II SA/Lu 414/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. S. na decyzję L W I N B w L. z dnia [..], [..] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego; w zakresie wniosku C. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić C. R. przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2014 r. referendarz sądowy przyznał C. R. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wyjaśnił, że biorąc pod uwagę wysokość dochodu gospodarstwa domowego wnioskodawcy i wysokość ponoszonych wydatków, przy uwzględnieniu nie wymienionych wydatków na wyżywienie referendarz sądowy przyjął, że bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla siebie i konkubiny uczestnik postępowania nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W dniu 26 listopada 2014 r. C. R. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Wskazał, że utrzymuje domek letniskowy nad Jeziorem B., samochód marki T. C. z 2003 r., domek jednorodzinny w Ś. Posiada dochód w wysokości 1250 zł, "wyspecjalizował się zimą w zadłużaniu u dobrych sąsiadów, korzysta z debetu w S., a w lecie oddaje". Od 20 lat żyje z J.K., która otrzymuje emeryturę w kwocie 901.33 zł netto, spłaca pożyczkę w kwocie 418 zł. Pozostałe jej 484 zł, które przeznacza na wspólne wyżywienie. C. R. przedstawił zestawienie swoich opłat i remontów, utrzymania domu w Ś. na kwotę 2126,90 zł. Poza tym wskazał, że "konieczne wykończenie domku w Ś. nie było rynien i rur spustowych bardzo zaciekało wykonałem za resztki zaoszczędzonych pieniędzy" - faktury na kwotę 2374 zł). Wnioskodawca wypisał także inne opłaty roczne jak: podatek do Urzędu Gminy – 275 zł, podatek do Starostwa (wieczyste użytkowanie) 345 zł, woda i kanalizacja – 1027 zł oraz światło i ogrzewanie ciepłej wody – 800 zł – w sumie 2447 zł. Wyliczył, że po odjęciu opłat rocznych w kwocie 2447 zł od dochodu w kwocie 3500 zł pozostaje mu 1053 zł zysku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie C. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ustalenie wystąpienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wymaga porównania realnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy z wysokością obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Obciążenia finansowe związane z niniejszym postępowaniem stanowią przyszłe koszty sądowe i koszt ustanowienia adwokata. Należy zważyć, że co do zasady instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obwarowana przesłanką braku realnej możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, podlega ścisłej interpretacji, co oznacza stosowanie owej instytucji w sytuacjach wyjątkowych, szczególnie trudnych. Warunkiem zwolnienia od kosztów sądowych jest z jednej strony wykazanie, że na stronie ciąży obowiązek uiszczenia konkretnych opłat sądowych, a z drugiej, że nie może ich uiścić bez uszczerbku dla siebie (postan. SN z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81). Jak wynika z akt sprawy C. R. - uczestnik postępowania na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy symbol PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił tym, że wraz z konkubiną zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 100 m2, jest właścicielem działki o powierzchni 520 m2 oraz domku letniskowego o powierzchni 100 m2. Konkubina otrzymuje emeryturę w kwocie 900 złotych brutto, zaś wnioskodawca w kwocie 1.250,00 złotych brutto. Posiada oszczędności w kwocie 450 złotych. Na koszty utrzymania gospodarstwa domowego uczestnika postępowania składają się wydatki na czynsz i wodę, energię elektryczną, gaz w kwocie 400 złotych miesięcznie, leki 70 złotych miesięcznie. Ponadto w związku z posiadaniem domku letniskowego uczestnik ponosi opłaty z tytułu dzierżawy 350 złotych rocznie, podatek od nieruchomości 280 złotych rocznie, energia elektryczną 200 złotych rocznie oraz za wodę 300 złotych rocznie. Wykonując wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń uczestnik postępowania nadesłał m.in. decyzję dotyczącą emerytury konkubiny, z której wynika, że wynosi ona 1.059,00 złotych brutto – 901,33 złotych netto, wydruk z S. "Ś." z dnia 14 października 2014 r., z którego w wynika, że uczestnik otrzymuje emeryturę w kwocie 1.235,64 złotych netto, oświadczenie konkubiny z dnia 15 października 2014 r., z którego wynika, że spłaca ona kredyt w miesięcznej racie w kwocie 417 złotych, co powoduje, iż na życie pozostaje jej kwota 484 złotych. W piśmie z dnia 14 października 2014 r. uczestnik postępowania oświadczył, że dochód jego gospodarstwa domowego uzupełnia dochód z wynajmu w okresie letnim domku letniskowego wynoszący od 3.000 do 4.500 złotych. W piśmie tym uczestnik oświadczył również, że roczny koszt utrzymanie domku letniskowego wynosi 2.647,00 złotych – 220,58 złotych miesięcznie, miesięczny koszt utrzymania domu – 396 złotych, podatek od nieruchomości 280 złotych, roczny koszt remontów domu w Ś. – 2.373,00 złotych – 197,75 złotych miesięcznie, roczny koszt wizyt lekarskich – 200 złotych, zakupy odzieży – 200 złotych, miesięczne koszty utrzymania samochodu marki T. C. rok produkcji 2003 – 200 złotych. W piśmie z dnia 12 listopada 2014 r. uczestnik postępowania wyjaśnił, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni 100 m2 i domek letniskowy. Nie posiada mieszkania o powierzchni 100 m2. Poza tym w sprzeciwie od referendarza sądowego C. R. wskazał, że dysponował oszczędnościami, z resztek których sfinansował konieczne wykończenie domku w Ś. w kwocie 2374 zł. Z powyższego zatem wynika, że C. R. dysponuje stałym miesięcznym dochodem, a także zgromadzonymi oszczędnościami. Ustalona wysokość miesięcznego dochodu w gospodarstwie domowym pozwala na przyjęcie, że jest w stanie uiścić w pełnej wysokości należne w sprawie ewentualne, przyszłe koszty sądowe, a także wygospodarować środki na opłacenie profesjonalnej pomocy prawnej. Podkreślenia wymaga, że istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego prawa w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu z taką wyjątkową sytuacją nie mamy doczynienia w przedmiotowej sprawie. Jak wynika z oświadczeń (zwłaszcza ze sprzeciwu), wnioskodawca posiada stały dochód (emerytura – 1250 zł) oraz dochód z wynajmu domku letniskowego w kwocie od 3000 do 4500 zł rocznie. Wskazuje to, że posiadany majątek wykorzystuje komercyjnie. Poza tym ze sprzeciwu i wniosku PPF wynika, że wnioskodawca dysponuje oszczędnościami. Na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że oszczędności opiewają na kwotę ok. 450 zł, po czym w sprzeciwie wyjaśnił, że "z resztek" zaoszczędzonych pieniędzy poniósł koszt remontu w kwocie ponad 2000 zł. Zestawienie tych dwóch niespójnych oświadczeń powoduje zatem, że niemożliwa jest ustalenie rzeczywistej wysokości posiadanych oszczędności. Okoliczność ta spowodowała, że Sąd nie jest w stanie zweryfikować twierdzeń C. R., jakoby nie był on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo to - w ocenie sądu - już sam fakt czynienia oszczędności, wskazuje także, że wnioskodawca jest w stanie te koszty jednak ponieść. Poza tym "wskazane zaoszczędzone środki finansowe" przewyższają ewentualne przyszłe koszty sądowe w niniejszej sprawie (oprócz wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej – 250 zł i inne koszty, które każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł). Należy także wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz wnioskodawcy adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( np. postanowienie z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji postanowienia.