II SA/Lu 547/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 3 w związku z art. 151 § 1 pkt 1 i art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114; dalej także: u.ś.r.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium) utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...], odmawiającą uchylenia decyzji Kolegium z dnia [...] września 2013 r., znak: [...], utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lipca 2013 r., znak: [...], o odmowie przyznania J. J. (dalej: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. J. urodzonym [...] sierpnia 1949 r., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, z. 9, poz. 104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium podkreśliło, że mimo powyższego rozstrzygnięcia omawiany zapis pozostaje nadal w obrocie prawnym, albowiem w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał orzekł bowiem ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zaś poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. W skardze na powyższą decyzję i w piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2016 r. skarżąca zażądała uchylenia decyzji organów administracji podjętych w granicach niniejszej sprawy. Skarżąca, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w toku postępowania, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 7, 8 i 77 § 1 K.p.a., poprzez naruszenie zasad postępowania wyrażonych w tych przypisach oraz art. 2 Konstytucji, poprzez naruszenie wynikającej z tego przepisu zasady zaufania do Państwa i stanowionego przezeń prawa, jak i zasady ochrony praw nabytych, wskutek odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z błędnym zastosowaniem art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2013 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Z powyższego wynika, że aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest niezbędne, by z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności wynikało, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem z uwagi na to, że jego niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez niego 18-ego roku życia, jak i nie powstała ona przed ukończeniem 25-ego roku życia (w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej). Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Kolegium decyzją z dnia [...] września 2013 r. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium co do tego, że nie zachodziła w rozpoznawanej sprawie podstawa do uchylenia kwestionowanej decyzji organu odwoławczego i przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z jej wnioskiem. Podkreślenia wymaga, że w opisanym wyroku Trybunał uznał, że skutkiem wyroku w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny. W stanie prawnym sprzed wydania wyroku Trybunału ich sytuacja prawna była zróżnicowana. Zróżnicowanie to było powiązane z określeniem momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako istotnego kryterium regulacji prawnej. Trybunał nie podważył założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez daną osobą majątku pozwalającego na samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Jednak dotychczasowy sposób zastosowania przez ustawodawcę tego kryterium prowadził do arbitralnego zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych. Trybunał zobowiązał ustawodawcę do precyzyjnego określenia racjonalnych przesłanek, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Za punkt wyjścia ustawodawca musi jednak przyjąć jednakowe traktowanie takich opiekunów niezależnie od istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. W związku z tym Trybunał podkreślił, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, zastrzegając przy tym, że nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć, albowiem ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Ponadto, co w sprawie ma kluczowe znaczenie, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "praw" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i powtórzył, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Wskazać należy, że Sądowi znane jest stanowisko odmienne, prezentowane w orzecznictwie na tle podobnych stanów faktycznych do tego, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 października 2015 r., IV SA/GL 764/15). Sąd podziela jednak pogląd wyrażony między innymi w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2015 r., I OSK 2926/14 oraz z dnia 1 października 2015 r., I OSK 519/14, które opiera się na założeniu, że wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 38/13 nie ma wpływu na kształt obowiązujących przepisów z uwagi na zawarte w uzasadnieniu tego wyroku wyjaśnienia Trybunału. W ocenie Sądu respektowanie konstytucyjnej normy zawartej w art. 190 ust. 1 Konstytucji nakłada na Sąd obowiązek pełnego wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 38/13, a więc z uwzględnieniem określonych w tym rozstrzygnięciu skutków wyroku w zakresie stosowania prawa przez organy administracji i sądy. Tylko taki sposób wykonania wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi wypełnienie obowiązku wykonywania orzeczeń Trybunału, zgodnie z art. 190 ust. 1 w związku z art. 2, 7 i 8 ust. 1 Konstytucji. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).