi dowodami. W tej sytuacji, wobec niespełnienia przesłanek z art.17 ust. 1 a ustawy, organy nie miały podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Dodatkowym argumentem przemawiającym za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był fakt posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Słusznie przyjęły organy, iż istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które jest przyznawane opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty ( art. 17 ust. 3 ustawy). W myśli art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Skarżąca nie spełnia przesłanki zawartej w art.17 ust.1 ustawy stanowiącej, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca nie zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, prowadzi gospodarstwo rolne. Za gołosłowne uznać należy stwierdzenie, że nie pracuje w tym gospodarstwie, bowiem poświęciła się opiece nad babcią. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, nawet gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne przy pomocy innych osób, to nie można go uznać za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art.17 ust.1 ustawy, skoro również w takim przypadku przynajmniej część swojego czasu skarżąca musi przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego ( por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., I OSK 1987/10, wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2010 r., II SA/Bd 463/10 i z dnia 25 maja 2011 r., II SA /Bd379/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 lipca 2011 r., II SA/Ol 413/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., VIII SA/Lu 602/11 – dostępne na stronach internetowych http://orzeczenia nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, iż jednym z warunków przyznania omawianego świadczenia jest obiektywnie oceniany fakt niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji przez wnioskodawcę z pracy zarobkowej, a nie subiektywne poczucie tej osoby, że podejmowane przez nią zajęcia zawodowe nie uniemożliwiają opiekowania się osobą, która przecież wymaga stałej lub długotrwałej ( a nie dorywczej jedynie) opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z tych wszystkich względów wobec braków podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 , poz. 270) oddalił skargę.