II SA/Lu 400/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] odmawiającą przyznania M. K. zasiłku celowego na dofinansowanie do energii elektrycznej, dofinansowanie do gazu, uregulowanie zaległości za użytkowanie lokalu (woda, śmieci), remont pralki, zakup obuwia i bielizny dla syna. Organ I instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 444 zł miesięcznie. Zamieszkuje z żoną i synem w trzyizbowym lokalu własnościowym o pełnym standardzie technicznym. Mieszkanie jest skanalizowane i ogrzewane gazem. Jak wskazał organ wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej. Od 30 września 2011r. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, z możliwością podjęcia pracy zarobkowej w warunkach pracy chronionej. Wnioskodawca otrzymał propozycję pracy na stanowisku pracownika ochrony, jednak nie podjął chęci współpracy w tym zakresie, ponieważ nie stawił się na rozmowę kwalifikacyjną. Poza tym umożliwiano mu zdobycie umiejętności w ramach szkolenia zawodowego, które ułatwiłyby wyprowadzenie jego i rodziny z trudnej sytuacji ekonomicznej. Pomimo to wnioskodawca nie podejmował żadnych działań celem poprawy swojej sytuacji życiowej. Organ zaznaczył, że syn wnioskodawcy pod opieką matki i to ona może ubiegać się o pomoc w zakupie butów i bielizny dla niego. Poza tym wnioskodawca zwrócił się o uregulowanie należności za gaz, które otrzymał w marcu i lipcu 2011r. Jak podniósł organ żona wnioskodawcy także korzystała z tej formy pomocy w czerwcu 2011r. wobec czego niezasadne było w tej sytuacji udzielenie dodatkowej pomocy z przeznaczeniem na ten sam cel. Zadłużenia za energię elektryczną w wysokości 123,63 zł według organu wnioskodawca jest w stanie we własnym zakresie uregulować. Odnośnie natomiast zadłużenia za użytkowanie lokalu (woda, śmieci) w kwocie 503, 35 zł, organ wskazał, że powstało ono w okresie, kiedy sytuacja finansowa rodziny była dobra tzn. żona wnioskodawcy pracowała, a on miał przyznany zasiłek stały. Według organu wnioskodawca może partycypować w kosztach utrzymania lokalu wraz z żoną, ponieważ wspólnie go użytkują. Od decyzji organu I instancji M. K. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował świadczoną mu pomoc i wskazał, że nie zaspokaja ona wszystkich jego potrzeb. Nie zgodził się z ustaleniami organu, że nie podejmuje żadnych działań mających na celu zmianę jego sytuacji ekonomicznej. Odwołujący wyjaśnił, że chciał się spotkać z szefem firmy do której otrzymał skierowanie na rozmowie kwalifikacyjnej, ale go nie zastał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając ocenę organu I instancji Kolegium podkreśliło, że odwołujący jest od 2007r. klientem Agencji Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi w której korzystał z wielu świadczonych przez nią usług. Z pomocy finansowej ośrodka korzysta już od 2001r. Przez cały ten okres oczekiwał jedynie zabezpieczenia finansowego na realizację wszystkich potrzeb związanych z utrzymaniem rodziny i regulowaniem opłat. Z materiału dowodowego wynika, że opiekę nad synem sprawuje jego żona, która także korzysta z pomocy finansowej. Organ zaznaczył, że skoro cala rodzina użytkuje mieszkanie, wszyscy powinni ponosić koszty związane z jego utrzymaniem. Natomiast koszty drobnych remontów czy napraw powinni pokrywać z własnych środków. Zaznaczono, że skarżący od wielu lat nie podejmuje działań adekwatnych do swoich możliwości celem poprawy sytuacji materialnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Stwierdził, że nie oczekuje jałmużny, tylko chce pracy, ale nie posiada odpowiednich kwalifikacji i nikt nie jest w stanie mu pomóc. Podkreślił, że gaz i energia podrożały 4 – krotnie, nie mówiąc o podwyżkach żywności. Pomoc, którą otrzymuje nie wystarcza na opłaty, są jeszcze lekarstwa, a spożywać musiałby powietrze. Zaznaczył, że jest niepełnosprawny, nie może pracować fizycznie, inaczej nie miałby problemu ze znalezieniem pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Treść skargi jednoznacznie wskazuje na niezrozumienie zadań i celów pomocy społecznej. Istotnie stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Według natomiast art. 39 ust. 2 tej ustawy może być przeznaczony w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Myli się jednak skarżący uważając, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego na wspomniane potrzeby zobowiązuje organ do jej udzielenia. Oceniając sytuację życiową wnioskodawcy oraz rozstrzygając w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej organ administracji zobowiązany jest przede wszystkim kierować się treścią art. 2 ust. 1 tej ustawy, według którego pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust. 1 nakazującym wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Kierując się powyższymi uwagami nie ma powodów do kwestionowania stanowiska organów rozpoznających sprawę. W trakcie przeprowadzonego w dniu 8 lipca 2011r. r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca mieszka wraz z synem i małżonką w trzyizbowym lokalu mieszkalnym, jednak w ocenie organu prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszkanie to jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego i ogólnie w dobrym stanie technicznym, nie wymagającym generalnego remontu. Ściany mieszkania nie są brudne i nie wymagają malowania. Z wywiadu wynika