II SA/Lu 419/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia - w zakresie sprzeciwu uczestnika postępowania – R. G. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2015r., sygn. akt II SA/Lu 419/15 w przedmiocie prawa pomocy p o s t a n a w i a przyznać R. G. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Uczestnik postępowania R. G. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez niego formularza wniosku PPF oraz załączonych dokumentów i oświadczeń wynika, że zamieszkuje on razem z małoletnią (3-letnią) córką w domu o pow. 50 m2 i utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości ok. 1800 zł netto miesięcznie. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5, 4665 ha przeliczeniowych (k. 56). Wskazał, że jego stałe miesięczne wydatki ("za media, prąd, wodę itp., w tym raty zaległych kredytów") wynoszą ok. 1500 zł, a koszty utrzymania rodziny – 800 zł, dodatkowo w okresie zimowym ponosi on koszty zakupu węgla – 700 zł (oświadczenie, k. 54). Ponadto uiszcza składki na ubezpieczenie społeczne w KRUS – 654 zł (tj. 218 zł miesięcznie, k. 76) i 98, 90 zł (k.75, 77). Opłaty za energię wynoszą ok. 95 zł miesięcznie (k. 72, 73) i za telefon/Internet 113,06 zł (k.70). W październiku 2015r. posiadał ponadto zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami w wysokości 156,10 zł (za rok, k.66) oraz za wodę i odprowadzanie ścieków w wysokości 359,13 zł (za 10 miesięcy, k.74). Wnioskodawca spłaca również zaciągnięte kredyty i pożyczki w ratach po 220 zł, 245, 35 zł i 261,81 zł miesięcznie (k. 60-63, 69, 98), a także inną zaległą pożyczkę w kwocie 1150 zł wraz z odsetkami (k.65). Postanowieniem z dnia 20 listopada 2015r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy, a postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015r., sygn. akt II SA/Lu 419/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podzielił stanowisko referendarza sądowego. Sąd stwierdził, że z przedstawionych dokumentów wynika, że na miesięczny dochód wnioskodawcy składa się jego wynagrodzenie z prac dorywczych (1800 zł) i dochód z gospodarstwa rolnego – 1140, 23 zł, tj. łącznie 2940,23 zł. Sąd podkreślił, że dochód z gospodarstwa rolnego ustalany jest ryczałtowo i podlega doliczeniu do dochodu rodziny niezależnie od tego czy faktycznie gospodarstwo dochód taki przynosi. Jest on określany zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (M.P. z 2015 r. poz. 861). Zgodnie z tym obwieszczeniem – dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2014r. wyniósł 2506 zł, a więc dochód wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego o pow. 5,4665 ha wyniósł za 2014r. – 13.682,76 zł, czyli 1140,23 zł miesięcznie. Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, "strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie". (zob. postanowienie NSA z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; postanowienie NSA z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Sąd wskazał, że wnioskodawca oświadczył, że jego miesięczne niezbędne wydatki, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek wynoszą ok.2300 zł (co potwierdzają załączone dokumenty), a wraz z kosztem zakupu węgla w okresie zimowym – ok.2400 zł (koszt zakupu węgla to jednorazowo kwota 700 zł, czyli miesięcznie ok. 60 zł). Pozostała kwota pozwala więc wnioskodawcy – zdaniem Sądu - na uiszczenie kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych (które jednorazowo nie przekroczą 100 zł tj. za tytułem ewentualnej opłaty kancelaryjnej za doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej) i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, wynoszących 295,20 zł. Sąd podkreślił, że w świetle orzecznictwa sądowego - uiszczanie zobowiązań cywilnoprawnych (rat kredytu) nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15). Obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek są bowiem indywidualną sprawą i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. (zob. postan. NSA z dnia 16 września 2014r., II FZ 1309/14). Z tego względu również ewentualne potrącenia komornicze czy inne czynności egzekucyjne z tytułu zaciągniętych prywatnie kredytów i pożyczek bankowych nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. Faktycznie więc, kwoty uiszczanych przez wnioskodawcę należności z tytułu umów kredytowych i pożyczek bankowych (które wskazał on jako stałe miesięczne wydatki tj. ok. 750 zł – raty kredytów 220 zł i 245,35 zł oraz pożyczki 261,81 zł) nie mogą wyprzedzać należności sądowych, a więc obciążenia te nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. W konsekwencji Sąd stwierdził, że R.G. nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., gdyż jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, by uiszczenie części, a nawet całości kosztów postępowania stanowiło zagrożenie dla utrzymania jego rodziny, tym bardziej, że posiada on źródła dochodu pozwalające na wygospodarowanie środków finansowych, które mogą być przeznaczone na poniesienie tych kosztów. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2016r., sygn. akt II OZ 85/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Sąd ten uznał, że nie jest przekonywujący wywód Sądu I instancji dotyczący dochodów wnioskodawcy, gdyż Sąd ten przyjął, że na miesięczny dochód wnioskodawcy składa się wynagrodzenie z prac dorywczych (1800 zł) i dochód z gospodarstwa rolnego – 1140, 23 zł, tj. łącznie 2940,23 zł, pomimo że w formularzu PPF wnioskodawca wyraźnie wskazał, iż nie posiada stałego źródła dochodu, gdyż dochody na poziomie 1800 zł osiąga w sezonie letnim. W związku z faktem, że Sąd I instancji nie wzywał wnioskodawcy o nadesłanie jakichkolwiek dokumentów czy oświadczeń wskazujących na to, ile miesięcy w roku uzyskuje on dochód z prac dorywczych, nie można przyjąć, że dochód ten utrzymuje się przez cały rok. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie zasadnym byłoby wezwanie wnioskodawcy do przedstawienia rozliczenia podatkowego, wyciągów z rachunków bankowych lub oświadczenia o ich braku. Wątpliwości Naczelnego Sadu Administracyjnego budzi również sytuacja rodzinna wnioskującego. W formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że na jego utrzymaniu jest nieletni członek rodziny (4 letnia córka). Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu znany jest jednak fakt, że w 2015 r. wnioskodawca prowadził gospodarstwo domowe wraz z córką i konkubiną (post. WSA w Lublinie sygn. akt. II SA/Lu 76/14, z dnia 11 lutego 2015 r.). W ocenie Sądu, należałoby wyjaśnić czy konkubina wnioskodawcy nadal prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz czy osiąga dochody, a także czy córka skarżącego faktycznie pozostaje w jego gospodarstwie domowym, czy też pozostaje jedynie na jego utrzymaniu. Nadto, z ewidencji CEIDG wynika, że wnioskodawca posiada działalność gospodarczą pod nazwą "Wyk-Trans Piasek" R. G. polegającą na wydobywaniu żwiru i piasku oraz wydobywaniu gliny i kaolinu. W ocenie Sądu, uzasadnionym byłoby zbadanie czy działalność ta jest faktycznie prowadzona, czy przynosi zyski, jak również, czy wnioskodawca posiada środki trwałe do jej prowadzenia. Końcowo, odnosząc się do dochodu z gospodarstwa rolnego ustalanego ryczałtowo i podlegającego doliczeniu do dochodu rodziny NSA stwierdził, że należy ustalić czy zadeklarowany przez wnioskodawcę składnik majątkowy i wycena jego potencjału odzwierciedla rzeczywiste możliwości gospodarczego wykorzystania tego majątku, a co za tym idzie rzeczywiste zdolności finansowe wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sad, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (...). Mając zatem na uwadze powołany przepis oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2016 r., wydane w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że wniosek R. G. o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. W wykonaniu wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego, tut. Sąd wezwał wnioskodawcę - na podstawie art. 255 P.p.s.a. – do: 1) przedstawienia dokumentów potwierdzających jego dochód w 2015r., w szczególności rozliczenia podatkowego za 2015r., o ile zostało złożone oraz wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie pół roku; 2) oświadczenia czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z konkubiną/ innymi osobami, a jeśli tak - czy osiągają one dochody i w jakiej wysokości; 3) zaświadczenia z CEIDG czy prowadzi działalność gospodarczą oraz oświadczenia czy z działalności tej osiąga dochody i w jakiej wysokości, oraz czy posiada środki trwałe do jej prowadzenia; 4) wskazania czy poza sezonem letnim podejmuje prace dorywcze, a jeśli tak, jakiej wysokości dochody z nich osiąga; 5) oświadczenia wskazującego wysokość miesięcznych dochodów z gospodarstwa rolnego i posiadanego sprzętu rolniczego; 6) zaświadczenia z ARiMR o otrzymanych dopłatach do gospodarstwa rolnego. W wykonaniu wezwania R.G. nadesłał informację z CEIDG, z której wynika, że prowadzi on nadal działalność gospodarczą polegającą na wydobywaniu żwiru i piasku, gliny i kaolinu; nadesłał także kopię PIT – 28, złożonego w formie elektronicznej, z którego wynika, że w 2015r. jego przychód z tytułu tej działalności wyniósł 7000 zł. Wyjaśnił, że działalność tę prowadzi sezonowo, z pominięciem okresu zimowego, kiedy prace budowlane nie są wykonywane; nie posiada żadnych środków trwałych w postaci maszyn do prowadzenia tej działalności. Ponadto oświadczył, że w sezonie zimowym 2016r. nie udało mu się znaleźć zatrudnienia; nie osiąga też żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego, gdyż nie posiada żadnego sprzętu i maszyn rolniczych; nie posiada również zaświadczenia o otrzymywaniu dopłat z ARiMR, gdyż się o nie nie ubiegał. Oświadczył również, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe i obecnie nie pozostaje w związku z konkubiną, a jedynie wspólnie wychowują i utrzymują ich córkę. Mając na uwadze przedstawione dokumenty i oświadczenia Sąd stwierdza, co następuje: Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz.270), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu (...) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na jej wniosek, w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). R. G. domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe w wyjątkowych przypadkach, gdy sytuacja osoby ubiegającej się o pomoc, z przyczyn od niej niezależnych, graniczy z ubóstwem, a więc gdy osoba ta nie jest w stanie ponosić wydatków na zaspokojenie swoich najistotniejszych potrzeb. Należy podkreślić, że choć instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie, to jednak nie może być iluzoryczna. Przedstawione przez R. G. dokumenty i oświadczenia pozwalają na przyjęcie, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się wyłącznie z działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochody w wysokości 7000 zł rocznie (tj. 583,33 zł miesięcznie) oraz okresowo (w sezonie letnim) z prac dorywczych w wysokości 1800 zł miesięcznie; posiada również gospodarstwo rolne, z którego zryczałtowany dochód wynosi 1140, 23 zł miesięcznie. Z powyższego wynika, że średni miesięczny dochód R. G. w ostatnim okresie wynosił 1723,56 zł (583, 33 + 1140,23). Z kolei jego wydatki wynosiły ok. 1650 zł miesięcznie, nie licząc kredytów i pożyczek, które – jak wskazał tut. Sąd w poprzednim postanowieniu i czego nie zakwestionował Naczelny Sąd Administracyjny – nie mogą zasadniczo wyprzedzać należności Skarbu Państwa, a więc nie mogą być uwzględniane przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z porównania dochodów i wydatków R. G. wynika, że ich wysokość jest niemal taka sama – nie ma więc on możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie, ani swojej małoletniej córki, do której utrzymywania jest zobowiązany. Wobec powyższego, Sąd uwzględnił wniosek, orzekając jak na wstępie.