II SA/Lu 518/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 518/17 postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać skarżącej M. H. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 518/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącej M. H. prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wyjaśnił, że skarżąca domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Wniosek uzasadniła tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwoma pełnoletnimi synami, z którymi zamieszkuje w ponad stuletnim domu i utrzymuje się z prac dorywczych męża. Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1 ha. Oświadczyła, że należy do opieki społecznej. Wezwaniem z dnia 8 czerwca 2017 r. zobowiązano skarżącą do nadesłania oświadczenia oraz dokumentu źródłowego (np. umowy) wskazującego wysokość miesięcznych zarobków męża oraz oświadczenia wyjaśniającego, czy i gdzie pracują synowie i jakie osiągają dochody, jeżeli zaś pracują i osiągają dochody dokumentu źródłowego poświadczającego wysokość dochodów. Jeżeli zaś synowie nie pracują zaświadczenia z właściwego urzędu pracy wskazującego, że synowie skarżącej są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie w dniu 13 czerwca 2017 r. odebrał dorosły domownik D. H. (k. 28), co pozwala na uznanie, że zostało ono skutecznie doręczone skarżącej, mimo to skarżąca nie wykonała wezwania. W piśmie z dnia 28 czerwca 2017 r. oświadczyła natomiast, że przesłała zaświadczenie z urzędu pracy (k. 57). Mając powyższe na uwadze, starszy referendarz sądowy, wskazanym na wstępie postanowieniem, odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz przytoczył treść art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), z którego wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Analizując złożony przez skarżącą na formularzu PPF wniosek, referendarz stwierdził, że informacje w nim zawarte są niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Nie wykazała ona bowiem wysokości dochodów uzyskiwanych przez męża, mimo że na druku PPF oświadczyła, że on pracuje, oraz tego, czy dorośli synowi pracują albo czy są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych. Referendarz sądowy wyjaśnił jednocześnie, że nie mógł wykorzystać informacji dotyczących dochodu gospodarstwa domowego skarżącej uzyskanych podczas rozpoznawania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w innej sprawie o sygn. akt II SA/Lu 1116/16, ze względu na to, że pochodzą one sprzed sześciu miesięcy. Z tych względów referendarz na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwał skarżącą do złożenia wskazanych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Referendarz podkreślił, że niewypełnienie obowiązku, o którym mowa w tym przepisie, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 828/11; postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 885/11, postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GZ 553/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek dokładnego wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała natomiast jakie są jej rzeczywiste możliwości finansowe, w szczególności wbrew jej twierdzeniom zawartym w piśmie z dnia 28 czerwca 2017 r. nie złożyła do akt zaświadczenia z urzędu pracy. Uchylenie się od wykonania wezwania uniemożliwia zatem ocenę tego, czy poniesienie kosztów sądowych grozi skarżącej i jej rodzinie uszczerbkiem w kosztach utrzymania koniecznego, dlatego referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podnosiła, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna – "nie ma nawet na chleb", dołączyła jednocześnie trzy zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w Zamościu, z których wynika, że zarówno ona, jej mąż oraz syn M. H. są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658) – rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (...). Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sprzeciw skarżącej w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca domagała się przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 246 P.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na jej wniosek, w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślić należy, że wprawdzie instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie, to jednak z uwagi na to, że stanowi ona procesową gwarancję ochrony praw strony, nie może być iluzoryczna. Stanowisko takie zaakcentował Sąd Apelacyjny w Białymstoku w postanowieniu z dnia 23 maja 1996r., sygn. I ACZ 186/96, OSAB 1996, nr 2, poz.22, powołując się na ratyfikowaną przez Polskę Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., Nr 61, poz.284 ze zm.). W ocenie Sądu, zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż w świetle zgromadzonych materiałów, skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Jak bowiem wynika z załączonych do sprzeciwu zaświadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w Zamościu, zarówno ona, jej mąż oraz syn M. H. są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Dokumenty te stanowią potwierdzenie oświadczeń skarżącej, że jej rodzina nie osiąga żadnych dochodów. O trudnej sytuacji rodziny skarżącej świadczy również to, że – jak wskazała – "należy do opieki społecznej", przez co należy rozumieć, że korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Wprawdzie skarżąca nie wskazuje, jakie są to świadczenia i w jakiej wysokości, to jednak sam fakt objęcia jej rodziny pomocą społeczną, oznacza że jej sytuacja materialna jest trudna. Świadczenia z pomocy społecznej są bowiem przyznawane wyłącznie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i co do zasady uzależnione są od niskiego dochodu. Wprawdzie skarżąca na etapie postępowania przed referendarzem sądowym nie przedstawiła wskazanych przez referendarza dokumentów, to jednak braki te uzupełniła w sprzeciwie, co Sąd zobligowany był uwzględnić. Z tych względów Sąd uznał, że wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie, dlatego na podstawie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.