natomiast, że lokal wymaga posprzątania i dokonania drobnych napraw, które skarżący jest w stanie wykonać we własnym zakresie (zakup deski sedesowej, wymiana zaworów w kranie, wymiana pralki). Zaznaczono, że skarżący zarejestrowany jest w Miejskim Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 30 września 2013r., a jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek stały w wysokości 444 zł. Podkreślić jednak należy, że wbrew przekonaniu skarżącego, sam fakt spełniania kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej nie oznacza, że pomoc taka zostanie automatycznie udzielona. Konstrukcja świadczenia celowego oparta jest bowiem na uznaniu administracyjnym pozwalającym organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka. Art. 3 pkt.4 ustawy jasno stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W tym świetle akcentuje się, że pomoc finansowa powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować. W żadnym razie instytucja pomocy społecznej nie może jednak zastępować samych świadczeniobiorców w staraniach o własne utrzymanie. Także w orzecznictwie wielokrotnie wyrażano pogląd, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Wynika to stąd, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, uzupełniający, co oznacza, że organy pomocy społecznej nie mogą wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (por. przykładowo wyroki NSA z dnia: 11 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1864/06, 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 554/07, 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 887/07, 29 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 840/07, i 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07). Tymczasem z akt sprawy jasno wynika, że skarżący uczynił z Ośrodka Pomocy Społecznej źródło utrzymania, z którego skutecznie korzysta od 2001r. Wielokrotnie przyznawano mu zasiłki celowe na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, opłacenia gazu, energii elektrycznej, kosztów leczenia, leków, posiłków, zakupu żywności, pościeli czy ubrania. ( w tym decyzją z dnia 28 czerwca 2011r. – 100 złotych, decyzją z dnia 9 marca 2011r. – 200 złotych, decyzją z dnia 3 stycznia 2011r., 215 złotych), energii elektrycznej, kosztów leczenia, leków, posiłków, zakupu żywności, pościeli czy ubrania. Decyzją z dnia 9 marca 2011r. otrzymał kwotę 150 złotych jako dofinansowanie do kosztów remontu mieszkania, a w lipcu 2011r. kwotę 187 złotych dofinansowania jako opiekun syna do turnusu rehabilitacyjnego Decyzją z dnia 9 marca 2011r. otrzymał kwotę 150 złotych jako dofinansowanie do kosztów remontu mieszkania, a w lipcu 2011r. kwotę 187 złotych dofinansowania jako opiekun syna do turnusu rehabilitacyjnego. Jak wynika z ustaleń organu, środki na remont zostały przeznaczone na spłatę długu w lombardzie. Wprawdzie skarżący utrzymywał, że otrzymane pieniądze przeznaczył na remont dokonany w terminie późniejszym, ale przedstawione przez niego faktury zakupu materiałów budowlanych mające to potwierdzić miały usunięte dane nabywcy. Domagał się m.in. zakupu ubrania wyjściowego, koszuli wyjściowej, butów skórzanych, kurtki skórzanej, spodni, teczki skórzanej, ( wniosek z dnia 12 kwietnia 2011r. ), pokrycia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w L., zakupu środków czystości, środków higieny osobistej, garnków, naprawy pralki. Akta wskazują jednocześnie na brak współpracy z Ośrodkiem i brak chęci rozwiązywaniu własnych problemów. Dowodem tego jest niepodjęcie zatrudnienia na stanowisku pracownika ochrony, zaproponowanego przez Fundację Fuga Mundi w L., którą skarżący określił jako instytucję nieodpowiedzialną ( oświadczenie z dnia 8 lipca 2011r. ). Co więcej, według wywiadu rodzinnego z dnia 12 kwietnia 2011r. oznajmił, iż nie pójdzie do pracy fizycznej, natomiast pracę w charakterze ochroniarza określił jako hańbiącą. Według niego to Ośrodek Pomocy ma znaleźć mu zatrudnienie. Mimo wielokrotnie zgłaszanych chęci nie podjął żadnego zatrudnienia, zrezygnował także z rozpoczęcia działalności gospodarczej, motywując to zbyt niskim zasiłkiem przyznanym na ten cel przez Miejski Urząd Pracy. Powołane okoliczności prowadzą do wniosku, że wnioskodawca nie podejmuje rzeczywistych starań w celu zmiany swojej sytuacji bytowej, a jego postawa sprowadza się jedynie do oczekiwania na pomoc ze strony organów pomocy społecznej, co jest nie do zaakceptowania. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując przede wszystkim własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Organy pomocy społecznej nie mogą więc wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (por. wyroki NSA z dnia: 11 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1864/06, 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 554/07, 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 887/07, 29 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 840/07, i 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07). Słusznie także podkreśla się, że wysokość i zakres świadczeń z pomocy społecznej nie może być oparta na subiektywnych oczekiwaniach osób uprawnionych, zmierzających do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia nad nimi całkowitej opieki finansowej i życiowej. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270) skargę należało oddalić.